TRỊNH TÙNG - ĐẶNG VĂN HỒ
Hầu hết các nhà nghiên cứu trong và ngoài nước đều khẳng định Chủ tịch Hồ Chí Minh là nhà yêu nước vĩ đại. Suốt cả cuộc đời, người phấn đấu hy sinh cho mục đích cao cả là "Nước ta hoàn toàn độc lập, dân ta hoàn toàn tự do, ai cũng có cơm ăn, áo mặc, ai cũng được học hành".
Năm 1920, Người tham gia thành lập Đảng Cộng sản Pháp tại Đại hội Tua. Ảnh: tư liệu
Song vấn đề đặt ra là tư tưởng cứu nước của Hồ Chí Minh xuất hiện khi nào? Những yếu tố nào và trong những điều kiện xã hội nào làm nảy sinh tư tưởng cứu nước đó? Giải quyết những vấn đề này sẽ góp phần làm sáng rõ hơn quá trình hình thành và phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh. Song tiếc rằng cho đến nay vẫn còn có những ý kiến khác nhau.
Đức Vượng, trong bài "Tư tưởng cứu nước của Hồ Chí Minh nảy sinh từ bao giờ", cho rằng tư tưởng đó hình thành vào năm 1904 ở Vinh - Nghệ An, khi Nguyễn Tất Thành chứng kiến cảnh thực dân Pháp và Nam triều bắt phu đi làm con đường Cửa Rào - Trấn Linh. Còn trong "Chủ tịch Hồ Chí Minh" lại cho rằng tư tưởng đó xuất hiện năm 1905, do ảnh hưởng của những cuộc đấu tranh chống thực dân Pháp của nhân dân ta ở Huế.
Chúng tôi không hoàn toàn nhất trí với những nhận định nêu trên.
Thứ nhất: Tư tưởng cứu nước không chỉ nảy sinh trên cơ sở của lòng yêu nước thương dân sâu sắc (mặc dù đây là điều kiện tiên quyết) mà còn phải nhận thức được nguyên nhân của việc mất nước và đủ dũng khí để sẵn sàng tham gia vào cuộc đấu tranh giữ nước.
Thứ hai: Một hành động yêu nước chưa thể được xem là đã có tư tưởng cứu nước. Bởi vì, tư tưởng cứu nước phải bao gồm những hành động tự giác, có ý thức chống lại kẻ thù của dân tộc. Đồng thời với sự xuất hiện tư tưởng cứu nước đó là việc tìm hiểu con đường đánh đổ chủ nghĩa thực dân giành độc lập tự do cho dân tộc và tham gia vào cuộc đấu tranh đó.
Từ đó chúng tôi thấy cần thiết phải xác định những cơ sở, những điều kiện xã hội đã tác động đến quá trình hình thành tư tưởng cứu nước của Hồ Chí Minh như thế nào.
1. Sinh ra trong một gia đình nhà nho nghèo, nguồn gốc nông dân ở huyện Nam Đàn, Nghệ An, nơi có truyền thống đấu tranh bất khuất chống giặc ngoại xâm, Nguyễn Sinh Cung sớm nhận được sự giáo dục tốt đẹp của gia đình, quê hương. Ngay từ nhỏ Nguyễn Sinh Cung đã sớm hấp thụ quan điểm chính trị của tư tưởng Nho giáo, song đã được chắt lọc và thấm đượm chủ nghĩa yêu nước Việt Nam.
Suốt cả quãng đời niên thiếu dù sống ở quê hương hay theo cha vào Huế lần thứ nhất, Nguyễn Sinh Cung luôn luôn chứng kiến và suy nghĩ về những nỗi bất hạnh, những cảnh ngang trái, bất công đang diễn ra xung quanh mình. Nhiều câu hỏi làm anh trăn trở "Phải chăng cuộc sống cùng cực của đồng bào là lẽ tự nhiên?" hay "sự có mặt của bọn thực dân, sự bất lực của bọn quan lại đã gây ra nỗi thống khổ đó". Chính tình cảm yêu nước, thương dân là cơ sở hết sức quan trọng, chuẩn bị cho bước chuyển từ tình cảm yêu quê hương đất nước đến tư tưởng cứu nước khi Nguyễn Tất Thành đến Thừa Thiên - Huế lần thứ hai.
