Ký họa di tích danh nhân Đặng Huy Trứ

08:28 25/09/2026

NGUYỄN XUÂN LỰC

Trên địa bàn thành phố Huế hiện nay, có nhiều di tích lịch sử và hệ thống di tích liên quan đến các danh nhân của quê hương như lăng mộ của các danh nhân Đặng Huy Trứ, Đặng Văn Hòa, Nguyễn Lộ Trạch, Trần Văn Kỷ, Trần Đình Bá, Nguyễn Tri Phương, Nguyễn Duy, Nguyễn Lâm, Nguyễn Cửu Kiều, Lê Văn Miến, Nguyễn Cư Trinh. Mỗi di tích đều có những nét đặc trưng riêng về loại hình kiến trúc và các công trình liên quan.

Lăng mộ cụ Đặng Huy Trứ qua ký họa bút sắt của KTS. Nguyễn Xuân Lực

Riêng đối với cụm di tích danh nhân Đặng Huy Trứ, có đi thực địa chúng ta mới thấy được rằng hệ thống di tích này rất phong phú, đa dạng bao gồm: Khu lăng mộ danh nhân Đặng Huy Trứ và người thân trên địa bàn làng Hiền Sỹ, phường Phong Thái và Khu di tích nhà thờ Đặng Huy Trứ trên địa bàn phường Kim Trà, thành phố Huế đã kết nối biết bao thế hệ tìm về để chiêm bái, tri ân đối với bậc tiền nhân đã tạo ra công lao to lớn không chỉ riêng cho Huế mà cho cả nước Việt Nam như: nhiếp ảnh, văn chương, nghệ thuật, giáo dục, pháp luật.

Từ trước đến nay, khi nghiên cứu về cuộc đời và sự nghiệp của danh nhân Đặng Huy Trứ người ta chỉ nghiên cứu về những đóng góp của ông trong lĩnh vực nhiếp ảnh, pháp luật, văn chương nhưng ít ai để ý đến giá trị nghệ thuật ở các cụm di tích lăng mộ và nhà thờ mà ở đó ẩn chứa nhiều đề tài mang nhiều ý nghĩa to lớn để lại cho thế hệ sau chiêm ngưỡng và nể phục. Đó cũng là ý tưởng hình thành đề tài ký họa di sản trên di tích. Và chúng tôi đã trải nghiệm bằng cách ký họa di tích danh nhân Đặng Huy Trứ nhằm giáo dục di sản đến với cộng đồng học sinh các cấp học và nhất là các trường học trên địa bàn phường Phong Thái và phường Kim Trà, nơi các di tích của danh nhân Đặng Huy Trứ tọa lạc bấy lâu nay.

Khi tiếp cận di tích danh nhân Đặng Huy Trứ chúng tôi tạm chia làm 2 phần. Chúng tôi ký họa phần Khu lăng mộ tại làng Hiền Sỹ, phường Phong Thái. Toàn cảnh Khu lăng mộ được nằm trên một ngọn đồi cao hướng ra phía sông Bồ, nhìn bao quát cả một vùng rộng lớn ruộng đồng, dân cư sống đan xen với nhau tạo nên một phong cảnh hữu tình, trầm mặc. Lăng mộ nằm ở phía trên cao tạo nên sự uy nghi như muốn hướng về chốn quê tổ ở làng Thanh Lương, phường Kim Trà. Khu lăng mộ bao gồm: Bảng chỉ dẫn di tích, đường dẫn bậc cấp vào khu lăng mộ, la thành, lăng mộ, nhà bia được bố trí một cách cân xứng, tương đối. Toàn bộ khu lăng mộ được Sở Văn hóa và Thể thao thành phố Huế, Bảo tàng Lịch sử thành phố Huế tiến hành trùng tu trong năm 2025 đã tạo nên một giá trị thẩm mỹ cao quý so với các di tích khác mà chúng tôi đã từng đến.

