Về giai thoại văn chương của Đoàn Thị Điểm

08:24 09/09/2026
<p> <span style="color:#8b4513;">ĐINH VĂN TUẤN</span></p> <p> Các giai thoại văn chương của nữ sĩ Đoàn Thị Điểm - tác giả <em>Truyền kỳ tân phả</em> (chữ Hán) và dịch giả <em>Chinh phụ ngâm</em> (chữ Nôm) - xưa nay được lưu truyền có nhiều khác biệt, lẫn lộn do nạn “Tam sao thất bản” và “nhuận sắc”<sup>1</sup> của người đời sau nên thật khó xác định giai thoại nào là đúng thật của nữ sĩ.</p>
Ảnh tư liệu (Có sử dụng AI)
<p> Qua bài viết này, chúng tôi sẽ dựa vào các tài liệu cổ để cố gắng tìm hiểu, khảo sát… nhằm xác định tương đối những giai thoại văn chương có khả năng do Đoàn Thị Điểm làm ra.</p> <p> Trong <em>Đoàn thị thực lục</em> chỉ ghi lại một vài giai thoại văn chương của Đoàn Thị Điểm:</p> <p> - Câu đối nổi tiếng của anh em Đoàn Thị Điểm:</p> <p> Đoàn Doãn Luân: “照鏡畫眉一點翻成兩點” (Soi gương vẽ lông mày, một nét điểm hóa thành hai nét điểm).<br /> Đoàn Thị Điểm: “臨江玩月隻輪轉作雙輪” (Đến bờ sông ngắm nguyệt, một vầng hóa ra hai vầng)<sup>2</sup>.</p> <p> - Câu thơ Nôm Đoàn Thị Điểm làm theo đề bài “一日不見如三秋” (Một ngày không gặp như bằng ba năm) của Thượng thư Lê Anh Tuấn:</p> <p> <img alt="" src="/userfiles/images/2026-08_HanDVT1.jpg" style="width: 125px; height: 40px;" /></p> <p> Những màng mấy khắc giang (xoang) cầm hạc,<br /> Ngỡ đã vài phen đổi lá ngô.</p> <p> - Câu thơ điềm báo trước khi Đoàn Thị Điểm qua đời:</p> <p> 北闕雲騈昭妾瑞 (Cửa Bắc xe mây tỏ điềm thiếp),<br /> 南陲春雨著君恩 (Cõi Nam mưa xuân rạng ơn vua).</p> <p> Tuy nhiên còn có các giai thoại văn chương khác được các văn nhân khác ghi chép lại nhưng lại không có trong <em>Đoàn thị thực lục</em>, tiêu biểu như:</p> <p> <strong><em>1. Đại Nam kỳ truyện</em></strong></p> <p> Đoàn Doãn Luân: “禹之心從可識矣” (Tấm lòng của Vũ Vương thuận theo đạo lý, có thể hiểu được vậy).<br /> Đoàn Thị Điểm: “堯之功顧不鉅乎”<sup>3</sup> (Công lao của vua Nghiêu há lại chẳng lớn lao vậy sao).</p> <p> - Nhị ty tổ chức khoa thi đầu ra đề 絳衣大冠 (Áo đỏ tía, mũ lớn), Đoàn Thị Điểm làm hộ văn<sup>4</sup> cho người trong xã:</p> <p> 霞蒸海島三千丈 (Ráng mây đỏ tỏa lên phủ hải đảo ba ngàn trượng).<br /> 日出扶桑九萬班 (Mặt trời nhô ra khỏi Phù Tang (phương đông) chín vạn lớp hào quang)<sup>5</sup>.</p> <p> - Nguyễn Huy Kỳ ở Thụy Nguyên, Trần Danh Tân<sup>6</sup> ở Cổ Am, Nguyễn Bá Cư ở Cổ Đô, Vũ Toại<sup>7</sup> ở Thiên Lộc.<sup>8</sup></p> <p> Bốn người ấy có tiếng hay chữ, người ta thường gọi là “<em>Tràng An tứ hổ</em>” (bốn con hổ ở chốn Tràng An) nghe danh của bà Điểm, muốn thử đố làm thơ. Đoàn Thị Điểm cho người bưng khay trầu ra mời, trên khay có đề một câu đối: “廷前少女勸檳榔” (Trước sân nhà thiếu nữ mời trầu cau<sup>9</sup>), bốn người không đối được, phải xấu hổ trở về.