2. Tháng 5 năm 1906 Nguyễn Tất Thành theo cha vào Huế lần thứ hai. Khác với lần trước, nhiều câu hỏi phải nhờ cha chú giải đáp khi đối diện với thực tế cuộc sống mà người dân mất nước phải chịu đựng; lần này anh trăn trở suy nghĩ tự tìm cách trả lời. Chính đời sống chính trị sôi động cùng với những bất công trong xã hội thuộc địa nửa phong kiến mà anh tận mắt chứng kiến đã tác động mạnh mẽ đến nhận thức, tư duy của Nguyễn Tất Thành về dân tộc, về nỗi khổ nhục của người dân mất nước, làm nảy sinh trong anh ý thức phải cứu dân tộc khỏi ách nô dịch của bọn thực dân. Chính tên trùm mật thám Đông Dương Lu-i Ác-nu (Louis Arnoux) đã xác nhận "...Cuộc đời này (chỉ Nguyễn Tất Thành, chúng tôi chú thích) như vậy là đã bắt đầu trong không khí bất công oán hận và phẫn nộ căm thù chống lại nước Pháp".(1)
3. Sự ảnh hưởng của người cha, của các nhà cách mạng theo xu hướng "Duy tân" của Phan Chu Trinh đã góp phần làm nảy sinh trong nhận thức của Nguyễn Tất Thành về vận nước, về nguyên nhân của nỗi thống khổ của nhân dân. Điều đó thể hiện qua câu trả lời của Hồ Chí Minh với một nhà văn Mỹ An-na Luy Xtơ-rông: "Nhân dân Việt Nam, trong đó có ông cụ thân sinh ra tôi, lúc này thường tự hỏi: ai là người sẽ giúp mình thoát khỏi ách thống trị của Pháp. Người này nghĩ là Nhật, người khác nghĩ là Anh, có người lại cho là Mỹ. Tôi thấy phải đi ra nước ngoài xem cho rõ. Sau khi xem xét họ làm sao, tôi sẽ trở về giúp đồng bào tôi!"(2)
4. Những thu hoạch do Nguyễn Tất Thành thu nhận được trong thời gian học ở trường tiểu học Pháp - Việt Đông Ba và trường Quốc Học Huế cũng làm anh suy nghĩ về "sự khai hóa” của "nước mẹ Đại Pháp" đối với dân tộc anh. Anh hiểu rằng đó là luận điệu tuyên truyền dối trá của bọn thực dân. Ẩn náu đằng sau chúng chính là sự nô dịch, sự cùng quẫn của nhân dân anh "nước mất vì bất hạnh mà mất, không phải mất của một họ riêng mà thôi... Cùng nước mất dân tộc bị diệt chủng". Đó là lời tâm sự của thầy Hoàng Thông thường nói với Nguyễn Tất Thành và các bạn của anh.
5. Thực tiễn sinh động của Thừa Thiên - Huế vào những năm 1907-1908 đã cuốn hút Nguyễn Tất Thành tham gia vào cuộc đấu tranh chung của dân tộc. Bằng việc tham gia tích cực phong trào đấu tranh chống thuế 5-1908, Nguyễn Tất Thành đã thực hiện một chuỗi hành động cách mạng cụ thể và nhờ đó anh tích lũy được thêm kinh nghiệm và khẳng định ý chí cứu nước của mình.
Như vậy với lòng yêu nước tha thiết được hun đúc qua những năm tháng ở quê hương, ý thức dân tộc; nỗi đau của người dân mất nước trước thực tế sinh động trong thời gian ở Huế đã làm nảy sinh trong tư tưởng Nguyễn Tất Thành một khát vọng cứu nước, giải phóng dân tộc, đem lại cuộc sống ấm no cho nhân dân.
T.T - Đ.V.H
(TCSH63/05-1994)
----------------------------
(1) Jean La Couture - "Hồ Chí Minh" - NXB Paris 1967 tr. 11.
(2) Ba Lan nói chuyện với Chủ tịch Hồ Chí Minh. Báo Nhân Dân ngày 18-5-1963.
Tải mã QRCode
VĂN THÀNH LÊ
1.
Còn nhớ, bế mạc Hội Sách thành phố Hồ Chí Minh lần 8/2014, lần đầu tiên top 10 cuốn sách bán chạy gọi tên những tựa sách mà đọc lên, nhiều người viết gạo cội cứ thấy sao sao, sên sến, lòng vòng luẩn quẩn,…
NGUYỄN VĂN HÙNG
Sau 1986, đời sống văn học Việt Nam có nhiều chuyển biến mạnh mẽ. Sự giao lưu kinh tế, văn hóa, sự bùng nổ các phương tiện thông tin truyền thông gắn với nhu cầu kết nối các giá trị văn chương quá khứ đã mở rộng không gian sáng tạo cho người cầm bút và không gian đọc cho cộng đồng độc giả.
NGUYỄN ĐÌNH MINH KHUÊ
Khi nghĩ về diện mạo văn chương Việt Nam 2018, tôi nhận ra sự bất lực của những tính từ. Nhìn lại một năm văn học vừa qua, theo tôi, chứng kiến quá nhiều những cuộc chuyển động, mà chuyển động nào cũng mạnh mẽ, quyết liệt, phức tạp đến nỗi không một hình dung từ nào, dù tinh vi nhất, có thể bao quát được, mô tả được chúng một cách chân xác và thuyết phục.
