Cái chuẩn văn hóa giao tiếp

14:48 03/04/2026

NGÔ THỜI ĐÔN

Mọi lời nói, hành động của con người, suy cho cùng đều diễn ra trong các mối quan hệ, trong những tư thế, tâm linh, hoàn cảnh. Tùy mối quan hệ như thế nào mà người ta ước định ra chuẩn văn hóa giao tiếp.

Ảnh: tư liệu

Như thế, mỗi cung cách làm ăn, sinh hoạt có một chuẩn văn hóa giao tiếp tương ứng với một quá trình tồn tại và phát triển của một lớp người, một giai tầng, một cộng đồng hay một dân tộc. Cái chuẩn giao tiếp văn hóa khó tồn tại độc lập tách khỏi cung cách làm ăn, sinh hoạt mà vẫn tác động tích cực đến sự bảo trì vốn văn hóa cho một cộng đồng. Như thế, lại cũng khó có một cái chuẩn văn hóa giao tiếp duy nhất cho cả thế giới vì đó là nơi hội tụ những cộng đồng, quốc gia khác nhau với những nền văn hóa đặc trưng.

Xã hội ta đang ở trong một hoàn cảnh phát triển hoàn toàn mới mẻ so với vài chục năm trước đây. Cái chuẩn văn hóa giao tiếp thời chiến còn tồn tại tỏ ra khó phù hợp hoàn toàn với một xã hội thời bình. Xã hội ta đã có một thời kỳ khá dài mà chuẩn văn hóa giao tiếp đồng nhất với lý tưởng - chuẩn chính trị. Khẩu hiệu, tuyên ngôn, chỉ thị, thông tư, thông báo... đã làm tròn chức năng hướng dẫn, điều chỉnh, thống nhất dư luận xã hội một cách dễ dàng. Mấy năm gần đây, xã hội ta đang chuyển mình để bước qua một thời kỳ mới. Nó đang đòi hỏi những khẩu hiệu mới hay nói đúng hơn, nó vẫn cần những lời kêu gọi, lời nhắc, lời răn, lời châm, cách ngôn... hướng về những chuẩn văn hóa giao tiếp mới. Vì không có nó khó điều hòa dư luận xã hội, tâm tư của người dân.


Người ta đã biết xã hội phong kiến lấy chữ lễ làm chuẩn văn hóa giao tiếp; xã hội tư sản lấy chữ lợi làm chuẩn văn hóa giao tiếp; còn xã hội ta thì lấy lý tưởng làm chuẩn giao tiếp. Song với sự chuyển mình của dân tộc, sự cổ xúy kế thừa nét đẹp của văn hóa truyền thống, sự hô hào vươn tới kinh tế thị trường thì tự nhiên hai cái chuẩn lễ và lợi hòa nhập dễ dàng vào cộng đồng văn hóa dân tộc. Điều này về mặt thực tế thì người ta khó có thể xem xét được và rút ra điểm khả thủ, song về mặt lý luận thì thật còn phải trăn trở nghiên cứu nhiều.

Khi ngành giáo dục thấy cần lại câu "Tiên học lễ, hậu học văn" thì rõ ràng, xét trên phạm vi chuẩn văn hóa giao tiếp, người ta tất nhiên sẽ bàn cãi nhiều. Ta có loại lễ nào? Tính chất, đặc trưng, phương hướng sử dụng "lễ" trong văn hóa xã hội như thế nào? vấn đề trở nên lớn hẳn và tùy thuộc rất nhiều vào lý tưởng chung của một xã hội đang chuyển mình. Thực tế cho thấy phép cư xử văn hóa của chúng ta hiện nay là tùy tiện từng người, từng ngành, giới... Ai cũng mong sao cho phải, cho đẹp, chứ chẳng ai nghĩ đến cái chuẩn chung. Khi khuyến khích, đề cao cá nhân làm giàu, khen ngợi cá nhân tự giải quyết đời sống, thực hiện chủ trương "xóa đói giảm nghèo", đẩy mạnh kinh tế thị trường, thì rõ ràng xã hội ta đang còn hai vẻ: giàu - nghèo dù vẫn đi lên một hướng: giàu mạnh, văn minh. Tự nó đã phát sinh ra một cái chuẩn văn hóa giao tiếp dựa trên sự làm ăn thành đạt, dựa trên của cải, vốn liếng... khó đòi hỏi người khác quí trọng người không làm giàu được.

