NGUYỄN XUÂN LỰC
Trên địa bàn thành phố Huế hiện nay, có nhiều di tích lịch sử và hệ thống di tích liên quan đến các danh nhân của quê hương như lăng mộ của các danh nhân Đặng Huy Trứ, Đặng Văn Hòa, Nguyễn Lộ Trạch, Trần Văn Kỷ, Trần Đình Bá, Nguyễn Tri Phương, Nguyễn Duy, Nguyễn Lâm, Nguyễn Cửu Kiều, Lê Văn Miến, Nguyễn Cư Trinh. Mỗi di tích đều có những nét đặc trưng riêng về loại hình kiến trúc và các công trình liên quan.
Lăng mộ cụ Đặng Huy Trứ qua ký họa bút sắt của KTS. Nguyễn Xuân Lực
Riêng đối với cụm di tích danh nhân Đặng Huy Trứ, có đi thực địa chúng ta mới thấy được rằng hệ thống di tích này rất phong phú, đa dạng bao gồm: Khu lăng mộ danh nhân Đặng Huy Trứ và người thân trên địa bàn làng Hiền Sỹ, phường Phong Thái và Khu di tích nhà thờ Đặng Huy Trứ trên địa bàn phường Kim Trà, thành phố Huế đã kết nối biết bao thế hệ tìm về để chiêm bái, tri ân đối với bậc tiền nhân đã tạo ra công lao to lớn không chỉ riêng cho Huế mà cho cả nước Việt Nam như: nhiếp ảnh, văn chương, nghệ thuật, giáo dục, pháp luật.
Từ trước đến nay, khi nghiên cứu về cuộc đời và sự nghiệp của danh nhân Đặng Huy Trứ người ta chỉ nghiên cứu về những đóng góp của ông trong lĩnh vực nhiếp ảnh, pháp luật, văn chương nhưng ít ai để ý đến giá trị nghệ thuật ở các cụm di tích lăng mộ và nhà thờ mà ở đó ẩn chứa nhiều đề tài mang nhiều ý nghĩa to lớn để lại cho thế hệ sau chiêm ngưỡng và nể phục. Đó cũng là ý tưởng hình thành đề tài ký họa di sản trên di tích. Và chúng tôi đã trải nghiệm bằng cách ký họa di tích danh nhân Đặng Huy Trứ nhằm giáo dục di sản đến với cộng đồng học sinh các cấp học và nhất là các trường học trên địa bàn phường Phong Thái và phường Kim Trà, nơi các di tích của danh nhân Đặng Huy Trứ tọa lạc bấy lâu nay.
Khi tiếp cận di tích danh nhân Đặng Huy Trứ chúng tôi tạm chia làm 2 phần. Chúng tôi ký họa phần Khu lăng mộ tại làng Hiền Sỹ, phường Phong Thái. Toàn cảnh Khu lăng mộ được nằm trên một ngọn đồi cao hướng ra phía sông Bồ, nhìn bao quát cả một vùng rộng lớn ruộng đồng, dân cư sống đan xen với nhau tạo nên một phong cảnh hữu tình, trầm mặc. Lăng mộ nằm ở phía trên cao tạo nên sự uy nghi như muốn hướng về chốn quê tổ ở làng Thanh Lương, phường Kim Trà. Khu lăng mộ bao gồm: Bảng chỉ dẫn di tích, đường dẫn bậc cấp vào khu lăng mộ, la thành, lăng mộ, nhà bia được bố trí một cách cân xứng, tương đối. Toàn bộ khu lăng mộ được Sở Văn hóa và Thể thao thành phố Huế, Bảo tàng Lịch sử thành phố Huế tiến hành trùng tu trong năm 2025 đã tạo nên một giá trị thẩm mỹ cao quý so với các di tích khác mà chúng tôi đã từng đến.
