TRỊNH TÙNG - ĐẶNG VĂN HỒ
Hầu hết các nhà nghiên cứu trong và ngoài nước đều khẳng định Chủ tịch Hồ Chí Minh là nhà yêu nước vĩ đại. Suốt cả cuộc đời, người phấn đấu hy sinh cho mục đích cao cả là "Nước ta hoàn toàn độc lập, dân ta hoàn toàn tự do, ai cũng có cơm ăn, áo mặc, ai cũng được học hành".
Năm 1920, Người tham gia thành lập Đảng Cộng sản Pháp tại Đại hội Tua. Ảnh: tư liệu
Song vấn đề đặt ra là tư tưởng cứu nước của Hồ Chí Minh xuất hiện khi nào? Những yếu tố nào và trong những điều kiện xã hội nào làm nảy sinh tư tưởng cứu nước đó? Giải quyết những vấn đề này sẽ góp phần làm sáng rõ hơn quá trình hình thành và phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh. Song tiếc rằng cho đến nay vẫn còn có những ý kiến khác nhau.
Đức Vượng, trong bài "Tư tưởng cứu nước của Hồ Chí Minh nảy sinh từ bao giờ", cho rằng tư tưởng đó hình thành vào năm 1904 ở Vinh - Nghệ An, khi Nguyễn Tất Thành chứng kiến cảnh thực dân Pháp và Nam triều bắt phu đi làm con đường Cửa Rào - Trấn Linh. Còn trong "Chủ tịch Hồ Chí Minh" lại cho rằng tư tưởng đó xuất hiện năm 1905, do ảnh hưởng của những cuộc đấu tranh chống thực dân Pháp của nhân dân ta ở Huế.
Chúng tôi không hoàn toàn nhất trí với những nhận định nêu trên.
Thứ nhất: Tư tưởng cứu nước không chỉ nảy sinh trên cơ sở của lòng yêu nước thương dân sâu sắc (mặc dù đây là điều kiện tiên quyết) mà còn phải nhận thức được nguyên nhân của việc mất nước và đủ dũng khí để sẵn sàng tham gia vào cuộc đấu tranh giữ nước.
Thứ hai: Một hành động yêu nước chưa thể được xem là đã có tư tưởng cứu nước. Bởi vì, tư tưởng cứu nước phải bao gồm những hành động tự giác, có ý thức chống lại kẻ thù của dân tộc. Đồng thời với sự xuất hiện tư tưởng cứu nước đó là việc tìm hiểu con đường đánh đổ chủ nghĩa thực dân giành độc lập tự do cho dân tộc và tham gia vào cuộc đấu tranh đó.
Từ đó chúng tôi thấy cần thiết phải xác định những cơ sở, những điều kiện xã hội đã tác động đến quá trình hình thành tư tưởng cứu nước của Hồ Chí Minh như thế nào.
1. Sinh ra trong một gia đình nhà nho nghèo, nguồn gốc nông dân ở huyện Nam Đàn, Nghệ An, nơi có truyền thống đấu tranh bất khuất chống giặc ngoại xâm, Nguyễn Sinh Cung sớm nhận được sự giáo dục tốt đẹp của gia đình, quê hương. Ngay từ nhỏ Nguyễn Sinh Cung đã sớm hấp thụ quan điểm chính trị của tư tưởng Nho giáo, song đã được chắt lọc và thấm đượm chủ nghĩa yêu nước Việt Nam.
Suốt cả quãng đời niên thiếu dù sống ở quê hương hay theo cha vào Huế lần thứ nhất, Nguyễn Sinh Cung luôn luôn chứng kiến và suy nghĩ về những nỗi bất hạnh, những cảnh ngang trái, bất công đang diễn ra xung quanh mình. Nhiều câu hỏi làm anh trăn trở "Phải chăng cuộc sống cùng cực của đồng bào là lẽ tự nhiên?" hay "sự có mặt của bọn thực dân, sự bất lực của bọn quan lại đã gây ra nỗi thống khổ đó". Chính tình cảm yêu nước, thương dân là cơ sở hết sức quan trọng, chuẩn bị cho bước chuyển từ tình cảm yêu quê hương đất nước đến tư tưởng cứu nước khi Nguyễn Tất Thành đến Thừa Thiên - Huế lần thứ hai.