Vì thế, hơn bao giờ hết, xã hội ta hiện nay đang cần một cái chuẩn văn hóa giao tiếp để giữ "kỷ cương" tăng "tình thương", "trách nhiệm" và làm động lực tinh thần nâng đỡ cho một nền văn hóa mới đang được xây dựng.

N.T.Đ
(TCSH62/04-1994)

 

 

Đánh giá của bạn về bài viết:
0 đã tặng
0
0
0
Bình luận (0)
  • Tưởng lì xì con trẻ là... chuyện nhỏ, nhưng thật ra có rất nhiều điều đáng bàn quanh câu chuyện lì xì đầu năm.

  • Cần có một cơ quan kiểu như Trung tâm Bảo vệ quyền tác giả Âm nhạc Việt Nam trong lĩnh vực báo chí và các cơ quan báo chí cần phải liên kết lại trong cuộc chiến chống vi phạm bản quyền báo chí. Đó là giải pháp được nhiều đại biểu đồng tình nhất tại Hội thảo "Vấn đề Bản quyền báo chí trong kỷ nguyên số" được tổ chức ngày 28/1 tại TP.HCM.

  • Theo thống kê của Cục Xuất bản-in-phát hành, năm 2014 ngành xuất bản đã tăng 50 triệu bản sách so với 10 năm trước.

  • Đó là một trong những vấn đề đã được đưa ra thảo luận sôi nổi tại buổi tọa đàm với chủ đề “Những cuốn sách làm ô nhiễm môi trường giáo dục thanh thiếu niên - Thực trạng và Giải pháp”, do Hội xuất bản Việt Nam tổ chức vào sáng nay 21/1 ở TPHCM.

  • Tiếp theo Thánh Gióng, lại thêm một vị “Tứ Bất tử” nữa của người Việt Nam được dựng tượng. Đó là Đức Thánh Tản, hay Tản Viên Sơn Thánh, hay gọi một cách học trò là Sơn Tinh, gắn với truyền thuyết Sơn Tinh - Thủy Tinh.

  • “Phải xem hành lang pháp lý cho văn hóa còn thiếu cái gì. Cái gì lỗi thời rồi cần đổi mới, cái gì mâu thuẫn cần điều chỉnh”, GS-TS Phùng Hữu Phú, Phó chủ tịch Hội đồng Lý luận T.Ư, nói tại hội thảo quốc gia Những giải pháp tổ chức triển khai Nghị quyết số 33-NQ/TW về xây dựng và phát triển văn hóa, con người VN đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước.

  • Cả nước lại sắp bước vào mùa lễ hội Tết Ất Mùi 2015. “Đến hẹn lại lên”, những câu chuyện tiêu cực mùa lễ hội dường như vẫn là bài toán nan giải đối với các nhà quản lý.

  • Câu chuyện về văn hóa đọc không còn là đề tài mới mẻ nhưng vẫn luôn là một câu hỏi còn bỏ ngỏ. Liệu rằng độc giả trẻ đã chọn được cho mình hướng đi đúng đắn?

  • Đó là thông tin được đưa ra tại cuộc họp tổng kết năm của Cục Xuất bản chiều 24/12. Nguyên nhân của việc không đọc xuể sách phát hành là do thiếu nhân lực.