Chúng tôi ký họa bằng nét vẽ mộc mạc, đơn sơ như muốn gửi gắm chút tâm tình của mình vào bậc tiền nhân, người đã xây dựng nên nền nhiếp ảnh Việt Nam mà ngay buổi đầu của thời kỳ nhiếp ảnh, chính Đặng Huy Trứ cũng đã đề cập đến cái đẹp ở trong nhiếp ảnh trên nhiều góc cạnh. Đúng như bao ước muốn mà chính Đặng Huy Trứ lúc sinh thời cũng đam mê cái đẹp: “Việc vẽ lại các bức truyền thần chân dung ông bà cha mẹ và chụp lại những thần thái của mẹ cha giúp cho con cháu sau này thấy được tổ tiên, hướng lòng về tổ tiên và hết lòng vì hiếu đạo. Đây chính là ý nghĩa khá sâu sắc và mang tính nhân văn của tên gọi Cảm Hiếu Đường”1.
Khu lăng mộ của danh nhân Đặng Huy Trứ có sự thay đổi theo thời gian. “Ban đầu, mộ ông chỉ là một nắm đất nằm trên khu đồi cao với con sông Bồ uốn khúc, đằng xa là dãy núi Trường Sơn có phong cảnh hùng vĩ nên thơ. Ngày 20/4/1927, con cháu mới dựng tấm bia dài 0.59m, rộng 0.18m với những họa tiết rồng phượng. Năm 1930, bà Đặng Thị Sâm, cháu nội của Đặng Huy Trứ đã bỏ tiền ra xây dựng lăng mộ cho Đặng Huy Trứ khang trang. Hình thức kết cấu của lăng đơn giản, lăng cao 0.7m với chất liệu là gạch vồ và xi măng. Năm 1990, con cháu dòng họ Đặng tiếp tục bỏ tiền ra xây thêm một tấm bia nằm phía ngoài lăng, nội dung tấm bia là Mộ Đặng Huy Trứ (1825 - 1874) nhà yêu nước, nhà thơ.”2.
Đến năm 2025, toàn bộ khu lăng mộ của danh nhân Đặng Huy Trứ được đầu tư nâng cấp xây dựng khang trang hơn, từ ngoài đường chính để đi vào khu lăng mộ được làm bằng vật liệu bê tông, tạo bậc cấp dẫn lối và cảnh quan cây xanh được bố trí 2 bên lối vào, đường mương thoát nước, bậc thềm bằng vật liệu đá hoa cương ở phần lăng mộ, mảng xanh ở trước công trình đều xanh, sạch. Khi trùng tu tôn tạo phía trước lăng còn có thêm bảng thuyết minh với nội dung: “Đặng Huy Trứ (1825 - 1874). Ông là người thông minh, chính trực, năm 18 tuổi đỗ cử nhân. Đặng Huy Trứ là người có tư tưởng canh tân đất nước, là nhà văn, nhà thơ. Ông còn là vị thủy tổ của ngành nhiếp ảnh Việt Nam.
Di tích Lăng mộ và Nhà thờ Đặng Huy Trứ đã được Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch công nhận là di tích cấp quốc gia tại Quyết định số 2307QĐ/VH ngày 30/12/1991.”3.
Đối với di tích nhà thờ Đặng Huy Trứ bên trong một khuôn viên rất thơ mộng trữ tình, có rất nhiều hạng mục kiến trúc mang đậm dấu ấn kiến trúc văn hóa nhà vườn Huế từ cổng đến hàng rào, bình phong và ngôi nhà chính đã tạo nên một nét hữu duyên, trữ tình, có nét cổ kính khiến cho người họa sĩ khi đứng trước di tích này cảm thấy ngỡ ngàng. Bởi bàn tay và khối óc xây dựng của người xưa đã tạo ra một chuỗi kiến trúc phù hợp với thiên nhiên, khí hậu, cảnh quan của một làng quê xứ Huế đặc trưng đó là làng Thanh Lương.
