NGÔ THỜI ĐÔN
Mọi lời nói, hành động của con người, suy cho cùng đều diễn ra trong các mối quan hệ, trong những tư thế, tâm linh, hoàn cảnh. Tùy mối quan hệ như thế nào mà người ta ước định ra chuẩn văn hóa giao tiếp.
Ảnh: tư liệu
Như thế, mỗi cung cách làm ăn, sinh hoạt có một chuẩn văn hóa giao tiếp tương ứng với một quá trình tồn tại và phát triển của một lớp người, một giai tầng, một cộng đồng hay một dân tộc. Cái chuẩn giao tiếp văn hóa khó tồn tại độc lập tách khỏi cung cách làm ăn, sinh hoạt mà vẫn tác động tích cực đến sự bảo trì vốn văn hóa cho một cộng đồng. Như thế, lại cũng khó có một cái chuẩn văn hóa giao tiếp duy nhất cho cả thế giới vì đó là nơi hội tụ những cộng đồng, quốc gia khác nhau với những nền văn hóa đặc trưng.
Xã hội ta đang ở trong một hoàn cảnh phát triển hoàn toàn mới mẻ so với vài chục năm trước đây. Cái chuẩn văn hóa giao tiếp thời chiến còn tồn tại tỏ ra khó phù hợp hoàn toàn với một xã hội thời bình. Xã hội ta đã có một thời kỳ khá dài mà chuẩn văn hóa giao tiếp đồng nhất với lý tưởng - chuẩn chính trị. Khẩu hiệu, tuyên ngôn, chỉ thị, thông tư, thông báo... đã làm tròn chức năng hướng dẫn, điều chỉnh, thống nhất dư luận xã hội một cách dễ dàng. Mấy năm gần đây, xã hội ta đang chuyển mình để bước qua một thời kỳ mới. Nó đang đòi hỏi những khẩu hiệu mới hay nói đúng hơn, nó vẫn cần những lời kêu gọi, lời nhắc, lời răn, lời châm, cách ngôn... hướng về những chuẩn văn hóa giao tiếp mới. Vì không có nó khó điều hòa dư luận xã hội, tâm tư của người dân.
![]() |
Người ta đã biết xã hội phong kiến lấy chữ lễ làm chuẩn văn hóa giao tiếp; xã hội tư sản lấy chữ lợi làm chuẩn văn hóa giao tiếp; còn xã hội ta thì lấy lý tưởng làm chuẩn giao tiếp. Song với sự chuyển mình của dân tộc, sự cổ xúy kế thừa nét đẹp của văn hóa truyền thống, sự hô hào vươn tới kinh tế thị trường thì tự nhiên hai cái chuẩn lễ và lợi hòa nhập dễ dàng vào cộng đồng văn hóa dân tộc. Điều này về mặt thực tế thì người ta khó có thể xem xét được và rút ra điểm khả thủ, song về mặt lý luận thì thật còn phải trăn trở nghiên cứu nhiều.
Khi ngành giáo dục thấy cần lại câu "Tiên học lễ, hậu học văn" thì rõ ràng, xét trên phạm vi chuẩn văn hóa giao tiếp, người ta tất nhiên sẽ bàn cãi nhiều. Ta có loại lễ nào? Tính chất, đặc trưng, phương hướng sử dụng "lễ" trong văn hóa xã hội như thế nào? vấn đề trở nên lớn hẳn và tùy thuộc rất nhiều vào lý tưởng chung của một xã hội đang chuyển mình. Thực tế cho thấy phép cư xử văn hóa của chúng ta hiện nay là tùy tiện từng người, từng ngành, giới... Ai cũng mong sao cho phải, cho đẹp, chứ chẳng ai nghĩ đến cái chuẩn chung. Khi khuyến khích, đề cao cá nhân làm giàu, khen ngợi cá nhân tự giải quyết đời sống, thực hiện chủ trương "xóa đói giảm nghèo", đẩy mạnh kinh tế thị trường, thì rõ ràng xã hội ta đang còn hai vẻ: giàu - nghèo dù vẫn đi lên một hướng: giàu mạnh, văn minh. Tự nó đã phát sinh ra một cái chuẩn văn hóa giao tiếp dựa trên sự làm ăn thành đạt, dựa trên của cải, vốn liếng... khó đòi hỏi người khác quí trọng người không làm giàu được.
Vì thế, hơn bao giờ hết, xã hội ta hiện nay đang cần một cái chuẩn văn hóa giao tiếp để giữ "kỷ cương" tăng "tình thương", "trách nhiệm" và làm động lực tinh thần nâng đỡ cho một nền văn hóa mới đang được xây dựng.