</p> <p> - Đoàn Thị Điểm đang đi một mình, gặp quan Thượng thư là Nguyễn Công Hãng ở ngoài đường. Công Hãng bắt Thị Điểm vừa đi vừa ngâm một bài thơ <em>Độc hành</em> 獨行 (Đi một mình), Đoàn Thị Điểm ứng khẩu:</p> <p> 談論古今心腹友 (Bàn luận chuyện xưa nay đã có bạn gan, ruột).<br /> 周旋左右股肱人 (Theo hầu bên mình phía phải, phía trái thì có những người là tay, chân)<sup>10</sup>.</p> <p> - Năm Long Đức (1732 - 1735) Bắc sứ sang sách phong<sup>11</sup>. Hoàng thượng lệnh Đoàn Thị Điểm đứng ở ngoài cửa Đoan môn.</p> <p> Quan chính sứ:<br /> 安南一寸土不知幾人耕 (Một tấc đất nước An Nam không biết bao nhiêu người cày).</p> <p> Đoàn Thị Điểm:<br /> 北朝諸大夫多由此途出 (Các đại phu triều đình phương Bắc, đa số từ chỗ ấy mà ra)<sup>12</sup></p> <p> <strong><em>2. Hát Đông thư dị</em></strong></p> <p> Đoàn Doãn Luân:<br /> 白蛇當道季拔劍而斬之 (Rắn trắng giữa đường, ông Quý tuốt gươm mà chém).</p> <p> Đoàn Thị Điểm:<br /> 黄龍負舟禹仰天而嘆曰 (Rồng vàng đội thuyền, ông Vũ ngửa mặt mà than).<sup>13</sup></p> <p> <strong><em>3. Đăng khoa lục sưu giảng</em></strong></p> <p> Đoàn Doãn Luân:<br /> 兄來堂上尋雙月 (Anh lên nhà trên tìm hai mặt trăng).</p> <p> Đoàn Thị Điểm:<br /> 弟向窗前捉半風 (Em đến trước cửa sổ bắt nửa làn gió).<sup>14</sup></p> <p> Nhìn chung, có thể vì phong cách viết gia phả và quan điểm cá nhân, gia tộc nên soạn giả - cháu rể của Đoàn Thị Điểm - <em>Đoàn thị thực lục</em> chỉ đưa vào gia phả Đoàn Thị Điểm mấy giai thoại đặc sắc, đáng tin mà thôi. Cũng có thể vào thời điểm viết gia phả, nhiều giai thoại văn chương được ghi chép hay truyền miệng chưa được xác thực là của Đoàn Thị Điểm nên soạn giả không tiện đưa vào? Tuy vậy, như trên đã dẫn (<em>Đại Nam kỳ truyện, Hát Đông thư dị, Đăng khoa lục sưu giảng</em>), nhiều giai thoại văn chương có khả năng là của Đoàn Thị Điểm vì hành trạng đã được gia phả, thư tịch ghi chép: chuyện bà Điểm kén chồng, liên quan đến giai thoại <em>Tràng An tứ hổ</em>; cuối cùng hơn 30 tuổi mới làm vợ lẽ Nguyễn Kiều; chuyện bà Điểm làm hộ văn phù hợp lịch sử; chuyện đối đáp sứ Trung Quốc xảy ra khoảng thời gian bà Điểm từng dạy học ở phủ Chúa trùng hợp với thời điểm sứ giả Trung Quốc sang sách phong; đối xướng về sử của anh em Đoàn Thị Điểm là hợp lý vì bà Điểm giỏi văn chương, tinh thông sử sách nên người đời gọi bà là <em>Hồng Hà nữ sĩ</em> 紅霞女士, <em>Hồng Hà nữ sử</em> 紅霞女史.</p> <p> Ngoài ra còn có một số giai thoại văn chương liên quan đến Đoàn Thị Điểm xuất hiện trong các sách Quốc ngữ chẳng hạn như về câu đối đáp giữa hai anh em bà Điểm:</p> <p> Đoàn Thị Điểm: “半夜生孩, 亥子二時未定” (Nửa đêm sinh con, Hợi Tý 2 giờ chưa định).<br /> Đoàn Doãn Luân: “两情相<img alt="" src="/userfiles/images/2026-08_HanDVT2(1).jpg" style="width: 18px; height: 13px;" />, 巳酉双合乃成” (Đôi tâm tình phối hợp nhau, Tỵ Dậu hai bên hợp nhau mà thành)<sup>15</sup>.