Nhà thờ danh nhân Đặng Huy Trứ tọa lạc tại đường Thanh Lương, phường Kim Trà, thành phố Huế. Đường phố Thanh Lương cũng chính là tên làng Thanh Lương như lưu giữ ký ức của một làng quê trù phú, quê hương của một danh nhân lớn của dân tộc. Khu nhà thờ được bao quanh bởi những hàng chè tàu xanh mướt. Bao gồm các hạng mục kiến trúc, đó là: Cổng (Đặng Từ Môn), Bình phong, Giếng, Sân vườn, Nhà thờ, Hành lang có mái nối với Nhà tăng, Nhà bia, Tượng Đặng Huy Trứ và Bức phù điêu Đặng Huy Trứ.
Chúng tôi ký họa với các tiểu tiết từ hình ảnh nhỏ nhất đến công trình lớn nhất, các chi tiết hoa văn, đồ họa chữ Hán và vân mây, hình Long Mã, các chi tiết trang trí ở nóc ngôi từ đường cũng như nhà bia trong khuôn viên của khu di tích.
Với các hình ảnh ký họa dưới đây:
![]() |
| Cổng vòm nhà thờ cụ Đặng Huy Trứ qua ký họa bút sắt của KTS. Nguyễn Xuân Lực |
![]() |
| Bình phong nhà thờ cụ Đặng Huy Trứ qua ký họa bút sắt của KTS. Nguyễn Xuân Lực |
- Cổng: Cổng vòm, kiểu giả lầu (1 tầng 2 mái), có la thành uốn cong 2 bên.
- Bình phong: Chất liệu xi măng, kết cấu theo kiểu cuốn thư, có hình tượng Long Mã.
![]() |
![]() |
| Nhà thờ và nhà bia lăng mộ cụ Đặng Huy Trứ qua ký họa bút sắt của KTS. Nguyễn Xuân Lực |
- Nhà thờ: Kết cấu 1 gian 2 chái, mái lợp ngói liệt, phần mái trang trí lưỡng long chầu nhật, hai bên diềm mái trang trí hình tượng long hồi.
- Nhà bia: Kiểu tứ giác xây bằng xi măng cốt thép, mái ngói liệt.
![]() |
![]() |
| Tượng bán thân và phù điêu chân dung cụ Đặng Huy Trứ qua ký họa bút sắt của KTS. Nguyễn Xuân Lực |
- Tượng bán thân: Được tạc bằng đá sa thạch trắng, cao 0.81m, rộng 0.5m.
- Phù điêu: Được xây bằng xi măng, nền lát gạch hoa, cao 1.6m, dài 1.05m, rộng 0.72m.
Nếu tính ra ký họa di sản của một di tích là một nét mới trong quá trình tiếp cận, nghiên cứu thuộc lĩnh vực mỹ thuật, kiến trúc và nhiếp ảnh, 3 lĩnh vực này nếu được đan xen vào nhau sẽ tạo nên một tuyệt tác, tạo nét mới cho người xem, người đọc, cũng như tăng sức thuyết phục và trao truyền những kỹ năng ký họa cho thế hệ trẻ sau này.
Tóm lại, với những bức ký họa nói trên về di tích danh nhân Đặng Huy Trứ, chúng tôi mong muốn đóng góp một chút đam mê hội họa vào trong di sản của tiền nhân. Bởi vì, khu di tích lăng mộ, nhà thờ danh nhân Đặng Huy Trứ là một không gian nghệ thuật rộng lớn, trải dài từ phường Phong Thái đến phường Kim Trà, và chính Đặng Huy Trứ cũng là người đam mê về mỹ thuật cho nên việc ký họa cụm di tích Đặng Huy Trứ cũng là cách nhìn mới về giá trị di sản mà danh nhân Đặng Huy Trứ để lại.
N.X.L
(TCSH451/09-2026)
--------------------------
1 Võ Vinh Quang: Danh nhân Đặng Huy Trứ, ông tổ nghề nhiếp ảnh với chùm thơ về hiệu ảnh Cảm Hiếu Đường. Tập san Văn hóa Huế, số 44/2022, trang 118.
2 Sở Văn hóa và Thể thao tỉnh Thừa Thiên Huế: Di tích Lịch sử - Văn hóa đã được xếp hạng trên địa bàn tỉnh Thừa Thiên Huế. Nxb. Thuận Hóa, Huế, 2023, trang 211.