Chúng tôi ký họa bằng nét vẽ mộc mạc, đơn sơ như muốn gửi gắm chút tâm tình của mình vào bậc tiền nhân, người đã xây dựng nên nền nhiếp ảnh Việt Nam mà ngay buổi đầu của thời kỳ nhiếp ảnh, chính Đặng Huy Trứ cũng đã đề cập đến cái đẹp ở trong nhiếp ảnh trên nhiều góc cạnh. Đúng như bao ước muốn mà chính Đặng Huy Trứ lúc sinh thời cũng đam mê cái đẹp: “Việc vẽ lại các bức truyền thần chân dung ông bà cha mẹ và chụp lại những thần thái của mẹ cha giúp cho con cháu sau này thấy được tổ tiên, hướng lòng về tổ tiên và hết lòng vì hiếu đạo. Đây chính là ý nghĩa khá sâu sắc và mang tính nhân văn của tên gọi Cảm Hiếu Đường”1.

Khu lăng mộ của danh nhân Đặng Huy Trứ có sự thay đổi theo thời gian. “Ban đầu, mộ ông chỉ là một nắm đất nằm trên khu đồi cao với con sông Bồ uốn khúc, đằng xa là dãy núi Trường Sơn có phong cảnh hùng vĩ nên thơ. Ngày 20/4/1927, con cháu mới dựng tấm bia dài 0.59m, rộng 0.18m với những họa tiết rồng phượng. Năm 1930, bà Đặng Thị Sâm, cháu nội của Đặng Huy Trứ đã bỏ tiền ra xây dựng lăng mộ cho Đặng Huy Trứ khang trang. Hình thức kết cấu của lăng đơn giản, lăng cao 0.7m với chất liệu là gạch vồ và xi măng. Năm 1990, con cháu dòng họ Đặng tiếp tục bỏ tiền ra xây thêm một tấm bia nằm phía ngoài lăng, nội dung tấm bia là Mộ Đặng Huy Trứ (1825 - 1874) nhà yêu nước, nhà thơ.”2.

Đến năm 2025, toàn bộ khu lăng mộ của danh nhân Đặng Huy Trứ được đầu tư nâng cấp xây dựng khang trang hơn, từ ngoài đường chính để đi vào khu lăng mộ được làm bằng vật liệu bê tông, tạo bậc cấp dẫn lối và cảnh quan cây xanh được bố trí 2 bên lối vào, đường mương thoát nước, bậc thềm bằng vật liệu đá hoa cương ở phần lăng mộ, mảng xanh ở trước công trình đều xanh, sạch. Khi trùng tu tôn tạo phía trước lăng còn có thêm bảng thuyết minh với nội dung: “Đặng Huy Trứ (1825 - 1874). Ông là người thông minh, chính trực, năm 18 tuổi đỗ cử nhân. Đặng Huy Trứ là người có tư tưởng canh tân đất nước, là nhà văn, nhà thơ. Ông còn là vị thủy tổ của ngành nhiếp ảnh Việt Nam.

Di tích Lăng mộ và Nhà thờ Đặng Huy Trứ đã được Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch công nhận là di tích cấp quốc gia tại Quyết định số 2307QĐ/VH ngày 30/12/1991.”3. 

Đối với di tích nhà thờ Đặng Huy Trứ bên trong một khuôn viên rất thơ mộng trữ tình, có rất nhiều hạng mục kiến trúc mang đậm dấu ấn kiến trúc văn hóa nhà vườn Huế từ cổng đến hàng rào, bình phong và ngôi nhà chính đã tạo nên một nét hữu duyên, trữ tình, có nét cổ kính khiến cho người họa sĩ khi đứng trước di tích này cảm thấy ngỡ ngàng. Bởi bàn tay và khối óc xây dựng của người xưa đã tạo ra một chuỗi kiến trúc phù hợp với thiên nhiên, khí hậu, cảnh quan của một làng quê xứ Huế đặc trưng đó là làng Thanh Lương.