</p> <p> Tuy nhiên vì không dẫn nguồn văn bản Hán Nôm, có thể là do truyền khẩu từ dân gian nên khó xác định có phải thuộc giai thoại Đoàn Thị Điểm hay không. Riêng về các giai thoại đối đáp giữa Đoàn Thị Điểm và Trạng Quỳnh đã được <em>Đăng khoa lục sưu giảng </em>nhắc đến (Nguyễn Quỳnh và Nguyễn Thị Điểm), vậy ít nhất các giai thoại Đoàn Thị Điểm và Trạng Quỳnh đã xuất hiện từ cuối thế kỷ XVIII. Sau này được ghi chép trong <em>Sự tích ông Trạng Quỳnh</em>, như câu đối nổi tiếng của bà Điểm: “Da trắng vỗ bì bạch” nhưng những giai thoại này vì không có căn cứ lịch sử và có thể thuộc sáng tác hư cấu dân gian, mang sắc thái dung tục, châm biếm<sup>16</sup> cho nên chúng tôi không kể ra.</p> <p> Đ.V.T<br /> (TCSH450/08-2026)</p> <p> <span style="font-size:11px;">--------------------<br /> <sup>1</sup> Nhuận sắc: thêm vào cho đẹp; sửa sang lời văn cho hay, cho đẹp.<br /> <sup>2</sup> 點 là tên của bà Điểm, 輪 là tên của người anh là Luân. Dị bản: <em>Tang thương ngẫu lục</em>: 臨池玩月隻輪轉作雙輪; <em>Đăng khoa lục sưu giảng</em>: 臨池洗足隻輪轉作雙輪; <em>Nam thiên trân dị tập</em> và <em>Đại Nam hiển ứng truyện</em>: 臨池玩月隻輪轉作重輪; <em>Đại Nam kỳ truyện</em>: 適池泛月隻輪轉作重輪.<br /> <sup>3</sup> Hai câu này đều trích từ sách Trung Dung 中庸. Dị bản: <em>Đại Nam hiển ứng truyện, Nam thiên trân dị tập</em>: 堯之功固不鉅乎.<br /> <sup>4</sup> Theo <em>Đại Việt sử ký tục biên</em>: năm 1726, bấy giờ người đỗ thi Hương phần nhiều nhờ người gà văn cho, lấy đỗ một cách quá lạm. Chúa Trịnh bèn ra lệnh thi lại Cống sĩ. Vậy chuyện Đoàn Thị Điểm làm hộ văn có thể xác thực.<br /> <sup>5</sup> 霞蒸: ráng mây đỏ ám chỉ 絳衣 (áo đỏ tía); 日出: mặt trời mọc ám chỉ 大冠 (mũ lớn).<br /> <sup>6</sup> <em>Trần Danh Tân:</em> Bia Văn Miếu Bắc Ninh, Đệ tam giáp đồng Tiến sĩ: Niên hiệu Vĩnh Hựu thời Lê khoa Bính Thìn (1736), Trần Danh Tân 陳名濱 người xã Bồng Trì huyện Gia Định, làm Đô Ngự sử, tặng Thị lang,  theo Viện nghiên cứu Hán Nôm, Bia Văn miếu Bắc Ninh, nguồn: http://www.hannom.org.vn/detail.asp?param=1331&Catid=560<br /> <sup>7</sup> <em>Vũ Toại:</em> tức Vũ Diệm, Văn bia đề danh Tiến sĩ khoa Kỷ Mùi niên hiệu Vĩnh Hựu năm thứ 5 (1739), Đệ nhị giáp Tiến sĩ xuất thân: Vũ Diệm 武琰 người xã Thổ Vượng huyện Thiên Lộc, Tri phủ. Theo Gia phả Vũ tộc ở xã Vượng Lộc, huyện Can Lộc được ghi chép vào năm Cảnh Hưng thứ 48 - 1787, cho biết ông Vũ Diệm còn có tên là Vũ Toại, hay Vũ Viêm sinh năm Ất Dậu, Chính Hòa thứ 26 (1705) tại làng Đông Hòa, xã Thổ Vượng, huyện Thiên Lộc, trấn Nghệ An, nay thuộc xóm 13, xã Vượng Lộc, huyện Can Lộc, tỉnh Hà Tĩnh. Năm Bảo Thái thứ 10 (1729) ông dự kỳ thi hương đậu đầu (giải nguyên). Năm Vĩnh Khánh thứ 4 (1732) triều đình mở khoa thi hoành từ, ông đã dự thi và đứng đầu, được bổ vào chức Thị nội, tức là người giúp việc giấy tờ ở trong phủ chúa Trịnh. Năm