Về giai thoại văn chương của Đoàn Thị Điểm

08:24 09/09/2026

ĐINH VĂN TUẤN

Các giai thoại văn chương của nữ sĩ Đoàn Thị Điểm - tác giả Truyền kỳ tân phả (chữ Hán) và dịch giả Chinh phụ ngâm (chữ Nôm) - xưa nay được lưu truyền có nhiều khác biệt, lẫn lộn do nạn “Tam sao thất bản” và “nhuận sắc”1 của người đời sau nên thật khó xác định giai thoại nào là đúng thật của nữ sĩ.

Ảnh tư liệu (Có sử dụng AI)

Qua bài viết này, chúng tôi sẽ dựa vào các tài liệu cổ để cố gắng tìm hiểu, khảo sát… nhằm xác định tương đối những giai thoại văn chương có khả năng do Đoàn Thị Điểm làm ra.

Trong Đoàn thị thực lục chỉ ghi lại một vài giai thoại văn chương của Đoàn Thị Điểm:

- Câu đối nổi tiếng của anh em Đoàn Thị Điểm:

Đoàn Doãn Luân: “照鏡畫眉一點翻成兩點” (Soi gương vẽ lông mày, một nét điểm hóa thành hai nét điểm).
Đoàn Thị Điểm: “臨江玩月隻輪轉作雙輪” (Đến bờ sông ngắm nguyệt, một vầng hóa ra hai vầng)2.

- Câu thơ Nôm Đoàn Thị Điểm làm theo đề bài “一日不見如三秋” (Một ngày không gặp như bằng ba năm) của Thượng thư Lê Anh Tuấn:

Những màng mấy khắc giang (xoang) cầm hạc,
Ngỡ đã vài phen đổi lá ngô.

- Câu thơ điềm báo trước khi Đoàn Thị Điểm qua đời:

北闕雲騈昭妾瑞 (Cửa Bắc xe mây tỏ điềm thiếp),
南陲春雨著君恩 (Cõi Nam mưa xuân rạng ơn vua).

Tuy nhiên còn có các giai thoại văn chương khác được các văn nhân khác ghi chép lại nhưng lại không có trong Đoàn thị thực lục, tiêu biểu như:

1. Đại Nam kỳ truyện

Đoàn Doãn Luân: “禹之心從可識矣” (Tấm lòng của Vũ Vương thuận theo đạo lý, có thể hiểu được vậy).
Đoàn Thị Điểm: “堯之功顧不鉅乎”3 (Công lao của vua Nghiêu há lại chẳng lớn lao vậy sao).

- Nhị ty tổ chức khoa thi đầu ra đề 絳衣大冠 (Áo đỏ tía, mũ lớn), Đoàn Thị Điểm làm hộ văn4 cho người trong xã:

霞蒸海島三千丈 (Ráng mây đỏ tỏa lên phủ hải đảo ba ngàn trượng).
日出扶桑九萬班 (Mặt trời nhô ra khỏi Phù Tang (phương đông) chín vạn lớp hào quang)5.

- Nguyễn Huy Kỳ ở Thụy Nguyên, Trần Danh Tân6 ở Cổ Am, Nguyễn Bá Cư ở Cổ Đô, Vũ Toại7 ở Thiên Lộc.8

Bốn người ấy có tiếng hay chữ, người ta thường gọi là “Tràng An tứ hổ” (bốn con hổ ở chốn Tràng An) nghe danh của bà Điểm, muốn thử đố làm thơ. Đoàn Thị Điểm cho người bưng khay trầu ra mời, trên khay có đề một câu đối: “廷前少女勸檳榔” (Trước sân nhà thiếu nữ mời trầu cau9), bốn người không đối được, phải xấu hổ trở về.

- Đoàn Thị Điểm đang đi một mình, gặp quan Thượng thư là Nguyễn Công Hãng ở ngoài đường. Công Hãng bắt Thị Điểm vừa đi vừa ngâm một bài thơ Độc hành 獨行 (Đi một mình), Đoàn Thị Điểm ứng khẩu:

談論古今心腹友 (Bàn luận chuyện xưa nay đã có bạn gan, ruột).
周旋左右股肱人 (Theo hầu bên mình phía phải, phía trái thì có những người là tay, chân)10.

