NGUYỄN HỒNG QUANG
Ghi chép
Trời tháng tư đã rất nóng. Nhưng trong khu rừng Pú Đồn - Mường Phăng, nơi đặt sở chỉ huy chiến dịch Điện Biên năm xưa, không khí lại thật mát mẻ.
Khu vực di tích Đồi A1 ở tỉnh Điện Biên - Ảnh: tư liệu
Những cây cổ thụ cao lớn vươn cành lá xanh tốt che kín cả bầu trời. Tiếng chim rừng ríu rít vang lên giữa không gian tĩnh lặng. Nhiều cây hoa ban vẫn còn khoe sắc trắng tím dịu dàng. Từng chùm phong lan nở rộ trên thân cây già tạo nên vẻ đẹp vừa hoang sơ vừa thanh khiết.
Con đường nhỏ dẫn vào khu hầm và sở chỉ huy dài khoảng hai cây số, uốn lượn dưới tán rừng râm mát. Rừng nơi đây gần như còn nguyên sơ, thoang thoảng mùi thảo mộc tự nhiên rất dễ chịu. Không gian tĩnh lặng nhưng không hề mịt mùng hay bí ẩn. Người dân địa phương kể rằng nơi này có một lời nguyền, nhưng thực ra đã trở thành một nguyên tắc chung: không ai được chặt bất cứ cây nào, cũng không lấy đi bất cứ thứ gì trong khu rừng này. Nếu chẳng may có cây bị gió bão làm gãy đổ chắn ngang lối đi thì người ta chỉ cắt gọn sang một bên cho thông đường, chứ không mang đi nơi khác. Vì thế, dù không có tường bao hay hàng rào bảo vệ, khu rừng vẫn giữ được vẻ tự nhiên, không có dấu hiệu bị tàn phá. Dường như tất cả mọi người đều ý thức rằng đây là một vùng đất thiêng, nơi ghi dấu những quyết định lịch sử của một chiến dịch lừng danh.
Ban đầu, bộ chỉ huy chiến dịch của ta đặt tại hang Thẩm Púa. Nhưng vì vị trí ấy khá xa trận địa, nên Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã chọn núi Pú Đồn ở Mường Phăng làm nơi đặt sở chỉ huy. Nơi đây cách thành phố Điện Biên khoảng bốn mươi cây số, lại nằm giữa hai ngọn núi. Phía trước là một bãi đất sình lầy rất rộng, xe tăng và cơ giới của quân Pháp khó lòng vượt qua. Từ trên sườn núi cao, ta có thể quan sát gần như toàn bộ lòng chảo Điện Biên.
Căn hầm của Đại tướng được đào xuyên vào lòng núi dài hơn bảy mươi mét, cao gần hai mét, rộng từ một đến ba mét. Bên trong có một gian rộng hơn mười tám mét vuông, treo bản đồ tác chiến và đặt một chiếc phản tre - vừa là nơi nghỉ vừa là nơi làm việc của vị Tổng tư lệnh. Trên trần hầm, những thân gỗ lớn được xếp chặt rồi phủ lên một lớp đất dày để chống bom đạn. Hầm có hai cửa chính, lại liên thông với lán làm việc, nhà tác chiến, nhà bếp… tạo thành một hệ thống khép kín. Ngày nay, căn hầm đã được gia cố bằng xi măng để thuận tiện cho việc bảo tồn và phục vụ khách tham quan.
Rời khu sở chỉ huy chiến dịch, chúng tôi trở ra và dừng chân ăn trưa tại một nhà hàng gần đó. Một bãi đất rộng đã được trải nhựa thành đoạn đường bốn làn xe để đón khách du lịch. Hai bên đường là những nhà hàng mang dáng dấp kiến trúc nhà sàn của người Thái, lúc nào cũng đông khách ra vào. Ở đây có đủ các món ăn truyền thống của đồng bào địa phương. Không chỉ là bữa ăn, mà còn là dịp để du khách trải nghiệm văn hóa bản mường.