Vĩnh Hựu thứ 5 (1739) đời vua Lê Ý Tông, Vũ Diệm dự kỳ thi hội được xếp thứ nhì. Đến kỳ thi đình (cùng năm) sau đó, quan chấm quyển tính điểm tâu xin lên vua ban cho Vũ Diệm vào hạng Đệ nhất giáp Đệ nhị danh (tức Bảng nhãn). Nhưng khi vua cầm bút ngự phê thì sơ ý ghi nhầm thành: Đệ nhị giáp, Đệ nhất danh (tức là Hoàng Giáp - tụt mất một bậc so với nhất giáp), theo Ngọc Bé, <em>Cuộc đời và sự nghiệp của danh nhân văn hóa Vũ Diệm</em>, nguồn: https://hatinh24h.com.vn/so-luoc-cuoc-doi-va-su-nghiep-cua-danh-nhan-van-hoa-vu-diem-tin-a20111.html.<br /> <sup>8</sup> Theo<em> Nam thiên trân dị tập</em>: Đỗ Huy Kỳ ở xã Thử Cốc, huyện Thụy Nguyên, phủ Thiệu Thiên, trấn Thanh Hóa, Thám hoa năm Tân Hợi (1731), Nguyễn Bá Lân ở xã Cổ Đô, huyện Tiên Phong, trấn Sơn Tây, Tiến sĩ năm Tân Hợi (1731).<br /> [Đỗ Huy Kỳ (1695-1748): người xã Thử Cốc, huyện Thụy Nguyên (nay thuộc xã Thiệu Tâm huyện Đông Sơn tỉnh Thanh Hóa). Đỗ Thám hoa niên hiệu Vĩnh Khánh thứ 3 (1731) đời vua Lê Duy Phường. Làm quan đến Thừa chánh sứ, tước bá. Theo Đinh Khắc Thuân, “Người đỗ đại khoa và bài thi Tiến sĩ thời Lê - Trịnh”, <em>Tạp chí Hán Nôm</em>, số 4/2009. Nguyễn Bá Lân: sinh năm Tân Tỵ (1701), niên hiệu Chính Hòa thứ 22 triều vua Lê Hy Tông. Quê gốc ở làng Hoài Bão, huyện Tiên Du (Bắc Ninh), có ông tổ 3 đời “giỏi địa lý, thích phong thủy làng Cổ Đô” (huyện Tiên Phong, Sơn Tây - nay là huyện Ba Vì, Hà Tây) “mới dời đến ở đó”.  Năm Tân Hợi (1731) đỗ Tiến sĩ, cùng khoa với Nguyễn Nghiễm, theo Lại Văn Hùng, “Về hai bài phú của Nguyễn Bá Lân”, <em>Tạp chí Hán Nôm</em>, số 1/2007.]<br /> <sup>9</sup> Tân lang 檳榔: trầu cau, tượng trưng cho việc cưới hỏi. Có người cho Tân lang 檳榔 trùng âm với tân lang 新郎: chàng rể nhưng vì tự dạng quá khác nhau nên chúng tôi không nghĩ bà Điểm vụng về như vậy.<br /> <sup>10</sup> 心腹: tim, bụng, nghĩa bóng là người tâm phúc, đáng tin cậy; 股肱: đùi và cánh tay, nghĩa bóng là bề tôi, trợ thủ đắc lực. Dị bản: <em>Đại Nam hiển ứng truyện</em>: 談調古今心腹友; <em>Sơn cư tạp thuật</em>: (không nói gặp Nguyễn Công Hãng) 談笑古今心腹客; 扶持左右股肱人; <em>Quốc văn tùng ký</em>: 追隨左右股肱臣.<br /> <sup>11</sup> <em>Đại Việt sử ký tục biên:</em> tháng 8 năm Long Đức 3 (1734), sai quan hầu mệnh là Nguyễn Trọng Thường, Nguyễn Tông Quai đem bọn Đồng Trung Thư, Nguyễn Đình Bảng, Nguyễn Đăng Cao đến trước ở cửa quan Lạng Sơn nghênh tiếp sứ Trung Quốc sang sách phong. Tháng 11, sứ nhà Thanh là bọn Khởi cư chú Hàn lâm viện thị giảng học sĩ kiêm tá lĩnh Xuân Sơn, Binh khoa cấp sự trung lý Học Dụ sang nước ta. Ngày mùng 9 tháng chạp (tức 2/1/1735) làm lễ sách phong. Trùng với thời điểm Đoàn Thị Điểm vào phủ Chúa dạy học cho con của một cung nhân (<em>Đoàn thị thực lục</em>). Như vậy sự kiện sứ Thanh liên quan giai thoại Đoàn Thị Điểm là phù hợp.