3 Tư liệu điền dã khảo sát của tác giả ngày 14/3/2026.
Tải mã QRCode
Tin vui cho công chúng yêu nghệ thuật và giới văn nghệ sĩ Huế, tại Kỳ họp thứ 2 HĐND tỉnh, UBND tỉnh Thừa Thiên Huế đã thông báo cho cử tri biết về lộ trình thành lập Bảo tàng Mỹ thuật Huế.
THÁI KIM LAN
Nhân kỷ niệm 120 năm trường Quốc học Huế
Được sự cho phép của Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch, từ ngày 7/10/2016, Bảo tàng Lịch sử Thừa Thiên Huế đã phối hợp với Viện Khảo cổ học mở hố thám sát thăm dò dấu vết lăng mộ vua Quang Trung tại gò Dương Xuân (Trường An, TP Huế) với diện tích 22 m2.
TRẦN VIẾT ĐIỀN
Di tích lịch sử Đình Dương Xuân Hạ nằm ở khu vực thuộc làng cổ Dương Hóa, với bề dày lịch sử trên dưới 500 năm.
HOÀNG NGỌC CƯƠNG
LGT: Trong quá trình tìm hiểu về sự nghiệp trước tác của Thái sư - Tuy Thịnh Quận công Trương Đăng Quế (1793 - 1865)(1), chúng tôi đã phát hiện ra bài tựa Ninh Tĩnh thi tập tự [寧靜詩集序: Bài tựa Tập thơ Ninh Tĩnh]; được in trong sách Trương Quảng Khê công văn tập [張廣溪公文集: Tap văn của ông Trương Quảng Khê], từ tờ 29a - 30a, tập sách hiện đang được lưu trữ tại Thư viện Quốc gia Việt Nam, dưới ký hiệu R.315.
TÔN THẤT BÌNH
Kim Long (còn được gọi là Kim Luông) vốn là đất các chúa Nguyễn chọn nơi lập phủ từ năm 1636 đến 1687. Năm 1687 chúa Nguyễn Phúc Trăn mới dời phủ về Phú Xuân, cách Kim Long chỉ 3 cây số, dọc theo bờ Sông Hương.
CAO THỊ THƠM QUANG
Kinh thành Huế là tòa thành ở Cố đô Huế, nơi đóng đô của vương triều Nguyễn trong suốt 140 năm từ 1805 đến 1945. Hiện nay Kinh thành Huế là một trong số các di tích thuộc cụm Quần thể di tích Cố đô Huế được UNESCO công nhận là Di sản Văn hóa Thế giới vào ngày 29 tháng 3 năm 1993.
TRẦN VĂN DŨNG
Vừa qua, sau khi tấm hình chụp về Ngọ Môn không có 8 bộ mái lợp ngói thanh lưu ly ở lầu Ngũ Phụng xuất hiện trên các trạng mạng xã hội đã lôi cuốn một lượng lớn độc giả quan tâm tìm hiểu, đã có nhiều ý kiến bình luận đưa ra khác nhau.
TRẦN VĂN DŨNG
Nhà vườn truyền thống là di sản đặc trưng tạo nên bản sắc văn hóa Huế, ảnh hưởng lớn đến việc hình thành tính cách, tâm hồn của con người xứ Huế.
TRẦN VIẾT ĐIỀN
Triều Sơn, một tên làng đã vào dạ người Huế bao đời nay, qua câu hò ru em vời vợi. Nhiều người Huế nghĩ rằng làng Triều Sơn chuyên buôn bán, với cụm từ “Triều Sơn bán nón” có trong bài hò ru em phổ biến.
THANH HOA - LÊ HUỆ
Chợ Đông Ba có vị trí đắc địa khi nằm ở trung tâm thành phố Huế, dọc bờ sông Hương, bên đường Trần Hưng Đạo, cách cầu Trường Tiền khoảng 100m về phía Bắc. Đây không chỉ là niềm tự hào của người dân xứ Huế mà còn là nơi để du khách tìm hiểu văn hóa vùng đất Cố đô.