Trong không gian rộn ràng ấy, các cô gái Thái cất tiếng hát chào mời rượu cần, giao lưu văn nghệ cùng khách phương xa. Chúng tôi ăn cơm mà cảm giác như đang dự một bữa tiệc văn hóa đặc sắc. Bên đường, dưới những bóng cây râm mát, các bà, các chị người Thái với mái tóc “tằng cẩu” gọn gàng, mặc váy dài, áo cóm với hàng cúc bạc lấp lánh, tươi cười mời khách mua những thứ dược liệu quý và đồ lưu niệm. Những hình ảnh bình dị ấy khiến chuyến đi thêm phần ấm áp.
Rời Mường Phăng, chúng tôi tiếp tục lên thăm địa danh đồi A1 - một trong những cứ điểm quan trọng nhất trong tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ của quân Pháp. Đứng trên đồi, nhìn những di tích hầm hào và công sự kiên cố còn lại, ai cũng cảm nhận được sự khốc liệt của những trận đánh năm xưa. Chỉ riêng một đoạn hào dài hơn một trăm mét thôi mà quân ta đã hy sinh tới hơn bốn trăm chiến sĩ.
Trên đồi A1, ngoài lô cốt và hệ thống hầm hào dày đặc, quân Pháp còn cho xe tăng chạy vòng quanh để kiểm soát mọi hướng. Hễ phát hiện dấu hiệu khả nghi là chúng lập tức xả súng. Vì vậy bộ đội ta rất khó tiếp cận. Trong tất cả các cứ điểm của Pháp ở Điện Biên, đồi A1 được coi là cứ điểm mạnh nhất và kiên cố nhất. Việc đánh chiếm cứ điểm này khiến quân ta phải chịu nhiều gian khổ, hy sinh. Nhưng bằng ý chí và sự sáng tạo, bộ đội ta đã đào hệ thống hào từ trên núi xuống, từng bước áp sát bao vây đồi A1. Để tránh đạn địch khi đào hào ban đêm, các chiến sĩ nghĩ ra một cách rất đặc biệt: lấy rơm khô trộn với bùn đất tạo thành những “con lăn”. Khi đào tới đâu thì đẩy con lăn đến đó để che chắn. Dưới ánh đạn của địch, những con lăn rơm đơn sơ ấy lại trở thành phương tiện bảo vệ hiệu quả cho người lính.
Chúng tôi nghe chị hướng dẫn viên kể về chiến tích hố bộc phá ngàn cân, ai cũng xúc động. Khi đào đường hầm ngầm tiến sát đồi A1, bộ đội ta bất ngờ chạm phải đoạn hào cũ của quân Pháp. Tưởng rằng đã tới vị trí cần thiết, nên quyết định đào một hố rộng khoảng hai mét rưỡi, sâu một mét để đặt khối bộc phá. Theo kế hoạch ban đầu, khối thuốc nổ phải nặng một nghìn cân. Nhưng trong kho của ta lúc ấy chỉ có khoảng hai trăm kilôgam. Tình thế chiến trường không cho phép chờ đợi. Vì thế, bộ đội ta đã đi thu gom những quả bom chưa nổ của Pháp và cả đạn pháo của ta để cưa ra lấy thuốc nổ. Công việc vô cùng nguy hiểm. Chỉ cần sơ suất nhỏ cũng có thể hy sinh. Và thực tế đã có nhiều chiến sĩ ngã xuống trong khi làm nhiệm vụ ấy.
Cuối cùng, tổng số thuốc nổ gom được là chín trăm sáu mươi kilôgam. Một khối lượng khổng lồ. Nhưng có một câu hỏi lại đặt ra: nếu kíp nổ không hoạt động thì sao? Ngay lập tức có hai chiến sĩ xung phong làm nhiệm vụ cảm tử. Họ sẵn sàng quấn lựu đạn quanh người, nếu cần sẽ lao vào kích nổ khối bộc phá. Hai người lính ấy đã được làm lễ truy điệu trước khi nhận nhiệm vụ.
Trước giờ G, toàn bộ bộ đội được lệnh rút ra xa hơn ba trăm mét. Mọi người phải dùng tay bịt chặt hai tai, úp mặt xuống đất, quay lưng về phía quả bộc phá để tránh sức ép. Đúng thời khắc đã định, khối bộc phá khổng lồ được kích nổ thành công ngay từ phương án ban đầu.