Nhà thờ danh nhân Đặng Huy Trứ tọa lạc tại đường Thanh Lương, phường Kim Trà, thành phố Huế. Đường phố Thanh Lương cũng chính là tên làng Thanh Lương như lưu giữ ký ức của một làng quê trù phú, quê hương của một danh nhân lớn của dân tộc. Khu nhà thờ được bao quanh bởi những hàng chè tàu xanh mướt. Bao gồm các hạng mục kiến trúc, đó là: Cổng (Đặng Từ Môn), Bình phong, Giếng, Sân vườn, Nhà thờ, Hành lang có mái nối với Nhà tăng, Nhà bia, Tượng Đặng Huy Trứ và Bức phù điêu Đặng Huy Trứ.

 Chúng tôi ký họa với các tiểu tiết từ hình ảnh nhỏ nhất đến công trình lớn nhất, các chi tiết hoa văn, đồ họa chữ Hán và vân mây, hình Long Mã, các chi tiết trang trí ở nóc ngôi từ đường cũng như nhà bia trong khuôn viên của khu di tích.

Với các hình ảnh ký họa dưới đây:

Cổng vòm nhà thờ cụ Đặng Huy Trứ qua ký họa bút sắt của KTS. Nguyễn Xuân Lực
Bình phong nhà thờ cụ Đặng Huy Trứ qua ký họa bút sắt của KTS. Nguyễn Xuân Lực

- Cổng: Cổng vòm, kiểu giả lầu (1 tầng 2 mái), có la thành uốn cong 2 bên.

- Bình phong: Chất liệu xi măng, kết cấu theo kiểu cuốn thư, có hình tượng Long Mã.

Nhà thờ và nhà bia lăng mộ cụ Đặng Huy Trứ qua ký họa bút sắt của KTS. Nguyễn Xuân Lực


- Nhà thờ: Kết cấu 1 gian 2 chái, mái lợp ngói liệt, phần mái trang trí lưỡng long chầu nhật, hai bên diềm mái trang trí hình tượng long hồi.

- Nhà bia: Kiểu tứ giác xây bằng xi măng cốt thép, mái ngói liệt.

Tượng bán thân và phù điêu chân dung cụ Đặng Huy Trứ qua ký họa bút sắt của KTS. Nguyễn Xuân Lực


- Tượng bán thân: Được tạc bằng đá sa thạch trắng, cao 0.81m, rộng 0.5m.

- Phù điêu: Được xây bằng xi măng, nền lát gạch hoa, cao 1.6m, dài 1.05m, rộng 0.72m.

Nếu tính ra ký họa di sản của một di tích là một nét mới trong quá trình tiếp cận, nghiên cứu thuộc lĩnh vực mỹ thuật, kiến trúc và nhiếp ảnh, 3 lĩnh vực này nếu được đan xen vào nhau sẽ tạo nên một tuyệt tác, tạo nét mới cho người xem, người đọc, cũng như tăng sức thuyết phục và trao truyền những kỹ năng ký họa cho thế hệ trẻ sau này.

Tóm lại, với những bức ký họa nói trên về di tích danh nhân Đặng Huy Trứ, chúng tôi mong muốn đóng góp một chút đam mê hội họa vào trong di sản của tiền nhân. Bởi vì, khu di tích lăng mộ, nhà thờ danh nhân Đặng Huy Trứ là một không gian nghệ thuật rộng lớn, trải dài từ phường Phong Thái đến phường Kim Trà, và chính Đặng Huy Trứ cũng là người đam mê về mỹ thuật cho nên việc ký họa cụm di tích Đặng Huy Trứ cũng là cách nhìn mới về giá trị di sản mà danh nhân Đặng Huy Trứ để lại.

N.X.L
(TCSH451/09-2026)

--------------------------
1 Võ Vinh Quang: Danh nhân Đặng Huy Trứ, ông tổ nghề nhiếp ảnh với chùm thơ về hiệu ảnh Cảm Hiếu Đường. Tập san Văn hóa Huế, số 44/2022, trang 118.
2 Sở Văn hóa và Thể thao tỉnh Thừa Thiên Huế: Di tích Lịch sử - Văn hóa đã được xếp hạng trên địa bàn tỉnh Thừa Thiên Huế. Nxb. Thuận Hóa, Huế, 2023, trang 211.
3 Tư liệu điền dã khảo sát của tác giả ngày 14/3/2026.