<br /> <sup>12</sup> 一寸土: một tấc đất, ý tục chỉ phần kín của phái nữ, dùng để trêu ghẹo bà Điểm. 由此途出: đều từ chỗ ấy mà ra, ý tục ám chỉ các ông cũng từ chỗ ấy (1 tấc đất) chui ra. Dị bản: <em>Nam thiên trân dị tập:</em> 北國两大夫皆由此途出; <em>Đại Nam hiển ứng truyện</em>: 北朝士大夫多由此途出; <em>Quốc văn tùng ký</em>: 北國大丈夫多由此途出; <em>Xuyết thập tạp ký:</em> 南邊一寸地不知幾人耕, 北國二大夫皆由此途出; <em>Sự tích ông Trạng Quỳnh:</em> 事跡翁狀瓊: 北國大丈夫皆由此途出.<br /> <sup>13</sup> Hai câu đối đều lấy từ sử sách Trung Hoa. Quý 季 là tên húy của Hán Cao Tổ Lưu Bang. Vũ 禹 là vua Đại Vũ nhà Hạ.<br /> <sup>14</sup> 雙月: 2 chữ nguyệt 月 ghép lại là chữ Bằng 朋, bằng hữu. 半風 là nửa làn gió, nửa chữ Phong 風 tức là chữ Sắt 虱, con rận.<br /> <sup>15</sup> 亥 và 子 ghép lại thành 孩. 巳 và 酉 ghép lại thành chữ <img alt="" src="/userfiles/images/2026-08_HanDVT2.jpg" style="width: 19px; height: 14px;" /> (dị thể của 配).<br /> <sup>16</sup> Có khả năng từ giai thoại đối xướng giữa sứ Trung Hoa và Đoàn Thị Điểm có thâm ý thô tục, khinh mạn nên người đời sau mới sáng tác nên những giai thoại hư cấu đối xướng tục tĩu, châm biếm giữa Trạng Quỳnh và Thị Điểm.</span></p> <p> <span style="font-size:11px;">_________________</span></p> <p> <span style="font-size:11px;"><strong>Tài liệu tham khảo:</strong></span></p> <p> <span style="font-size:11px;">1.<em> Đoàn thị thực lục</em> (theo <em>Một điểm tinh hoa - Thơ văn Hồng Hà nữ sĩ</em>, Trần Thị Băng Thanh (dịch - phiên âm), Nxb. Phụ nữ, 2017).<br /> 2. <em>Đại Nam hiển ứng truyện </em>大南顯應傳 A.386, Viện Nghiên cứu Hán Nôm.<br /> 3.<em> Đại Nam kỳ truyện</em> 大南奇傳, <em>Sơn cư tạp thuật</em> 山居雜述, <em>Nam thiên trân dị tập</em> 南天 珍異集, <em>Hát Đông thư dị</em> 喝東書異, theo <em>Việt Nam Hán văn tiểu thuyết tập thành</em> 越南漢文小說集成, nguồn: <a href="https://tuantdtcn.blogspot.com/2020/06/pdf-viet-nam-han-van-tieu-%20thuyet-tap.html">https://tuantdtcn.blogspot.com/2020/06/pdf-viet-nam-han-van-tieu- thuyet-tap.html</a><br /> 4. Đạm Nguyên (dịch), <em>Đăng khoa lục sưu giảng</em>, Bộ Giáo dục - Trung Tâm Học Liệu xuất bản, 1968.<br /> 5. Nhật Nham Trịnh Như Tấu, <em>Hưng Yên địa chí</em>, Nhà in Ngô Tử Hạ, in lần thứ hai, năm 1937.</span></p> <p>  </p> <p>  </p>
Đánh giá của bạn về bài viết:
0 đã tặng
0
0
0
Bình luận (0)
Tin nổi bật
  • <p> <span style="color:#8b4513;">LÊ VŨ TRƯỜNG GIANG</span></p> <p> Đầu thế kỷ XX, sự giao thoa giữa văn minh phương Tây và văn hóa bản địa tại Cố đô Huế đã diễn ra theo một tiến trình vừa bị động trong bối cảnh thuộc địa, vừa chủ động, thụ nhận, thương thảo và Việt hóa có chọn lọc. Trong số các công trình cung đình thời vua Khải Định - Bảo Đại (1916 - 1945), lầu Kiến Trung là một kiệt tác tiêu biểu nhất cho khuynh hướng tính hiện đại bản địa và Mỹ học lai tạo.</p>

