Cái chuẩn văn hóa giao tiếp

14:48 03/04/2026

NGÔ THỜI ĐÔN

Mọi lời nói, hành động của con người, suy cho cùng đều diễn ra trong các mối quan hệ, trong những tư thế, tâm linh, hoàn cảnh. Tùy mối quan hệ như thế nào mà người ta ước định ra chuẩn văn hóa giao tiếp.

Ảnh: tư liệu

Như thế, mỗi cung cách làm ăn, sinh hoạt có một chuẩn văn hóa giao tiếp tương ứng với một quá trình tồn tại và phát triển của một lớp người, một giai tầng, một cộng đồng hay một dân tộc. Cái chuẩn giao tiếp văn hóa khó tồn tại độc lập tách khỏi cung cách làm ăn, sinh hoạt mà vẫn tác động tích cực đến sự bảo trì vốn văn hóa cho một cộng đồng. Như thế, lại cũng khó có một cái chuẩn văn hóa giao tiếp duy nhất cho cả thế giới vì đó là nơi hội tụ những cộng đồng, quốc gia khác nhau với những nền văn hóa đặc trưng.

Xã hội ta đang ở trong một hoàn cảnh phát triển hoàn toàn mới mẻ so với vài chục năm trước đây. Cái chuẩn văn hóa giao tiếp thời chiến còn tồn tại tỏ ra khó phù hợp hoàn toàn với một xã hội thời bình. Xã hội ta đã có một thời kỳ khá dài mà chuẩn văn hóa giao tiếp đồng nhất với lý tưởng - chuẩn chính trị. Khẩu hiệu, tuyên ngôn, chỉ thị, thông tư, thông báo... đã làm tròn chức năng hướng dẫn, điều chỉnh, thống nhất dư luận xã hội một cách dễ dàng. Mấy năm gần đây, xã hội ta đang chuyển mình để bước qua một thời kỳ mới. Nó đang đòi hỏi những khẩu hiệu mới hay nói đúng hơn, nó vẫn cần những lời kêu gọi, lời nhắc, lời răn, lời châm, cách ngôn... hướng về những chuẩn văn hóa giao tiếp mới. Vì không có nó khó điều hòa dư luận xã hội, tâm tư của người dân.


Người ta đã biết xã hội phong kiến lấy chữ lễ làm chuẩn văn hóa giao tiếp; xã hội tư sản lấy chữ lợi làm chuẩn văn hóa giao tiếp; còn xã hội ta thì lấy lý tưởng làm chuẩn giao tiếp. Song với sự chuyển mình của dân tộc, sự cổ xúy kế thừa nét đẹp của văn hóa truyền thống, sự hô hào vươn tới kinh tế thị trường thì tự nhiên hai cái chuẩn lễ và lợi hòa nhập dễ dàng vào cộng đồng văn hóa dân tộc. Điều này về mặt thực tế thì người ta khó có thể xem xét được và rút ra điểm khả thủ, song về mặt lý luận thì thật còn phải trăn trở nghiên cứu nhiều.

Khi ngành giáo dục thấy cần lại câu "Tiên học lễ, hậu học văn" thì rõ ràng, xét trên phạm vi chuẩn văn hóa giao tiếp, người ta tất nhiên sẽ bàn cãi nhiều. Ta có loại lễ nào? Tính chất, đặc trưng, phương hướng sử dụng "lễ" trong văn hóa xã hội như thế nào? vấn đề trở nên lớn hẳn và tùy thuộc rất nhiều vào lý tưởng chung của một xã hội đang chuyển mình. Thực tế cho thấy phép cư xử văn hóa của chúng ta hiện nay là tùy tiện từng người, từng ngành, giới... Ai cũng mong sao cho phải, cho đẹp, chứ chẳng ai nghĩ đến cái chuẩn chung. Khi khuyến khích, đề cao cá nhân làm giàu, khen ngợi cá nhân tự giải quyết đời sống, thực hiện chủ trương "xóa đói giảm nghèo", đẩy mạnh kinh tế thị trường, thì rõ ràng xã hội ta đang còn hai vẻ: giàu - nghèo dù vẫn đi lên một hướng: giàu mạnh, văn minh. Tự nó đã phát sinh ra một cái chuẩn văn hóa giao tiếp dựa trên sự làm ăn thành đạt, dựa trên của cải, vốn liếng... khó đòi hỏi người khác quí trọng người không làm giàu được.