Một tiếng nổ long trời lở đất vang lên, rung chuyển cả không gian Mường Thanh. Mặt đất dưới chân như chao đảo. Khối thuốc nổ gần một tấn phát ra sức công phá dữ dội, xé toạc lớp phòng ngự kiên cố của quân Pháp trên đồi A1. Một đại đội lính lê dương bị tiêu diệt ngay tại chỗ. Những tên còn sống sót hoảng loạn, chảy máu mũi, máu tai, tinh thần sụp đổ. Đất đá tung lên mù mịt, khói bụi bao trùm cả ngọn đồi.
Khi tiếng nổ vừa dứt, trên sườn đồi đã khoét một hố sâu khổng lồ, bạt tung cả một góc quả đồi. Dấu tích của hố bộc phá trên đồi A1 vẫn còn in rõ đến tận ngày nay. Chính tiếng nổ ấy cũng là hiệu lệnh xung phong. Từ các hướng, bộ đội ta đồng loạt ào lên. Tiếng súng, tiếng hô xung phong vang dậy cả chiến trường. Trận chiến diễn ra vô cùng ác liệt, nhưng trước ý chí và lòng quả cảm của quân ta, cứ điểm A1 kiên cố nhất của quân Pháp cuối cùng đã bị đánh chiếm hoàn toàn. Khi đồi A1 bị thất thủ, cục diện chiến trường Điện Biên Phủ gần như được định đoạt. Quân ta làm chủ vị trí then chốt, khống chế sân bay Mường Thanh và uy hiếp trực tiếp sở chỉ huy của quân Pháp.
Tiếng nổ của khối bộc phá trên đồi A1 không chỉ phá vỡ phòng tuyến kiên cố nhất của địch, mà còn trở thành hiệu lệnh cho toàn bộ chiến trường. Các mũi tấn công của quân ta đồng loạt nổ súng, dồn dập tiến công. Và chỉ hơn một ngày sau đó, tướng Đờ Cát đã bị bắt sống, kết thúc chiến dịch Điện Biên Phủ sau năm mươi sáu ngày đêm chiến đấu gian lao và anh dũng.
Đến Điện Biên hôm nay có rất nhiều điểm tham quan du lịch. Nhưng có lẽ nếu chưa tận mắt thăm khu rừng tướng Giáp ở Mường Phăng và chưa đứng trên đồi A1 nơi còn dấu tích hố bộc phá ngàn cân, thì chuyến đi vẫn chưa trọn vẹn. Bởi nơi đây là mảnh đất đã thấm đẫm máu xương của biết bao người con ưu tú. Những chàng trai tuổi đôi mươi đã ngã xuống để đất nước được độc lập tự do. Máu của họ đã hòa vào đất, vào cỏ cây, vào núi rừng. Trong các nghĩa trang quanh vùng vẫn còn hàng ngàn bia mộ vô danh chưa tìm được hài cốt. Tất cả nhắc nhở chúng ta rằng chiến tranh luôn là đau thương, hy sinh và mất mát.
Đứng trên đồi A1, chúng tôi lặng lẽ thắp nén tâm hương tưởng niệm. Xin cúi đầu tri ân những người đã nằm lại nơi này. Các anh đã làm rạng danh Tổ quốc và sẽ mãi trường tồn cùng non sông đất nước.
Ngày nay, Điện Biên đang từng ngày thay da đổi thịt. Những con đường nhựa phẳng phiu nối liền các bản làng. Nhà cao, phố mới mọc lên. Trường học khang trang. Nhiều công trình, nhà máy được xây dựng trên chính mảnh đất từng ghi dấu những trận đánh oai hùng năm xưa. Các di tích lịch sử được bảo tồn và tôn tạo. Nhiều nét văn hóa truyền thống được gìn giữ và phát huy. Du lịch ngày càng phát triển, đón khách bốn phương đến tham quan, nghiên cứu và học tập.
Điện Biên hôm nay và mai sau sẽ mãi tự hào về chiến thắng “lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu” như nhà thơ Tố Hữu đã từng viết:
“Chín năm làm một Điện Biên
Nên vành hoa đỏ, nên thiên sử vàng.”