- Năm Long Đức (1732 - 1735) Bắc sứ sang sách phong11. Hoàng thượng lệnh Đoàn Thị Điểm đứng ở ngoài cửa Đoan môn.

Quan chính sứ:
安南一寸土不知幾人耕 (Một tấc đất nước An Nam không biết bao nhiêu người cày).

Đoàn Thị Điểm:
北朝諸大夫多由此途出 (Các đại phu triều đình phương Bắc, đa số từ chỗ ấy mà ra)12

2. Hát Đông thư dị

Đoàn Doãn Luân:
白蛇當道季拔劍而斬之 (Rắn trắng giữa đường, ông Quý tuốt gươm mà chém).

Đoàn Thị Điểm:
黄龍負舟禹仰天而嘆曰 (Rồng vàng đội thuyền, ông Vũ ngửa mặt mà than).13

3. Đăng khoa lục sưu giảng

Đoàn Doãn Luân:
兄來堂上尋雙月 (Anh lên nhà trên tìm hai mặt trăng).

Đoàn Thị Điểm:
弟向窗前捉半風 (Em đến trước cửa sổ bắt nửa làn gió).14

Nhìn chung, có thể vì phong cách viết gia phả và quan điểm cá nhân, gia tộc nên soạn giả - cháu rể của Đoàn Thị Điểm - Đoàn thị thực lục chỉ đưa vào gia phả Đoàn Thị Điểm mấy giai thoại đặc sắc, đáng tin mà thôi. Cũng có thể vào thời điểm viết gia phả, nhiều giai thoại văn chương được ghi chép hay truyền miệng chưa được xác thực là của Đoàn Thị Điểm nên soạn giả không tiện đưa vào? Tuy vậy, như trên đã dẫn (Đại Nam kỳ truyện, Hát Đông thư dị, Đăng khoa lục sưu giảng), nhiều giai thoại văn chương có khả năng là của Đoàn Thị Điểm vì hành trạng đã được gia phả, thư tịch ghi chép: chuyện bà Điểm kén chồng, liên quan đến giai thoại Tràng An tứ hổ; cuối cùng hơn 30 tuổi mới làm vợ lẽ Nguyễn Kiều; chuyện bà Điểm làm hộ văn phù hợp lịch sử; chuyện đối đáp sứ Trung Quốc xảy ra khoảng thời gian bà Điểm từng dạy học ở phủ Chúa trùng hợp với thời điểm sứ giả Trung Quốc sang sách phong; đối xướng về sử của anh em Đoàn Thị Điểm là hợp lý vì bà Điểm giỏi văn chương, tinh thông sử sách nên người đời gọi bà là Hồng Hà nữ sĩ 紅霞女士, Hồng Hà nữ sử 紅霞女史.

Ngoài ra còn có một số giai thoại văn chương liên quan đến Đoàn Thị Điểm xuất hiện trong các sách Quốc ngữ chẳng hạn như về câu đối đáp giữa hai anh em bà Điểm:

Đoàn Thị Điểm: “半夜生孩, 亥子二時未定” (Nửa đêm sinh con, Hợi Tý 2 giờ chưa định).
Đoàn Doãn Luân: “两情相, 巳酉双合乃成” (Đôi tâm tình phối hợp nhau, Tỵ Dậu hai bên hợp nhau mà thành)15.

Tuy nhiên vì không dẫn nguồn văn bản Hán Nôm, có thể là do truyền khẩu từ dân gian nên khó xác định có phải thuộc giai thoại Đoàn Thị Điểm hay không. Riêng về các giai thoại đối đáp giữa Đoàn Thị Điểm và Trạng Quỳnh đã được Đăng khoa lục sưu giảng nhắc đến (Nguyễn Quỳnh và Nguyễn Thị Điểm), vậy ít nhất các giai thoại Đoàn Thị Điểm và Trạng Quỳnh đã xuất hiện từ cuối thế kỷ XVIII. Sau này được ghi chép trong Sự tích ông Trạng Quỳnh, như câu đối nổi tiếng của bà Điểm: “Da trắng vỗ bì bạch” nhưng những giai thoại này vì không có căn cứ lịch sử và có thể thuộc sáng tác hư cấu dân gian, mang sắc thái dung tục, châm biếm16 cho nên chúng tôi không kể ra.