 

 

Đánh giá của bạn về bài viết:
0 đã tặng
0
0
0
Bình luận (0)
Tin nổi bật
  • TRẦN VIẾT ĐIỀN

    Từ năm 1917, tạp chí B.A.V.H đăng bài “Cầu ngói Thanh Thủy” của R.Orban. Trong bài nghiên cứu này ngoài phần khảo tả cầu ngói, tác giả đã công bố bản dịch đạo sắc do vua Lê Hiển Tông ban khen bà Trần Thị Đạo, người có công đóng góp tiền của xây dựng cầu ngói Thanh Thủy.

  • NGUYỄN XUÂN HOA

    Năm 1776, trong sáu tháng làm quan ở Huế, có điều kiện ghi chép những điều mắt thấy tai nghe, đọc kỹ văn thơ ở vùng đất Thuận Hóa để viết tập bút ký Phủ biên tạp lục, Lê Quý Đôn đã đưa ra một nhận định mang tính tổng kết: Đây là vùng đất “văn mạch một phương, dằng dặc không dứt, thực đáng khen lắm!”.

  • Ở thời điểm năm 1987, GS Trần Quốc Vượng là người đầu tiên nêu quan điểm cần đổi mới tư duy lịch sử, nhận thức đúng sự thật lịch sử và thảo luận tự do, dân chủ, rộng rãi, trong đó có vấn đề xem xét lại nhà Nguyễn và thời Nguyễn.

  • ĐỖ XUÂN CẨM 

    Thành phố Huế khác hẳn một số thành phố trên dải đất miền Trung, không chỉ ở các lăng tẩm, đền đài, chùa chiền, thành quách… mà còn khác biệt ở màu xanh thiên nhiên hòa quyện vào các công trình một cách tinh tế.

  • KỶ NIỆM 130 CHÍNH BIẾN THẤT THỦ KINH ĐÔ (23/5 ẤT DẬU 1885 - 23/5 ẤT MÙI 2015)

    LÊ VŨ TRƯỜNG GIANG

    Huế, trong lịch sử từng là vùng đất đóng vai trò một trung tâm chính trị - văn hóa, từng gánh chịu nhiều vết thương của nạn binh đao. Chính biến Thất thủ Kinh đô 23/5, vết thương lịch sử ấy ăn sâu vào tâm thức bao thế hệ người dân Cố đô.

  • KIMO 

    Café trên xứ Huế bây giờ không thua gì café quán cốc ở Pháp, những quán café mọc lên đầy hai bên lề đường và khi vươn vai thức dậy nhìn xuống đường là mùi thơm của café cũng đủ làm cho con người tỉnh táo.

  • LTS: Diễn ra từ 10/6 đến 22/6/2015, cuộc triển lãm “Thừa Thiên Huế: 90 năm báo chí yêu nước và cách mạng” do Hội Nhà báo tổ chức tại Huế, trưng bày các tư liệu báo chí hết sức quý giá do nhà báo, nhà nghiên cứu Dương Phước Thu sưu tập, đã thu hút đông đảo công chúng Huế. Nhiều tờ báo xuất bản cách đây hơn thế kỷ giờ đây công chúng được nhìn thấy để từ đó, hình dung về một thời kỳ Huế đã từng là trung tâm báo chí của cả nước. Nhân sự kiện hết sức đặc biệt này, Sông Hương đã có cuộc phỏng vấn ngắn với nhà nghiên cứu Dương Phước Thu.

  • MAI KHẮC ỨNG  

    Một lần lên chùa Thiên Mụ gặp đoàn khách có người dẫn, tôi nhập lại để nghe thuyết minh. Nền cũ đình Hương Nguyện trước tháp Phước Duyên được chọn làm diễn đài.

  • LÊ QUANG THÁI

    Việt Nam giữ một vị thế trọng yếu ở ngã tư giao lưu với các nước của bán đảo Ấn Hoa và miền Viễn Đông châu Á.