PHAN ĐÌNH DŨNG
Nhà văn Trần Trung Sáng, người Hội An, Quảng Nam, là một nghệ sĩ tài hoa. Anh vừa là nhà báo, nhà văn, tác giả của nhiều tập truyện, truyện kí, truyện vừa, tiểu thuyết, vừa là một họa sĩ đã từng được Hội Nhà báo thành phố Đà Nẵng tổ chức triển lãm trang dán giấy vào năm 1999… Có điều ngòi bút Trần Trung Sáng quả thật có nhiều duyên nợ với truyện ngắn, một thể loại văn học mà anh đã gặp gỡ, hò hẹn từ năm 17 tuổi rồi chung thủy gắn bó với nó từ bấy đến giờ.(1)
NGUYỄN SỸ TUẤN
Nhân giỗ lần thứ 5 nhà văn Võ Hồng (2013 - 2018)
MICHAEL RIFFATERRE
Thay mặt các đồng nghiệp của tôi từ Khoa Văn học và Tiểu thuyết Pháp, tôi xin hoan nghênh những người đã đến đây để tham dự hội nghị chuyên đề này.
HÀ TRẦN THÙY DƯƠNG - PHẠM PHÚ PHONG
Giọng điệu khác với ngôn ngữ. Ngôn ngữ chỉ là cái vỏ ngữ âm vật chất của ngôn từ, và là tài sản chung của một quốc gia, dân tộc, tuân thủ theo một quy luật ngữ pháp nhất định.
YẾN THANH
(Tặng Nguyễn Mạnh Tiến và Phan Trần Thanh Tú)
ĐOÀN ÁNH DƯƠNG
Trong suốt cuộc đời nghệ thuật của mình, Lưu Quang Vũ luôn hiện diện ở vị trí đầu tiên, hàng thứ nhất, cánh chim bay đơn, trước khi trở thành cái trang giấy kỳ lạ, trang-không/chưa-trang, trang-giữa-hai-trang, trong “cuốn sách xếp lầm trang” “rối bời” như lời thơ của ông.
KHẾ IÊM
Theo G. K. Chesterton, nhà thơ, triết gia, kịch tác gia người Anh, “cách mạng là phục hồi (restoration) - đoạt lại (recapturing), giới thiệu lại một điều gì đó đã từng được hướng dẫn và truyền cảm hứng trong quá khứ.
CYNTHIA A. FREELAND
Tôi cho rằng: một cách tiếp cận nữ quyền luận nhiều hứa hẹn đối với cái kinh dị trong điện ảnh cần phải được nhận thức trong cái nhìn lịch sử, và cần có tính mở đủ rộng để có khả năng xử lí vô số những dạng thức khác nhau của thể loại phim kinh dị.
NGUYỄN MẠNH TIẾN
Không có gì đáng ngạc nhiên khi người ta lại nhìn thấy trong thế giới tinh thần H’mông sự tồn tại của thuyết luân hồi, một chủ đề vốn quen thuộc và phổ biến trong kinh nghiệm thần bí của hàng loạt tộc người.
NGUYỄN THỊ TUYẾT
Cuộc đời của Marguerite Duras (1914 - 1996) gần như ôm trọn thế kỷ hai mươi đầy biến động, và tác phẩm của bà, dù thuộc loại hình nghệ thuật nào (văn chương, kịch bản phim, sân khấu), cũng góp phần diễn giải về thời đại bà sống và viết.
VĂN GIÁ
Nếu có thể ví toàn bộ sáng tạo thi ca của Hàn Mặc Tử như một cây thơ, thì ta đã nhận được về bao nhiêu là quả.
NGUYỄN VĂN HÙNG
Tiểu thuyết lịch sử đã xuất hiện từ lâu trong văn học Việt Nam. Cùng những thăng trầm, biến động của dân tộc, thể tài này đã dần khẳng định được sứ mệnh cao cả, ý nghĩa lớn lao không chỉ trong đời sống văn học mà cả đời sống tinh thần người Việt.
DANA GIOIA
(Phần cuối, tiếp theo Sông Hương số 353, tháng 7/2018)
NGUYỄN ĐÌNH MINH KHUÊ
DIỆP THỊ THANH THÚY
Những năm 1920 - 1930, tiểu thuyết trinh thám bắt đầu được biết đến rộng rãi ở Việt Nam, trong bối cảnh cuộc sống đương thời chịu ảnh hưởng trực tiếp của văn hóa phương Tây.