Đ.V.T
(TCSH450/08-2026)

--------------------
1 Nhuận sắc: thêm vào cho đẹp; sửa sang lời văn cho hay, cho đẹp.
2 點 là tên của bà Điểm, 輪 là tên của người anh là Luân. Dị bản: Tang thương ngẫu lục: 臨池玩月隻輪轉作雙輪; Đăng khoa lục sưu giảng: 臨池洗足隻輪轉作雙輪; Nam thiên trân dị tập và Đại Nam hiển ứng truyện: 臨池玩月隻輪轉作重輪; Đại Nam kỳ truyện: 適池泛月隻輪轉作重輪.
3 Hai câu này đều trích từ sách Trung Dung 中庸. Dị bản: Đại Nam hiển ứng truyện, Nam thiên trân dị tập: 堯之功固不鉅乎.
4 Theo Đại Việt sử ký tục biên: năm 1726, bấy giờ người đỗ thi Hương phần nhiều nhờ người gà văn cho, lấy đỗ một cách quá lạm. Chúa Trịnh bèn ra lệnh thi lại Cống sĩ. Vậy chuyện Đoàn Thị Điểm làm hộ văn có thể xác thực.
5 霞蒸: ráng mây đỏ ám chỉ 絳衣 (áo đỏ tía); 日出: mặt trời mọc ám chỉ 大冠 (mũ lớn).
6 Trần Danh Tân: Bia Văn Miếu Bắc Ninh, Đệ tam giáp đồng Tiến sĩ: Niên hiệu Vĩnh Hựu thời Lê khoa Bính Thìn (1736), Trần Danh Tân 陳名濱 người xã Bồng Trì huyện Gia Định, làm Đô Ngự sử, tặng Thị lang,  theo Viện nghiên cứu Hán Nôm, Bia Văn miếu Bắc Ninh, nguồn: http://www.hannom.org.vn/detail.asp?param=1331&Catid=560
7 Vũ Toại: tức Vũ Diệm, Văn bia đề danh Tiến sĩ khoa Kỷ Mùi niên hiệu Vĩnh Hựu năm thứ 5 (1739), Đệ nhị giáp Tiến sĩ xuất thân: Vũ Diệm 武琰 người xã Thổ Vượng huyện Thiên Lộc, Tri phủ. Theo Gia phả Vũ tộc ở xã Vượng Lộc, huyện Can Lộc được ghi chép vào năm Cảnh Hưng thứ 48 - 1787, cho biết ông Vũ Diệm còn có tên là Vũ Toại, hay Vũ Viêm sinh năm Ất Dậu, Chính Hòa thứ 26 (1705) tại làng Đông Hòa, xã Thổ Vượng, huyện Thiên Lộc, trấn Nghệ An, nay thuộc xóm 13, xã Vượng Lộc, huyện Can Lộc, tỉnh Hà Tĩnh. Năm Bảo Thái thứ 10 (1729) ông dự kỳ thi hương đậu đầu (giải nguyên). Năm Vĩnh Khánh thứ 4 (1732) triều đình mở khoa thi hoành từ, ông đã dự thi và đứng đầu, được bổ vào chức Thị nội, tức là người giúp việc giấy tờ ở trong phủ chúa Trịnh. Năm Vĩnh Hựu thứ 5 (1739) đời vua Lê Ý Tông, Vũ Diệm dự kỳ thi hội được xếp thứ nhì. Đến kỳ thi đình (cùng năm) sau đó, quan chấm quyển tính điểm tâu xin lên vua ban cho Vũ Diệm vào hạng Đệ nhất giáp Đệ nhị danh (tức Bảng nhãn). Nhưng khi vua cầm bút ngự phê thì sơ ý ghi nhầm thành: Đệ nhị giáp, Đệ nhất danh (tức là Hoàng Giáp - tụt mất một bậc so với nhất giáp), theo Ngọc Bé, Cuộc đời và sự nghiệp của danh nhân văn hóa Vũ Diệm, nguồn: https://hatinh24h.com.vn/so-luoc-cuoc-doi-va-su-nghiep-cua-danh-nhan-van-hoa-vu-diem-tin-a20111.html.
8 Theo Nam thiên trân dị tập: Đỗ Huy Kỳ ở xã Thử Cốc, huyện Thụy Nguyên, phủ Thiệu Thiên, trấn Thanh Hóa, Thám hoa năm Tân Hợi (1731), Nguyễn Bá Lân ở xã Cổ Đô, huyện Tiên Phong, trấn Sơn Tây, Tiến sĩ năm Tân Hợi (1731).