  • LÊ VŨ TRƯỜNG GIANG
                            Tùy bút

    Mối cảm giao với Túy Vân khởi sự từ sự tạo sinh của đất trời trong lớp lớp mây trắng chảy tràn, tuyết tô cho ngọn núi mệnh danh thắng cảnh thiền kinh Cố đô.

  • PHẠM THÁI ANH THƯ

    Trong giai đoạn 2004 - 2013, nền kinh tế tỉnh Thừa Thiên Huế (TTH) đạt mức tăng trưởng khá cao so với mức bình quân của cả nước, cơ cấu kinh tế chuyển dịch hợp lý theo hướng du lịch, dịch vụ - công nghiệp - nông nghiệp. Đồng hành với mức tăng trưởng đó, nhiều nhà đầu tư lớn trong và ngoài nước đã đến đầu tư tại Thừa Thiên Huế.

  • TRẦN VIẾT ĐIỀN

    Một số nhà nghiên cứu đã chú tâm tìm kiếm nơi an táng đại thi hào Nguyễn Du ở Huế, sau khi ông qua đời vào ngày 10 tháng 8 năm Canh Thìn (16/9/1820).

  • TRẦN KIÊM ĐOÀN 

    Sông Hương vừa là cột mốc làm chứng vừa là biểu tượng cho dáng đẹp sương khói, “áo lụa thinh không” của lịch sử thăng trầm về hình bóng Huế.

  • ĐỖ XUÂN CẨM

    1. Đôi điều tản mạn về Liễu
    Người Á Đông thường coi trọng luật phong thủy, ngũ hành âm dương, họ luôn chú trọng đến thiên nhiên, cảnh vật và xem đó là một phần của cuộc sống tinh thần.

  • TRƯỜNG PHƯỚC  

    Đất nước hòa bình, thống nhất, thực hiện công cuộc đổi mới phát triển đã 40 năm. Những thành tựu là có thể nhìn thấy được. Tuy nhiên, muốn phát triển, công cuộc đổi mới cần được thúc đẩy một cách mạnh mẽ có hiệu quả hơn nữa.

  • LƯU THỦY
     
    KỶ NIỆM 40 NĂM GIẢI PHÓNG THỪA THIÊN HUẾ (26/3/1975 - 2015)

  • LÊ VĂN LÂN

    Một mùa xuân mới lại về trên quê hương “Huế luôn luôn mới” để lại trong tâm hồn người dân Huế luôn trăn trở với bao khát vọng vươn lên, trả lời câu hỏi phải tiếp tục làm gì để Huế là một thành phố sáng tạo, một đô thị đáng sống. Gạt ra ngoài những danh hiệu, kể cả việc Huế chưa trở thành thành phố trực thuộc Trung ương, vấn đề đặt ra đâu là cái lõi cái bất biến của Huế và chúng ta phải làm gì để cái lõi đó tỏa sáng.

  • THANH TÙNG

    Ở Việt Nam, Huế là thành phố có tỉ lệ tượng lớn nhất trên diện tích tự nhiên và dân số. Không chỉ nhiều về số lượng mà còn đạt đỉnh cao về chất lượng nghệ thuật, phong phú về đề tài, loại hình, phong cách thể hiện.

  • ĐỖ MINH ĐIỀN

    Chùa Hoàng giác là một trong những ngôi cổ tự nổi tiếng nhất xứ Đàng Trong, được đích thân chúa Nguyễn Phúc Chu cho tái thiết, ban sắc tứ vào năm 1721. Tuy nhiên, vì trải qua binh lửa chiến tranh chùa đã bị thiêu rụi hoàn toàn. Dựa trên nguồn sử liệu và kết quả điều tra thực tế, chúng tôi cố gắng để phác thảo phần nào nguồn gốc ra đời cũng như tầm quan trọng của ngôi chùa này trong đời sống văn hóa cư dân Huế xưa với một nếp sống mang đậm dấu ấn Phật giáo.