  • <p> <span style="color:#8b4513;">PHAN THANH HẢI</span></p> <p> Huế thường được nhắc đến như một đô thị di sản. Nhưng nếu chỉ nhìn vào hệ thống thành quách, cung điện, lăng tẩm hay hàng nghìn công trình kiến trúc cổ thì vẫn chưa đủ để nhận diện chiều sâu văn hóa của vùng đất này.</p>

  • <p> <span style="color:#8b4513;">HOÀNG LONG</span></p> <p> Trong lịch sử, khi đứng trước một bước ngoặt lớn lao của thời đại, người ta bắt buộc phải lựa chọn một con đường. Con đường đó nhiều khi là độc đạo, hiu hắt ẩn dật để giữ một thứ bản sắc riêng; nhiều khi lại là một dòng chảy thời đại để thay đổi rũ bỏ con người cũ nhằm làm nên một cuộc cách mạng cho bản thân mình và cho cả đất nước.</p>

  • <p> <span style="color:#8b4513;">NGUYỄN VĂN TOÀN</span></p> <p> Ngày 31/10/2025, Kỳ họp lần thứ 43 Đại hội đồng Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên Hợp Quốc (UNESCO) đã thông qua nghị quyết vinh danh và cùng tham gia Kỷ niệm 300 năm Ngày sinh Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn (1726 - 1784). Năm 2026 này là đúng 300 năm Ngày sinh Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn.</p>

  • <p> <span style="color:#8b4513;">TRẦN BẢO ĐỊNH</span></p> <p> Trên làng văn hiện nay, PGS.TS Bùi Thanh Truyền vừa là nhà sư phạm, nhà nghiên cứu có uy tín với nhiều trang viết đóng góp đáng kể trong lĩnh vực nghiên cứu văn học.</p>

  • <p> <br /> <span style="color:#8b4513;">VÕ VINH QUANG</span></p>

  • <p> <span style="color:#8b4513;">HỒ PHÁC</span></p> <p> Như hầu hết các loại hình nghệ thuật của xứ sở Phù Tang - vốn chịu ảnh hưởng sâu sắc từ Phật giáo Đại thừa, haiga - nghệ thuật dung hợp giữa haiku, thư pháp và hội họa cũng bắt rễ sâu xa từ tinh thần Thiền tông thuộc truyền thống ấy. Nói cách khác, nền tảng triết học của haiga chính là Thiền tông - vừa như một thực hành tâm linh, vừa như một phong cách sống.</p>

  • <p> <span style="color:#8b4513;">HOÀNG ĐĂNG KHOA</span><br /> <em>     <span style="font-size:11px;">“Tôi đi tôi kiếm tôi hoài” (Phạm Thiên Thư)</span></em></p> <p> Có một sự thật thoạt tiên hơi nghịch nhĩ, nhưng nó giúp cái nhìn về văn chương bớt ngây thơ, đó là nhà văn không hiện ra trong tác phẩm theo cách ta tưởng. Cái mà ta gọi là “vân chữ”, là “nhân dạng”, thực ra vừa là dấu vết, vừa là lớp hóa trang. Và chính trong độ chênh ấy - giữa dấu vết và hóa trang - văn chương mới thực sự bước vào “trò chơi” của nó.</p>

  • <p> <span style="color:#8b4513;">TRẦN BẢO ĐỊNH</span></p> <p> Trên văn đàn Việt Nam hiện nay, PGS. TS Bùi Việt Thắng được bạn đọc trân trọng biết đến là nhà văn, nhà giáo, nhà nghiên cứu và đặc biệt, giới học thuật ngưỡng mộ ông như một trong những chuyên gia đặc sắc về thi pháp thuộc hai thể loại chủ chốt: tiểu thuyết, truyện ngắn - bạn đọc đánh giá đó chẳng khác gì “công nghiệp nặng” của văn đàn.</p>