[Đỗ Huy Kỳ (1695-1748): người xã Thử Cốc, huyện Thụy Nguyên (nay thuộc xã Thiệu Tâm huyện Đông Sơn tỉnh Thanh Hóa). Đỗ Thám hoa niên hiệu Vĩnh Khánh thứ 3 (1731) đời vua Lê Duy Phường. Làm quan đến Thừa chánh sứ, tước bá. Theo Đinh Khắc Thuân, “Người đỗ đại khoa và bài thi Tiến sĩ thời Lê - Trịnh”, Tạp chí Hán Nôm, số 4/2009. Nguyễn Bá Lân: sinh năm Tân Tỵ (1701), niên hiệu Chính Hòa thứ 22 triều vua Lê Hy Tông. Quê gốc ở làng Hoài Bão, huyện Tiên Du (Bắc Ninh), có ông tổ 3 đời “giỏi địa lý, thích phong thủy làng Cổ Đô” (huyện Tiên Phong, Sơn Tây - nay là huyện Ba Vì, Hà Tây) “mới dời đến ở đó”.  Năm Tân Hợi (1731) đỗ Tiến sĩ, cùng khoa với Nguyễn Nghiễm, theo Lại Văn Hùng, “Về hai bài phú của Nguyễn Bá Lân”, Tạp chí Hán Nôm, số 1/2007.]
9 Tân lang 檳榔: trầu cau, tượng trưng cho việc cưới hỏi. Có người cho Tân lang 檳榔 trùng âm với tân lang 新郎: chàng rể nhưng vì tự dạng quá khác nhau nên chúng tôi không nghĩ bà Điểm vụng về như vậy.
10 心腹: tim, bụng, nghĩa bóng là người tâm phúc, đáng tin cậy; 股肱: đùi và cánh tay, nghĩa bóng là bề tôi, trợ thủ đắc lực. Dị bản: Đại Nam hiển ứng truyện: 談調古今心腹友; Sơn cư tạp thuật: (không nói gặp Nguyễn Công Hãng) 談笑古今心腹客; 扶持左右股肱人; Quốc văn tùng ký: 追隨左右股肱臣.
11 Đại Việt sử ký tục biên: tháng 8 năm Long Đức 3 (1734), sai quan hầu mệnh là Nguyễn Trọng Thường, Nguyễn Tông Quai đem bọn Đồng Trung Thư, Nguyễn Đình Bảng, Nguyễn Đăng Cao đến trước ở cửa quan Lạng Sơn nghênh tiếp sứ Trung Quốc sang sách phong. Tháng 11, sứ nhà Thanh là bọn Khởi cư chú Hàn lâm viện thị giảng học sĩ kiêm tá lĩnh Xuân Sơn, Binh khoa cấp sự trung lý Học Dụ sang nước ta. Ngày mùng 9 tháng chạp (tức 2/1/1735) làm lễ sách phong. Trùng với thời điểm Đoàn Thị Điểm vào phủ Chúa dạy học cho con của một cung nhân (Đoàn thị thực lục). Như vậy sự kiện sứ Thanh liên quan giai thoại Đoàn Thị Điểm là phù hợp.
12 一寸土: một tấc đất, ý tục chỉ phần kín của phái nữ, dùng để trêu ghẹo bà Điểm. 由此途出: đều từ chỗ ấy mà ra, ý tục ám chỉ các ông cũng từ chỗ ấy (1 tấc đất) chui ra. Dị bản: Nam thiên trân dị tập: 北國两大夫皆由此途出; Đại Nam hiển ứng truyện: 北朝士大夫多由此途出; Quốc văn tùng ký: 北國大丈夫多由此途出; Xuyết thập tạp ký: 南邊一寸地不知幾人耕, 北國二大夫皆由此途出; Sự tích ông Trạng Quỳnh: 事跡翁狀瓊: 北國大丈夫皆由此途出.
13 Hai câu đối đều lấy từ sử sách Trung Hoa. Quý 季 là tên húy của Hán Cao Tổ Lưu Bang. Vũ 禹 là vua Đại Vũ nhà Hạ.
14 雙月: 2 chữ nguyệt 月 ghép lại là chữ Bằng 朋, bằng hữu. 半風 là nửa làn gió, nửa chữ Phong 風 tức là chữ Sắt 虱, con rận.
15 亥 và 子 ghép lại thành 孩. 巳 và 酉 ghép lại thành chữ  (dị thể của 配).
16 Có khả năng từ giai thoại đối xướng giữa sứ Trung Hoa và Đoàn Thị Điểm có thâm ý thô tục, khinh mạn nên người đời sau mới sáng tác nên những giai thoại hư cấu đối xướng tục tĩu, châm biếm giữa Trạng Quỳnh và Thị Điểm.