Rời đồi A1, chúng tôi lặng lẽ xuống núi khi chiều đã phủ ánh vàng lên cánh đồng Mường Thanh. Gió núi thổi qua hàng cỏ non như mang theo âm vang của một thời khói lửa. Và mỗi bước chân trên mảnh đất Điện Biên hôm nay, dường như ta vẫn nghe vọng lại đâu đây tiếng gọi thiêng liêng của lịch sử, nhắc nhở về những năm tháng hào hùng không bao giờ quên.
N.H.Q
(TCSH447/05-2026)
Tải mã QRCode
NGUYỄN HỮU THÔNGĐã từ lâu lắm, chúng tôi mới có dịp gặp gỡ đông đủ như thế này. Nhận ra nhau rồi mới giật thót mình nhìn lại; ai cũng tưởng chỉ mới hôm qua, và cái khoảng mơ hồ dẫn đến hôm nay, sao đã làm tóc mọi người bạc đi nhiều thế.
LÊ QUÝ LONGThông lệ cứ mỗi buổi sáng uống xong cốc càphê tôi đến mở phòng tranh. Ngày 1 tháng 11 năm 1999 chừng tám giờ sáng, ngoài đường nước đã lên phủ khắp mặt nhựa. Suốt đêm qua cho đến lúc này trời vẫn mưa to.
ĐỖ KIM CUÔNG Ấn tượng dai dẳng trong tôi mỗi khi nhớ về Huế vẫn là những trận mưa rả rích kéo dài lê thê hết ngày này sang ngày khác. Mưa có khi cả tháng trời. Mưa ngày rồi lại mưa đêm. Có lúc những cơn mưa rào kéo sầm sập như thác đổ. Lúc mưa nổi bong bóng nước. Mưa rừng càng buồn nản hơn.
ĐỖ KIM CUÔNG Cái ấn tượng không lấy gì làm vui vẻ và đẹp đẽ của tôi về chị xảy ra vào những ngày đầu tiên khi tôi trở thành người lính của đại đội 3, K10, thuộc công trường V về trụ bám ở vùng giáp ranh Hương Trà.
ĐẶNG NHẬT MINHCha mẹ tôi là những người Huế. Quê nội tôi ở An Cựu và quê ngoại ở làng Lại Thế. Tôi nghe bà tôi kể: đám cưới cha mẹ tôi là một đám cưới chạy tang.
NGUYỄN ĐẮC XUÂNNgày thoát ly lên rừng (mùa hè 1966), tôi và anh Hoàng Phủ Ngọc Tường được Thành ủy cho ở trong một cái nhà lá dựng ở lưng chừng một ngọn đồi sau dãy núi Kim Phụng. Đến bữa có người phục vụ bưng cơm lên ăn. Thật thoải mái, không phải lo sinh nhai, không phải lo giữ lời ăn tiếng nói sao cho hợp pháp, không còn sợ bị bọn mật vụ, CIA đến viếng nhà, đến trụ sở đấu tranh "hỏi thăm sức khỏe".
HOÀNG PHỦ NGỌC TƯỜNGMột hôm nhân rỗi việc, tôi ngồi thả câu nơi một bến đá quen thuộc ven sông Hương. Chỗ này cá nhiều ăn không kịp giật. Bỗng cái phao của tôi trôi đi vùn vụt như thể có người kéo. Tôi vung mạnh tay, một chú cá chép mắc câu nhảy đành đạch trên mặt cỏ. Bất ngờ nó thở hổn hển và nói với tôi bằng tiếng người: rằng nó là con vua Thuỷ Tề, đi tuần thú dọc sông Hương, đã bị tôi bắt được. Nó năn nỉ xin tôi thả ra, sau đó nó sẽ đền ơn bằng cách thực hiện cho tôi ba điều ước.
TRẦN HOÀNG PHỐKỷ niệm 45 năm thành lập Đại học Huế (1957-2002)1. Mặt trời, mặt trăng vẫn rạng rỡ soi, có lẽ cả ngàn năm trên cái giải đất Phú Xuân-Huế cỏ hoa thơ mộng, diễm kiều và tịch lặng này.
NGUYỄN ĐẮC XUÂN Tôi đỗ vào Đại học Sư phạm Huế năm 1962. Lúc ấy tôi đã có Chứng chỉ Dự bị (Propédeutique) bên trường Đại học Văn khoa.