N.T.Đ
(TCSH62/04-1994)
Tải mã QRCode
VŨ THẮNG
(Trích bài phát biểu của đồng chí Vũ Thắng, nguyên Ủy viên Trung ương Đảng, nguyên Bí thư Tỉnh ủy Thừa Thiên Huế tại Đại hội)
VŨ TÚ NAM
(Trích bài nói tại Đại hội Văn nghệ Thừa Thiên Huế của nhà văn Vũ Tú Nam, nguyên Tổng thư ký Hội Nhà văn Việt Nam)
TÔ NHUẬN VỸ
(Trích Báo cáo tại Đại hội Văn nghệ TT-Huế lần thứ 7 do nhà văn Tô Nhuận Vỹ, nguyên Tổng thư ký Hội trình bày)
HỒNG NHU
(Bài tổng kết cuộc thi truyện ngắn 1993 do TCSH tổ chức, nhà văn Hồng Nhu trình bày trong buổi lễ trao giải ngày 18 - 3 - 1994)
Chúng ta đang đối diện với truyện ngắn - thể loại đầy sức năng sản ở thời điểm đương đại, và cũng có thể nhận định rằng, đây là thể loại sáng tạo nhất trong tư duy hệ hình văn học hậu hiện đại.
NGUYỄN TĂNG PHÔ
NGUYỄN KHẮC THẠCH
Phải giải thích cho mỗi người thích giải
Cần công bằng với những kẻ bằng công.
LTS: Nhân Tạp chí Sông Hương phát hành số thứ 100 (6-1997), Ban Biên tập chúng tôi có dịp trò chuyện với hai nhà văn từng là Tổng biên tập của tạp chí: Tô Nhuận Vỹ và Nguyễn Khắc Phê.
UÔNG TRIỀU
Tôi nghĩ tiếng Việt chưa bao giờ vào giai đoạn thay đổi nhanh chóng và nhiều như bây giờ. Trong thời kỳ quốc tế hóa, toàn cầu hóa, tiếng Việt phải chịu những áp lực lớn hoặc tự thích nghi để phù hợp với tình hình mới.
VIỆT HÙNG
Văn hóa là một khái niệm rộng, nó bao trùm lên mọi hoạt động của con người trong xã hội. Văn hóa không những phản ánh được quan hệ giữa con người với con người, mà nó còn phản ánh được thế giới nội tâm của con người, và cả sự hòa hợp giữa thế giới nội tâm ấy với biểu hiện của nó ra bên ngoài xã hội.
NGUYỄN KHẮC PHÊ
Trong hoạt động văn hóa - văn nghệ, một vấn đề thường gây ra bất đồng - thậm chí đưa đến những "vụ việc” tai tiếng - là việc đánh giá, bình chọn tác phẩm.
NGUYỄN KHẮC PHÊ
Trong thời buổi thiên hạ đổ xô ra mặt tiền làm ăn, chuyện "nhà mặt tiền" đã xảy ra bao vụ xung đột và là đề tài của nhiều "tác phẩm" dân gian. Để chiếm được mặt tiền, ngoài thế lực đồng tiền, cũng đã ngầm nảy sinh "chế độ", "tiêu chuẩn" này nọ mới được cấp đất mặt tiền.
NGUYỄN QUANG HÀ
Ghi chép
Trong dân gian có câu: "Giàu tại phận, trắng tại da". Tố Hữu, nhà thơ cách mạng thì đặt lại vấn đề nghèo khổ: "Số phận hay do chế độ này?".
TRUNG SƠN
Một vài năm trở lại đây, những người quan tâm đến giá trị văn hóa của Huế vui mừng nhận thấy, bên cạnh các di sản quý báu của người xưa để lại, đã có không ít tác phẩm, công trình nghệ thuật mới làm đẹp thêm cho Huế, trong đó, hẳn phải kể đến sự xuất hiện các "Galery” - những phòng tranh thường xuyên ở 15 Lê Lợi, khách sạn Morin và những cuộc triển lãm được tổ chức liên tiếp ở Hội Văn Nghệ.
HOÀNG ĐĂNG KHOA
Trước hết cần minh định khái niệm, “trẻ” ở đây là chỉ xét về độ tuổi, cụ thể là dưới 35, theo quy ước mang tính tạm thời tương đối hiện hành của Hội Nhà văn Việt Nam.
"Việc trên đời, chỉ cần vẫn còn cơ hội sống thì dù liên tiếp gặp thiên tai nhân họa, tạm thời bị ức chế, sớm muộn cũng sẽ có ngày ngẩng cao đầu. Việc cá nhân là vậy, việc gia đình là vậy, việc quốc gia, dân tộc cũng là như thế...".
Đó là những trang nhật ký của bác sĩ, bệnh nhân và cả những nhà văn nhà thơ viết gửi cho người thân bạn bè trong đại dịch COVID-19.