_________________

Tài liệu tham khảo:

1. Đoàn thị thực lục (theo Một điểm tinh hoa - Thơ văn Hồng Hà nữ sĩ, Trần Thị Băng Thanh (dịch - phiên âm), Nxb. Phụ nữ, 2017).
2. Đại Nam hiển ứng truyện 大南顯應傳 A.386, Viện Nghiên cứu Hán Nôm.
3. Đại Nam kỳ truyện 大南奇傳, Sơn cư tạp thuật 山居雜述, Nam thiên trân dị tập 南天 珍異集, Hát Đông thư dị 喝東書異, theo Việt Nam Hán văn tiểu thuyết tập thành 越南漢文小說集成, nguồn: https://tuantdtcn.blogspot.com/2020/06/pdf-viet-nam-han-van-tieu- thuyet-tap.html
4. Đạm Nguyên (dịch), Đăng khoa lục sưu giảng, Bộ Giáo dục - Trung Tâm Học Liệu xuất bản, 1968.
5. Nhật Nham Trịnh Như Tấu, Hưng Yên địa chí, Nhà in Ngô Tử Hạ, in lần thứ hai, năm 1937.

 

 

Đánh giá của bạn về bài viết:
0 đã tặng
0
0
0
Bình luận (0)
Tin nổi bật
  • NGÔ MINHBữa nay, người làm thơ đông không nhớ hết. Cả nước ta mỗi năm có tới gần ngàn tập thơ được xuất bản. Mỗi ngày trên hàng trăm tờ báo Trung ương, địa phương đều có in thơ. Nhưng, tôi đọc thấy đa phần thơ ta cứ na ná giống nhau, vần vè dễ dãi, rậm lời mà thiếu ý.

  • NGUYỄN KHẮC PHÊ     Ba công trình dày dặn nghiên cứu về Chủ tịch Hồ Chí Minh của cùng một tác giả, cùng được xuất bản trong năm 2005 kể cũng đáng gọi là "hiện tượng" trong ngành xuất bản. Ba công trình đó là "Hồ Chí Minh - danh nhân văn hóa" (NXB Văn hóa Thông tin, 315 trang), "Hồ Chí Minh - một nhân cách lớn" (NXB Văn hóa thông tin, 510 trang) và "Đạo Khổng trong văn Bác Hồ" (NXB Đại học quốc gia Hà Nội, 375 trang).

  • PHAN CÔNG TUYÊNLTS: Cuộc thi tìm hiểu “60 năm Nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam” do Ban Tư tưởng - Văn hoá trung ương, website Đảng Cộng sản Việt Nam phối hợp với Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia phát động trong cả nước. Tại Thừa Thiên Huế, cuộc thi được phát động từ ngày 7/5/2005 đến ngày 10/7/2005; Ban tổ chức cuộc thi đã nhận được 160.840 bài dự thi của rất nhiều tầng lớp nhân dân, nhiều thành phần trong xã hội tham gia. Điều này chứng tỏ cuộc thi mang nhiều sức hấp dẫn. Sông Hương xin trích đăng báo cáo tổng kết cuộc thi của đồng chí Phan Công Tuyên, UVTV, Trưởng Ban Tuyên giáo Tỉnh uỷ, Trưởng Ban tổ chức cuộc thi tại Thừa Thiên Huế.