Vì thế, hơn bao giờ hết, xã hội ta hiện nay đang cần một cái chuẩn văn hóa giao tiếp để giữ "kỷ cương" tăng "tình thương", "trách nhiệm" và làm động lực tinh thần nâng đỡ cho một nền văn hóa mới đang được xây dựng.

N.T.Đ
(TCSH62/04-1994)

 

 

Đánh giá của bạn về bài viết:
0 đã tặng
0
0
0
Bình luận (0)
  • Hình như khi Thượng đế sinh ra một thiên tài, người đều đặt vào họ những thói tật kỳ dị, khác người? Sự vĩ đại của họ đôi khi được làm nên từ những “mặt trái” - dị thường này? GS.BS. Tôn Thất Tùng là một thiên tài như vậy.

  • TRÊN TIẾN TRÌNH XÂY DỰNG THỪA THIÊN HUẾ TRỞ THÀNH THÀNH PHỐ TRỰC THUỘC TRUNG ƯƠNG

    LÊ VĂN LÂN

  • 5 giờ sáng ngày 17 tháng 2 năm 1979,  hơn 120.000 lính Trung Quốc tràn vào Việt Nam, mở đầu cho cuộc chiến nhà cầm quyền Bắc Kinh huy động tới hơn 600.000 quân tấn công toàn tuyến biên giới phía Bắc của Tổ quốc ta. 

  • HỒ TƯ

    Huế có Hoàng thành, quần thể lăng tẩm, đền đài của người xưa để lại, nay đã trở thành di sản văn hóa thế giới, hiện đang được trùng tu, tôn tạo và khai thác du lịch, có nhã nhạc cung đình cũng là một di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại.

  • "Nói đến cuộc sống là vô biên không thể kể xiết nào là vui buồn, khổ đau, hạnh phúc, mệt nhọc, sung sướng… nhưng điều tất yếu là ta phải biết nhận diện nó, để rồi chuyển hoá nó thì tự nhiên cuộc sống trở nên có ý nghĩa hơn, thong dong hơn, đừng nói gì đến “Mỗi lần nêu ra một lần mới”. Ví như ban nãy tôi đang đứng giữa trời đất đưa tay chỉ bầy chim én bay lượn trên cao, tay vừa đưa lên thì chúng đã bay xa. Cho nên mỗi chúng ta đừng vội vàng đi tìm cầu mà hãy trân quý cuộc sống trong hiện tại cho thật thi vị nhiệm mầu". (Trích Tâm quán tình người, Thích Pháp Bảo)

  • Mặc dù được “mệnh danh” là vùng đất có nền văn hóa, nghệ thuật truyền thống lâu đời nhưng thiết chế văn hóa của Thừa Thiên- Huế đang còn nhiều bất cập. Nhiều địa điểm biểu diễn nghệ thuật chưa xứng tầm với các sự kiện quốc gia, quốc tế; hệ thống nhà văn hóa (NVH) ở các cấp được đầu tư xây dựng nhưng hoạt động chưa hiệu quả.

  • NGUYỄN KHẮC THẠCH

    Đâu phải cái gì cũng qua rồi là xong, là hết. Ra đi và sống mãi là chương trình truyền hình trực tiếp mà VTV đã thực hiện khi vị đại tướng của nhân dân đã ngủ yên trong lòng đất mẹ.

  • Một mùa tri ân, tôn vinh nghề dạy học nữa lại về, cả xã hội đang hướng đến những người “chèo đò” trên dòng sông tri thức bằng những suy nghĩ, bằng cả việc làm theo cách nghĩ.