  • Cùng với yêu cầu ngày một cao đối với chất lượng bản dịch, việc nhận xét, hồi âm của độc giả cũng ngày càng nhiều hơn và trực tiếp hơn, tuy nhiên, trong số đó có những người đang làm việc “ném đá” thay vì “phê bình” một cách thiện chí – đó là ý kiến của BTV Phùng Hồng Minh về những tranh luận quanh bản dịch tiểu thuyết “Bên phía nhà Swann” của Marcel Proust.

  • Hiện, khá nhiều kiệt tác của văn chương, triết học thế giới đã được dịch ra tiếng Việt với mục đích khai trí, “mở mắt”, dẫn bạn đọc vào biển kiến thức sâu rộng của nhân loại. Song, trước những bản dịch sai “từng xăngtimét”, bạn đọc không thể “nhắm mắt làm ngơ”…

  • Theo mấy nghiên cứu gần đây thì việc đọc sách văn học khiến cho người ta thông minh hơn, giàu tình cảm hơn, và văn minh hơn. Báo New York Times bèn đặt cho một số nhà văn và học giả câu hỏi: “Văn chương dạy chúng ta điều gì về tình yêu?”

  • Nghệ sỹ ăn mặc phản cảm, giá trị nghệ thuật bị xem nhẹ, thiếu văn hóa trong cách ứng xử... là những hiện tượng cho thấy văn hóa Việt đang biến đổi một cách nhanh chóng.

  • Nghề vẽ tranh trên kiếng ở Phú Tân (H.Châu Thành, Sóc Trăng) từng một thời nổi tiếng khắp Nam bộ nhưng giờ đây phải đối mặt với nguy cơ mai một.

  • L.T.S: “Muốn giao lưu văn hóa với bên ngoài tốt thì bản thân đất nước phải tốt”. Đó là nhận định xuyên suốt cuộc nói chuyện với phóng viên Tạp chí VHNA của Nhà xuất nhập khẩu văn hóa Hữu Ngọc. Khó mà ngờ được ở tuổi 97, ông vẫn giữ tác phong nhanh nhẹn, trí nhớ minh mẫn đến vậy. Bạn bè gọi ông là “cầu thủ ngoại hạng”, điều đó thật chính xác.

  • Những tư liệu quý chìm trong hỗn độn hiện vật xung quanh. Những bảng biểu số liệu nặng tính báo cáo... Chúng khiến triển lãm Hà Nội 60 năm xây dựng và phát triển (từ ngày 4 - 12.10 tại Bảo tàng Hà Nội nhân kỷ niệm 60 năm giải phóng thủ đô) giống như một báo cáo thành tích khô cứng.

  • Biết bao tác giả có tác phẩm thơ, văn được sử dụng trong sách giáo khoa đã không được chi trả tiền tác quyền suốt hàng chục năm qua...

  • Họa sĩ Trần Lương vừa trở thành một trong hai nghệ sĩ, nhà hoạt động văn hóa nhận được Giải thưởng Lớn giải Hoàng tử Claus 2014 (cùng Abel Rodriguez từ Colombia). “Giải thưởng cho tôi thấy rõ là mình đang làm những công việc bình thường của một công dân bình thường có trách nhiệm” - nghệ sĩ chia sẻ.

  • Tồn tại mấy trăm năm qua, vấn đề i và y trong chính tả tiếng Việt đã được chính quyền thuộc địa Pháp đặt vấn đề cải cách từ đầu thế kỷ XX. Sau 30-4-1975 các cơ quan hữu quan như Ủy ban Khoa học xã hội Việt Nam, Bộ Giáo dục - Đào tạo cũng có những quy định về vấn đề này, nhiều nhà nghiên cứu cả trong lẫn ngoài nước trước nay cũng đã tìm hiểu và có ý kiến, nhưng vẫn chưa được giải quyết rốt ráo.

  • Nếu như ca trù, dân ca quan họ, hát xoan, đờn ca tài tử Nam Bộ, nhã nhạc cung đình Huế… của Việt Nam được quốc tế công nhận là di sản văn hóa phi vật thể thì trong tài nguyên, cũng có tài nguyên phi vật thể- tài nguyên con người.