  • TRẦN THỊ THANHTừ Hán Việt là một lớp từ khá quan trọng trong ngôn ngữ tiếng Việt của người Việt Nam. Với con số 60% - 70% từ Hán Việt có trong tiếng Việt, nó đã và đang đặt ra một nhiệm vụ cấp thiết làm thế nào để cho mọi người dân Việt Nam, đặc biệt là tầng lớp thanh, thiếu niên viết và nói đúng tiếng Việt trong đó có từ Hán Việt.

  • NGUYỄN ĐẮC XUÂN LTS: Bài dưới đây là tham luận của nhà văn Nguyễn Đắc Xuân đọc trong Hội nghị Lý luận phê bình văn học nghệ thuật trung ương, tháng 12-2008. Tác giả có những nhận định khá mới mẻ, những đề xuất khá hợp lý và khá mạnh dạn, tất nhiên bài viết sẽ không tránh phần chủ quan trong góc nhìn và quan điểm riêng của tác giả. Chúng tôi đăng tải gần như nguyên văn và rất mong nhận được những ý kiến phản hồi, trao đổi, thạm chí tranh luận của bạn đọc để rộng đường dư luận.S.H

  • MAI HOÀNGCẩm cù không nổi tiếng bằng một số truyện ngắn khác của Y Ban như Thư gửi mẹ Âu cơ, I am đàn bà, Đàn bà xấu thì không có quà… Không có những vấn đề hot như sex, nạo phá thai, ngoại tình… tóm lại là những sự vụ liên quan đến “chị em nhà Eva”.

  • INRASARATham luận tại Hội thảo “Nhà văn với sự nghiệp công nghiệp hóa và hiện đại hóa đất nước”, Hội Nhà văn Việt Nam, Đồng Nai, 8-1-2009.

  • HOÀNG NGỌC HIẾNWallace Stevens ví hành trình của những nghệ sĩ Tiên phong (hoặc Tiền vệ) của chủ nghĩa hiện đại những thập kỷ đầu thế kỷ XX như những cuộc phiêu lưu của những nhà thám hiểm núi lửa, họ đã đến núi lửa, “đã gửi về tấm bưu ảnh cuối cùng” và lúc này không có ước vọng gì hơn là trở về nhà.

  • TRẦN HOÀI ANH1. Nhà thơ - Người đọc: Niềm khắc khoải tri âmKhi nói về mối quan hệ giữa nhà thơ và độc giả, Edward Hirsch đã viết: “Nhiều nhà thơ đã nắm lấy ý Kinh Thánh Tân Ước “Khởi thuỷ là lời”, nhưng tôi thích ý kiến của Martin Buber trong “Tôi và bạn” hơn rằng: “Khởi thuỷ là những mối quan hệ” (1).

  • VIỆT HÙNGCông tác lý luận phê bình văn học nghệ thuật đang là mối quan tâm lo lắng của giới chuyên môn, cũng như của đại đa số công chúng, những người yêu văn học nghệ thuật. Tình trạng phê bình chưa theo kịp sáng tạo, chưa gây được kích thích cho sáng tạo vẫn còn là phổ biến; thậm chí nhiều khi hoặc làm nhụt ý chí của người sáng tạo, hoặc đề cao thái quá những tác phẩm nghệ thuật rất ư bình thường, gây sự hiểu nhầm cho công chúng.

  • HẢI TRUNGVũ Duy Thanh (1811 - 1863) quê ở xã Kim Bồng, huyện An Khánh, tỉnh Ninh Bình là bảng nhãn đỗ đầu trong khoa thi Chế khoa Bác học Hoành tài năm Tự Đức thứ tư (1851). Người đương thời thường gọi ông là Bảng Bồng, hay là Trạng Bồng.

  • NGUYỄN SƠNTrên tuần báo Người Hà Nội số 35, ra ngày 01-9-2001, bạn viết Lê Quý Kỳ tỏ ý khiêm nhường khi lạm bàn một vấn đề lý luận cực khó Thử bàn về cái tôi trong văn học. Anh mới chỉ "thử bàn" thôi chứ chưa bàn thật, thảo nào!... Sau khi suy đi tính lại, anh chỉnh lý tí tẹo tiêu đề bài báo thành Bàn về "cái tôi"trong văn học và thêm phần "lạc khoản": Vinh 12-2001, rồi chuyển in trên Tạp chí Văn (Hội Nhà văn Thành phố Hồ Chí Minh), số 4 (Bộ mới, tháng 3-4)-2002. Trong bài trao đổi này chúng tôi trích dẫn căn cứ theo nguyên văn bài báo đã in lần đầu (và về cơ bản không khác với khi đưa in lại).