  • Báo cáo của Văn phòng thường trực phòng chống lụt bão và tìm kiếm cứu nạn gửi Bộ trưởng Bộ Công thương Vũ Huy Hoàng cho biết trong đợt lũ vừa qua, không có nhiều thủy điện xả lũ và mức xả không lớn. Thế nhưng phản ánh từ các địa phương cho thấy bản báo cáo này hoàn toàn khác xa với thực tế.

  • Cách đây vừa tròn 96 năm, dưới sự lãnh đạo đúng đắn, sáng suốt của Đảng Bônsêvích Nga và Lênin, giai cấp công nhân và nhân dân lao động Nga đã làm nên cuộc Cách mạng Tháng Mười vĩ đại.

  • Câu chuyện "mất bò mới lo làm chuồng" trong quản lý di tích vẫn lặp lại khi thời gian qua, các vụ việc xâm nghiêm trọng di tích liên tục xảy ra (như vụ xâm hại thành cổ Luy Lâu Bắc Ninh), chùa Trăm Gian (Chương Mỹ, Hà Nội), Chùa Một Cột bị xuống cấp nghiêm trọng...). Thế nhưng, đến khi dư luận bức xúc, báo chí lên tiếng thì các cơ quan chức năng mới "biết" để vào cuộc xử lý.

  • Tại Đà Nẵng, được sự uỷ quyền của Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch, Trung tâm Công nghệ Thông tin vừa tổ chức hội thảo khoa học “Quản lý chất lượng sản phẩm văn hóa qua công tác xây dựng tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật”.

  • Đón Đại tướng về đất mẹ Quảng Bình, niềm thương đau của người dân hiện diện trên từng gương mặt trong cả biển người đứng bên đường hơn 60km từ sân bay Đồng Hới ra tới vũng Chùa, từ lúc chiếc máy bay chở linh cữu Đại tướng hạ cánh cho đến lúc nắng tắt trên núi Thọ.

  • Ông Vũ Trọng Kim, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam cho biết, Ban Thường trực Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam đề nghị phát động học tập, noi theo tấm gương cao quý và mẫu mực vị Đại tướng anh minh của dân tộc Việt Nam anh hùng. Tất cả những kiến nghị này, theo ông Kim là xuất phát từ tâm nguyện của nhân dân.  

  • Di chuyển chậm rãi giữa biển nguời lưu luyến, sau gần 3 tiếng đồng hồ, đoàn xe tiêu binh chở linh cữu Đại tướng vừa về đến khu vực Vũng Chùa. Nguời đưa tiễn đang đếm những bước chân cuối cùng trên hành trình đưa Đại tướng về nơi an nghỉ...

  • Người dân Quảng Bình đón linh cữu Đại tướng Võ Nguyên Giáp với một tâm thế vô cùng đặc biệt. Đại tướng là vị tướng của nhân dân, nhưng cũng là một người đồng hương.

  • Chuyên cơ chở linh cữu linh cữu Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã cất cánh từ Sân bay Nội Bài hướng về đất mẹ Quảng Bình.

  • ầu Giấy, Xuân Thủy, Phạm Văn Đồng rồi tới cầu Thăng Long... lùi dần sau cỗ linh xa đưa Đại tướng rời Hà Nội. Người dân thủ đô đều bật khóc khi nói lời tiễn biệt... Chuyên cơ chở linh cữu Đại tướng đã cất cánh hướng về Quảng Bình.

  • Dồn dập các tin báo vỡ đập, xả lũ khẩn cấp khiến phố phường, làng mạc chìm sâu dưới biển nước đục ngầu, dân chúng phải bỏ của chạy lấy người hoặc mất mạng trong dòng xoáy. Công luận đặt câu hỏi: Vì sao hồ đập thủy lợi, thủy điện được xây dựng vì lợi ích cộng đồng, lại trở nên nguy hiểm đến như vậy?

  •  Dù chưa phải là tang lễ chính thức nhưng ngay từ chiều nay (6/10), nhiều người dân đã tập trung tại số 30 phố Hoàng Diệu để vào viếng Đại tướng Võ Nguyên Giáp.