THOMAS MANNMANN, PAUL THOMAS, nhà văn Đức (1875- 1955). Sinh tại Lüberk trong một gia đình thương gia lớn. Cha là Johnann Heinrich Mann - một thượng nghị sĩ, đồng thời là thương gia. Mẹ là Julia con gái của một chủ trang trại người Đức và một phụ nữ gốc Bồ Đào Nha.
TRUNG SƠNĐó là truyện ngắn “Ngựa người và người ngựa” của cây đại thụ trong làng văn Việt : nhà văn Nguyễn Công Hoan. Đây là một trong những truyện ngắn xuất sắc, thể hiện rõ phong cách “truyện ngắn Nguyễn Công Hoan” nên đã hai lần được lấy làm tên các tập truyện ngắn của ông. (Lần đầu, do nhà Mai Lĩnh xuất bản năm 1934 và lần thứ hai do Nhà xuất bản Văn học in năm 1988).
XUÂN TÙNGNgày đầu xuân ở nước ta có nhiều phong tục đã được tồn tại lâu đời như tục xông đất, hái lộc, mừng tuổi: Vào những ngày đầu xuân, các tầng lớp nho sĩ còn có tục khai bút, cho chữ... vừa là thú vui, vừa là cung cấp cho những người thích xin chữ, xin câu đối về treo. Việc làm này mang một ý nghĩa văn hóa thú vị.
PHẠM THỊ CÚCMột ngày đẹp trời chúng tôi “lên đường” bằng... ô tô, đi câu cá ở một cái hồ xa xôi tận miền đông bắc nước Mỹ.
VĨNH NGUYÊNTrước mặt tôi là thăm thẳm sâu hút chập chùng xanh đến rợn người mà thích thú làm sao! Hồ Truồi trong vắt dưới chân như ta có thể rơi tòm xuống đó nếu không may để sẩy bước hụt. Và, sau lưng tôi là chót đỉnh Bạch Mã gần kề như chỉ còn một tầm tay với. Nơi đây, mang cái tên lộng lẫy: Vọng Hải Đài!
NGUYỄN VĂN DŨNGTôi không tin rằng một cô gái đẹp thì lúc nào cũng đẹp. Sông Hương cũng thế. Sông Hương là quà tặng ưu ái của Thượng đế dành cho kẻ phàm trần.
NGUYỄN HỮU THÔNGĐêm thêm như một dòng sữa.Lũ chúng em, âm thầm rủ nhau ra trước nhà.Đêm thơm, không phải từ hoa,Mà bởi lòng ta thiết tha tình yêu thái hòa.Đời vui như men sayNgọt lên cây trái..
NGUYỄN XUÂN TÙNGSống lạc quan yêu đời, luôn luôn làm chủ được những suy nghĩ, tình cảm và hành động để tự thắng mình trong mọi hoàn cảnh là một phẩm chất cao đẹp của Bác Hồ.
HOÀNG PHỦ NGỌC TƯỜNGỞ Huế hình như không có mùa thu, mùa thu chỉ ghé lại thành phố giữa một mùa nào đó, mùa hè chói chang hay mùa đông rét mướt. Vì thế, bao giờ người ta cũng đón chào mùa thu bằng nỗi vui mừng đến với một người thân đi xa mới về để lại vội vã ra đi, bằng một cái mà nhạc sĩ tiền chiến Đặng Thế Phong gọi là “Con thuyền không bến”. Trên sông Hương, hình như thường có nỗi bơ vơ chờ sẵn những tâm hồn lãng tử quen xa nhà từ vạn cổ.
TRẦN THÙY MAI“Khuôn mặt em đâu phải chữ điền, Trúc không che ngang mà che nghiêng”
PHẠM NGUYÊN TƯỜNGCái tin anh Phương mất đột ngột đến với tôi lúc 11 giờ đêm, qua giọng rã rời nghẹn ngào của nhà thơ Lương Ngọc An báo Văn nghệ, lúc tôi đang “dùi mài kinh sử” ở khu ký túc xá trường Đại học Y Hà Nội để lấy cho xong cái bằng Thạc sỹ.