VÕ QUANG YẾN
Tạp chí Sông Hương đã có nhiều lần đề cập đến vấn đề sông Hương và cầu Trường Tiền, nhất là về năm xây cầu: Phan Thuận An, Phụ trương đặc biệt số 2; Quách Tấn, số 23; Hồ Tấn Phan, Nguyễn Thị Như Trang, số 29.
“Màu vàng lồng lộng chảy tràn lá xanh” là bộ sưu tập 11 chiếc áo dài xưa, bảo vật của gia đình Tiến sĩ Thái Kim Lan, gồm long bào Vua Khải Định, áo dài gấm the, áo mệnh phụ, áo lụa vàng, áo dài Hoàng thái hậu, áo mệnh phụ công nương, áo gấm xanh rêu, áo xiêm, áo dài lụa vân xanh... Được sự hỗ trợ của Viện Goethe tại Hà Nội lần này bộ sưu tập được đưa từ CHLB Đức về trưng bày tại Bảo tàng Văn hóa Huế, từ 18/5 đến 12/6/2016. Nghệ sĩ sắp đặt Veronika Witte, cũng từ CHLB Đức, trực tiếp thực hiện trong một không gian vô cùng lý tưởng. Tại phòng trưng bày chúng tôi đã có cuộc phỏng vấn nhanh chủ nhân bộ sưu tập.
PHẠM HỮU THU
Những ai đã từng qua lại con đường Ngô Quyền, hẳn sẽ mừng vui khi thấy nơi này vừa xuất hiện một công trình mà nhiều người quen gọi là Bệnh viện quốc tế Trung ương Huế. Đây là mô hình xã hội hóa được thành lập theo Quyết định của Bộ trưởng Y tế và Bệnh viện Trung ương Huế là đơn vị đầu tiên của cả nước (trong số 18 bệnh viện) được Chính phủ cấp tín dụng ưu đãi nhằm hiện thực hóa chủ trương này.
LÊ QUANG THÁI
Một thời trong quá khứ xa gần, người phương Tây đã từng gọi và như đặt tên cho Đô thành Phú Xuân Huế là “thành phố quan lại”.
Một số thông tin chung
Một trong những bài viết nêu vấn đề Hội Quảng Tri - Huế có thể bị xóa bỏ đã được báo Tuổi Trẻ nêu lên trong bài “Huế xóa bỏ dấu tích nơi cụ Phan Bội Châu từng diễn thuyết?” ngày 26/11/2015. Trong đó có cho biết:
Một số thông tin chung
Một trong những bài viết nêu vấn đề Hội Quảng Tri - Huế có thể bị xóa bỏ đã được báo Tuổi Trẻ nêu lên trong bài “Huế xóa bỏ dấu tích nơi cụ Phan Bội Châu từng diễn thuyết?” ngày 26/11/2015.
DƯƠNG PHƯỚC THU
Hội quán Quảng Tri hiểu một cách nôm na ý nghĩa về cái tên của hội quán này là nơi giao lưu, sinh hoạt văn hóa, giáo dục, khoa học, nghệ thuật... nhằm mở rộng sự hiểu biết.
LTS: Trong thời gian qua, báo chí trong nước đã phản ảnh về việc Hội Quảng Tri - nơi diễn ra các hoạt động khai trí ở Huế đầu thế kỷ 20 - được đề xuất phá dỡ, xây mới để làm …trụ sở UBND phường.
Đề xuất này khiến người dân Huế và những người yêu Huế nói chung, nhân sĩ trí thức, văn nghệ sĩ Huế nói riêng lo lắng, nhiều ý kiến đề nghị cần cẩn trọng.
ĐỖ XUÂN CẨM
TƯỞNG HAI LÀ MỘT, NHƯNG MỘT MÀ HAI
Nhắc tới cây Bồ đề, hầu như đa phần người dân xứ Huế có cảm giác rất thân thuộc.