2. Tháng 5 năm 1906 Nguyễn Tất Thành theo cha vào Huế lần thứ hai. Khác với lần trước, nhiều câu hỏi phải nhờ cha chú giải đáp khi đối diện với thực tế cuộc sống mà người dân mất nước phải chịu đựng; lần này anh trăn trở suy nghĩ tự tìm cách trả lời. Chính đời sống chính trị sôi động cùng với những bất công trong xã hội thuộc địa nửa phong kiến mà anh tận mắt chứng kiến đã tác động mạnh mẽ đến nhận thức, tư duy của Nguyễn Tất Thành về dân tộc, về nỗi khổ nhục của người dân mất nước, làm nảy sinh trong anh ý thức phải cứu dân tộc khỏi ách nô dịch của bọn thực dân. Chính tên trùm mật thám Đông Dương Lu-i Ác-nu (Louis Arnoux) đã xác nhận "...Cuộc đời này (chỉ Nguyễn Tất Thành, chúng tôi chú thích) như vậy là đã bắt đầu trong không khí bất công oán hận và phẫn nộ căm thù chống lại nước Pháp".(1)
3. Sự ảnh hưởng của người cha, của các nhà cách mạng theo xu hướng "Duy tân" của Phan Chu Trinh đã góp phần làm nảy sinh trong nhận thức của Nguyễn Tất Thành về vận nước, về nguyên nhân của nỗi thống khổ của nhân dân. Điều đó thể hiện qua câu trả lời của Hồ Chí Minh với một nhà văn Mỹ An-na Luy Xtơ-rông: "Nhân dân Việt Nam, trong đó có ông cụ thân sinh ra tôi, lúc này thường tự hỏi: ai là người sẽ giúp mình thoát khỏi ách thống trị của Pháp. Người này nghĩ là Nhật, người khác nghĩ là Anh, có người lại cho là Mỹ. Tôi thấy phải đi ra nước ngoài xem cho rõ. Sau khi xem xét họ làm sao, tôi sẽ trở về giúp đồng bào tôi!"(2)
4. Những thu hoạch do Nguyễn Tất Thành thu nhận được trong thời gian học ở trường tiểu học Pháp - Việt Đông Ba và trường Quốc Học Huế cũng làm anh suy nghĩ về "sự khai hóa” của "nước mẹ Đại Pháp" đối với dân tộc anh. Anh hiểu rằng đó là luận điệu tuyên truyền dối trá của bọn thực dân. Ẩn náu đằng sau chúng chính là sự nô dịch, sự cùng quẫn của nhân dân anh "nước mất vì bất hạnh mà mất, không phải mất của một họ riêng mà thôi... Cùng nước mất dân tộc bị diệt chủng". Đó là lời tâm sự của thầy Hoàng Thông thường nói với Nguyễn Tất Thành và các bạn của anh.
5. Thực tiễn sinh động của Thừa Thiên - Huế vào những năm 1907-1908 đã cuốn hút Nguyễn Tất Thành tham gia vào cuộc đấu tranh chung của dân tộc. Bằng việc tham gia tích cực phong trào đấu tranh chống thuế 5-1908, Nguyễn Tất Thành đã thực hiện một chuỗi hành động cách mạng cụ thể và nhờ đó anh tích lũy được thêm kinh nghiệm và khẳng định ý chí cứu nước của mình.
Như vậy với lòng yêu nước tha thiết được hun đúc qua những năm tháng ở quê hương, ý thức dân tộc; nỗi đau của người dân mất nước trước thực tế sinh động trong thời gian ở Huế đã làm nảy sinh trong tư tưởng Nguyễn Tất Thành một khát vọng cứu nước, giải phóng dân tộc, đem lại cuộc sống ấm no cho nhân dân.
T.T - Đ.V.H
(TCSH63/05-1994)
----------------------------
(1) Jean La Couture - "Hồ Chí Minh" - NXB Paris 1967 tr. 11.
(2) Ba Lan nói chuyện với Chủ tịch Hồ Chí Minh. Báo Nhân Dân ngày 18-5-1963.
Tải mã QRCode
PHONG LÊ
Lý luận văn học mác xít xác định mối quan hệ giữa văn học và cuộc sống trong mối quan hệ giữa ý thức và vật chất, xem văn học là tấm gương phản ánh đời sống; có đời sống mới có văn học.
NGUYỄN DƯ
Trong kho tàng thi ca Việt Nam chỉ thấy độc nhất một bài tả Hội Tây thời Pháp thuộc. Đó là bài Hội Tây của Nguyễn Khuyến.
THÁI PHAN VÀNG ANH
Trong tiểu thuyết Khải huyền muộn, Nguyễn Việt Hà từng giễu kiểu người sính chức danh với cacvidit dài dằng dặc những nhà thơ, nhà giáo, nhà báo, nhà nghệ thuật học…, rằng: “nhiều nhà như thế đáng nhẽ phải gọi là phố”.