  • TRƯƠNG ĐĂNG DUNGCùng với sự phát triển của một thế kỉ văn học dân tộc, lí luận văn học ở Việt Nam cũng đã có những thành tựu, khẳng định sự trưởng thành của tư duy lí luận văn học hiện đại.

  • NGUYỄN NGỌC THIỆNTrong vài ba thập niên đầu thế kỷ XX, trung xu thế tìm đường hiện đại hóa văn xuôi chữ quốc ngữ, các thể tài tiểu thuyết, phóng sự được một số nhà văn dụng bút thể nghiệm.

  • L.T.S: Trong ba ngày từ 03 đến 05 tháng 5 năm 2005, tại thành phố Huế đã diễn ra hoạt động khoa học quốc tế có ý nghĩa: Hội thảo khoa học Tác phẩm của F. Jullien với độc giả Việt Nam do Đại học Huế và Đại học Chales- de-Gaulle, Lille 3 tổ chức, cùng sự phối hợp của Đại sứ quán Pháp ở Việt Nam và Agence Universitaire  francophone (AUF). Hội thảo có 30 tham luận của nhiều giáo sư, học giả, nhà nghiên cứu Việt Nam, Pháp, Nhật Bản, Hàn Quốc.

  • NGUYÊN NGỌC1- Trong các tác phẩm của F. Jullien đã được giới thiệu ở Việt , tới nay đã được đến mười quyển, tôi chỉ dịch có một cuốn “Một bậc minh triết thì vô ý” (Un sage est sans idée). Tôi dịch cuốn này là theo gợi ý của anh Hoàng Ngọc Hiến. Khi in, cũng theo đề nghị của anh Hiến và của nhà xuất bản, cuốn sách đã được đổi tên ở ngoài bìa là “Minh triết phương Đông và triết học phương Tây”, các anh bảo như vậy “sẽ dễ bán hơn” (!).

  • ĐÀO HÙNGTrước khi dịch cuốn Bàn về chữ Thời (Du temps-éléments d′une philosophie du vivre),  tôi đã có dịp gặp François Jullien, được nghe ông trình bày những vấn đề nghiên cứu triết học Trung Hoa của ông và trao đổi về việc ứng dụng của triết học trong công việc thực tế. Nhưng lúc bấy giờ thời gian không cho phép tìm hiểu kỹ hơn, nên có nhiều điều chưa cảm thụ được hết.

  • NGUYỄN VĂN DÂNTheo định nghĩa chung, xã hội học là khoa học nghiên cứu về các sự việc mang tính chất xã hội. Mặc dù cội nguồn của nó phải kể từ thời Aristote của Hy Lạp, nhưng với tư cách là một ngành khoa học, thì xã hội học vẫn là một bộ môn khoa học khá mới mẻ. Ngay cả tên gọi của nó cũng phải đến năm 1836 mới được nhà triết học người Pháp Auguste Comte đặt ra.

  • MAI VĂN HOANƯớc lệ được xem là một đặc điểm thi pháp của văn học Trung đại. Trong Truyện Kiều, Nguyễn Du sử dụng khá nhiều bút pháp ước lệ. Có điều nhà thơ sử dụng một cách hết sức linh hoạt, sáng tạo nên tránh được sự sáo mòn, nhàm chán. Không những thế bút pháp ước lệ của Nguyễn Du còn góp phần diễn tả một cách tinh tế, sâu sắc tâm trạng nhân vật. Điều đó thể hiện rất rõ qua cảnh Thuý Kiều đưa tiễn Thúc Sinh về tự thú với Hoạn Thư.

  • HÀ VĂN LƯỠNG  Thơ haiku Nhật bản là một sản phẩm tinh thần quý giá của đời sống văn hoá đất nước Phù Tang. Nó là một thể thơ đặc biệt trong thơ cổ truyền của Nhật bản. Phần lớn các nhà thơ haiku đều là các thiền sư. Chính những nhà thơ thiền sư này đã đưa thiền vào thơ. Vì thế, họ nhìn đời với con mắt nhà sư nhưng bằng tâm hồn của người nghệ sĩ.