  • <p> <span style="color:#8b4513;">NGUYỄN LƯƠNG TÀI</span></p> <p> Tạp chí <em>Sông Hương</em> số 2 tháng 3-4/1993 có đăng bài của ông Thái Vũ bác bỏ ý kiến của ông Hoàng Minh Tiến cho bài thơ "Răng cắn lưỡi" là của Nguyễn Hàm Ninh và ý kiến hai cụ Hoàng Ngọc Phách và Kiều Thu Hoạch cho là của Nguyễn Đăng Hành để đưa ra một thuyết mới: tác giả bài thơ đó là Trần Văn Kỳ, quân sư riêng của Bắc Bình Vương Nguyễn Huệ.</p>

  • <p> <span style="color:#8b4513;">TRỊNH TÙNG - ĐẶNG VĂN HỒ</span></p> <p> Hầu hết các nhà nghiên cứu trong và ngoài nước đều khẳng định Chủ tịch Hồ Chí Minh là nhà yêu nước vĩ đại. Suốt cả cuộc đời, người phấn đấu hy sinh cho mục đích cao cả là "Nước ta hoàn toàn độc lập, dân ta hoàn toàn tự do, ai cũng có cơm ăn, áo mặc, ai cũng được học hành".</p>

  • <p> <span style="color:#8b4513;">NGUYỄN THỊ SỬU</span></p> <p> Việt Nam là quốc gia thống nhất của nhiều dân tộc anh em cùng sinh sống lâu đời trên một lãnh thổ. Trong suốt chiều dài lịch sử dựng nước và giữ nước, vấn đề dân tộc luôn gắn chặt với vấn đề độc lập, chủ quyền và sự tồn vong của quốc gia.</p>

  • <p> <span style="color:#8b4513;">NGUYỄN THÙY TRANG</span></p> <p> Thế kỷ XXI chứng kiến sự tái xuất/xuất hiện và lan rộng của nhiều dịch bệnh với quy mô toàn cầu.</p>

  • <p> <span style="color:#8b4513;">HỒ THẾ HÀ</span></p> <p> Huy Tập là nhà thơ, nhạc sĩ sinh ra và lớn lên nơi quê hương vùng biển Hải Hậu, Nam Định với nhiều kỷ niệm vui buồn, ân nghĩa theo suốt hành trình hiện thực và tâm linh của anh.</p>

  • <p> <span style="color:#8b4513;">KÊ SỬU</span></p> <p> Trong tiến trình nghiên cứu văn hóa Việt Nam, tục ngữ luôn giữ vị trí đặc biệt như một “kho ký ức” của cộng đồng - nơi kết tinh tri thức bản địa, kinh nghiệm ứng xử và thế giới quan dân gian qua nhiều thế hệ.</p>

  • <p> <span style="color:#8b4513;">HOÀNG ĐĂNG KHOA</span></p> <p> <span style="font-size:11px;"><span style="color:#000080;"><em>“Sống hay chết cũng chỉ là cách nói” (Du Tử Lê).</em></span></span></p>

  • <p> <span style="color:#8b4513;">NGUYỄN VĨNH NGUYÊN</span></p> <p> Đã có một thời nhà văn viết ra tác phẩm, sách được phát hành, là coi như xong việc. Khen chê bình luận trên báo chí (nếu tác phẩm gai góc hay thách thức những khuôn khổ quyền lực văn hóa, chính trị..., đủ để dấy lên các luồng dư luận trái chiều) thì dù tốt - xấu, hay - dở, thậm chí phải - trái, thảy đều là chuyện của thiên hạ.</p>

  • <p> <span style="color:#8b4513;">HOÀNG NGỌC HIẾN</span></p> <p> Trong bài tiểu luận nổi tiếng <em>Một thời đại trong thơ ca,</em> nhìn lại mười năm <em>Thơ Mới </em>(1932 - 1941), nói đến ảnh hưởng của thơ Pháp tới Thơ mới, Hoài Thanh - nhà phê bình số một của phong trào Thơ Mới - kể tên những nhà thơ: Baudelaire (1821 - 1867), Rimbaud (1854 - 1891), Verlaine (1844 - 1896), Mallarmé (1842 - 1898), Valéry (1871 - 1945)...</p>