PHAN NGỌC
Tôi kể dưới đây những điều mắt thấy tai nghe. Nó là bình thường đối với thế hệ những người 65 tuổi trở lên nhưng có thể có ích đối với các bạn trẻ mà giai đoạn này đã diễn ra trước khi các bạn ra đời. Cho phép tôi nói một vài sự kiện có tính chất tiểu sử mặc dầu tôi không xem việc kể chuyện gia đình là quan trọng.
PHAN ĐÌNH DŨNG
1. Có thể tìm hiểu những đặc trưng nghệ thuật của thơ Thiền Việt Nam thế kỉ XI - thế kỉ XIV qua một số phương diện tiêu biểu như ngôn ngữ, thế giới nghệ thuật hay hình tượng (con người, thiên nhiên, không/thời gian nghệ thuật), thể thơ, kết cấu, cách miêu tả thể hiện, giọng điệu… Đây là cách nghiên cứu “diện”.
ĐOÀN ÁNH DƯƠNG
Tự Lực văn đoàn đã khởi sự hoạt động báo chí và văn chương của mình trong một thời điểm chứa đầy cơ hội và thách thức.
NGUYỄN MẠNH TIẾN
Sự tương hợp của những môtip truyện họ Hồng Bàng hay con rồng cháu tiên [viết tắt: rồng tiên] được chuẩn hóa như huyền thoại quốc gia bắt đầu từ trong truyền thống Ngoại kỷ của Toàn thư người Việt với vũ trụ luận Mường, Thái là một chủ đề thú vị.
Kỷ niệm 88 năm báo Phong hóa (7/1932 - 7/2020) và Tự Lực văn đoàn
PHẠM PHÚ PHONG
Nhất Linh là một kiểu mẫu hoàn hảo của trí thức Việt Nam, có thêm một cái gì rắn rỏi và thẳng thắn, rất hiếm có. (Sainteny)
PHẠM PHÚ UYÊN CHÂU
NGUYỄN ĐỨC TÙNG
(Gởi Hoàng Thị Hạnh)
MAURICE BLANCHOT
Có lẽ Kafka muốn tiêu hủy tác phẩm của mình, vì chúng dường như với nhà văn tất sẽ làm tăng lên sự hiểu nhầm chung.
HOÀNG NGỌC HIẾN
Trong tình hình phát triển hiện nay của lý luận (thuộc mọi lĩnh vực khoa học xã hội và nhân văn) người làm công tác lý luận và phê bình văn học không thể không xem xét và xác định lại những khái niệm lý luận văn học, kể cả những khái niệm vẫn được xem là "cơ bản", "trung tâm", "cốt yếu"...
TRẦN NGỌC HIẾU
Vị trí tiên phong của Nguyễn Minh Châu trong tiến trình đổi mới văn học Việt Nam sau 1975 đã được thừa nhận ở nhiều khía cạnh như quan niệm về con người, nghệ thuật xây dựng nhân vật, tổ chức trần thuật...
THANH NGÂN
Kết cấu vừa là toàn bộ tổ chức nghệ thuật sinh động của tác phẩm, vừa là phương tiện khái quát nghệ thuật. Cho nên, nó đóng vai trò vô cùng quan trọng trong việc khái quát và thể hiện tư tưởng - cảm xúc của tác phẩm văn học nói chung. Khi đánh giá kết cấu tác phẩm không phải chỉ xét nó dưới sự hài hòa, cân đối của nội dung.
MAI VĂN HOAN
Số người biết về Nguyễn Hành hiện nay rất ít. Tôi có hỏi một vài người quan tâm đến văn chương, các vị ấy đều không hề biết Nguyễn Hành là ai.
PAUL DE MAN
Phát hiện khá muộn màng về tác phẩm của Georg Lukács ở phương Tây và gần đây nhất, ở đất nước này, đã có xu hướng cô đặc lại quan niệm về sự chia rẽ rất sâu sắc giữa Lukács thời kỳ đầu phi Mác-xít và Lukács thời kỳ sau theo Mác-xít.
ĐOÀN ÁNH DƯƠNG
1. Không đơn thuần là “mô phỏng”/ “phản ánh”, một kiểu “chủ nghĩa đề tài” quen thuộc trong văn học về chiến tranh và cách mạng, văn học Việt Nam đương đại đã trực tiếp tham dự vào quá trình kiến tạo diễn ngôn dân tộc chủ nghĩa.