NGUYỄN HỒNG QUANG
Ghi chép
Trời tháng tư đã rất nóng. Nhưng trong khu rừng Pú Đồn - Mường Phăng, nơi đặt sở chỉ huy chiến dịch Điện Biên năm xưa, không khí lại thật mát mẻ.
Khu vực di tích Đồi A1 ở tỉnh Điện Biên - Ảnh: tư liệu
Những cây cổ thụ cao lớn vươn cành lá xanh tốt che kín cả bầu trời. Tiếng chim rừng ríu rít vang lên giữa không gian tĩnh lặng. Nhiều cây hoa ban vẫn còn khoe sắc trắng tím dịu dàng. Từng chùm phong lan nở rộ trên thân cây già tạo nên vẻ đẹp vừa hoang sơ vừa thanh khiết.
Con đường nhỏ dẫn vào khu hầm và sở chỉ huy dài khoảng hai cây số, uốn lượn dưới tán rừng râm mát. Rừng nơi đây gần như còn nguyên sơ, thoang thoảng mùi thảo mộc tự nhiên rất dễ chịu. Không gian tĩnh lặng nhưng không hề mịt mùng hay bí ẩn. Người dân địa phương kể rằng nơi này có một lời nguyền, nhưng thực ra đã trở thành một nguyên tắc chung: không ai được chặt bất cứ cây nào, cũng không lấy đi bất cứ thứ gì trong khu rừng này. Nếu chẳng may có cây bị gió bão làm gãy đổ chắn ngang lối đi thì người ta chỉ cắt gọn sang một bên cho thông đường, chứ không mang đi nơi khác. Vì thế, dù không có tường bao hay hàng rào bảo vệ, khu rừng vẫn giữ được vẻ tự nhiên, không có dấu hiệu bị tàn phá. Dường như tất cả mọi người đều ý thức rằng đây là một vùng đất thiêng, nơi ghi dấu những quyết định lịch sử của một chiến dịch lừng danh.
Ban đầu, bộ chỉ huy chiến dịch của ta đặt tại hang Thẩm Púa. Nhưng vì vị trí ấy khá xa trận địa, nên Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã chọn núi Pú Đồn ở Mường Phăng làm nơi đặt sở chỉ huy. Nơi đây cách thành phố Điện Biên khoảng bốn mươi cây số, lại nằm giữa hai ngọn núi. Phía trước là một bãi đất sình lầy rất rộng, xe tăng và cơ giới của quân Pháp khó lòng vượt qua. Từ trên sườn núi cao, ta có thể quan sát gần như toàn bộ lòng chảo Điện Biên.
Căn hầm của Đại tướng được đào xuyên vào lòng núi dài hơn bảy mươi mét, cao gần hai mét, rộng từ một đến ba mét. Bên trong có một gian rộng hơn mười tám mét vuông, treo bản đồ tác chiến và đặt một chiếc phản tre - vừa là nơi nghỉ vừa là nơi làm việc của vị Tổng tư lệnh. Trên trần hầm, những thân gỗ lớn được xếp chặt rồi phủ lên một lớp đất dày để chống bom đạn. Hầm có hai cửa chính, lại liên thông với lán làm việc, nhà tác chiến, nhà bếp… tạo thành một hệ thống khép kín. Ngày nay, căn hầm đã được gia cố bằng xi măng để thuận tiện cho việc bảo tồn và phục vụ khách tham quan.
Rời khu sở chỉ huy chiến dịch, chúng tôi trở ra và dừng chân ăn trưa tại một nhà hàng gần đó. Một bãi đất rộng đã được trải nhựa thành đoạn đường bốn làn xe để đón khách du lịch. Hai bên đường là những nhà hàng mang dáng dấp kiến trúc nhà sàn của người Thái, lúc nào cũng đông khách ra vào. Ở đây có đủ các món ăn truyền thống của đồng bào địa phương. Không chỉ là bữa ăn, mà còn là dịp để du khách trải nghiệm văn hóa bản mường.
Trong không gian rộn ràng ấy, các cô gái Thái cất tiếng hát chào mời rượu cần, giao lưu văn nghệ cùng khách phương xa. Chúng tôi ăn cơm mà cảm giác như đang dự một bữa tiệc văn hóa đặc sắc. Bên đường, dưới những bóng cây râm mát, các bà, các chị người Thái với mái tóc “tằng cẩu” gọn gàng, mặc váy dài, áo cóm với hàng cúc bạc lấp lánh, tươi cười mời khách mua những thứ dược liệu quý và đồ lưu niệm. Những hình ảnh bình dị ấy khiến chuyến đi thêm phần ấm áp.
Rời Mường Phăng, chúng tôi tiếp tục lên thăm địa danh đồi A1 - một trong những cứ điểm quan trọng nhất trong tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ của quân Pháp. Đứng trên đồi, nhìn những di tích hầm hào và công sự kiên cố còn lại, ai cũng cảm nhận được sự khốc liệt của những trận đánh năm xưa. Chỉ riêng một đoạn hào dài hơn một trăm mét thôi mà quân ta đã hy sinh tới hơn bốn trăm chiến sĩ.
Trên đồi A1, ngoài lô cốt và hệ thống hầm hào dày đặc, quân Pháp còn cho xe tăng chạy vòng quanh để kiểm soát mọi hướng. Hễ phát hiện dấu hiệu khả nghi là chúng lập tức xả súng. Vì vậy bộ đội ta rất khó tiếp cận. Trong tất cả các cứ điểm của Pháp ở Điện Biên, đồi A1 được coi là cứ điểm mạnh nhất và kiên cố nhất. Việc đánh chiếm cứ điểm này khiến quân ta phải chịu nhiều gian khổ, hy sinh. Nhưng bằng ý chí và sự sáng tạo, bộ đội ta đã đào hệ thống hào từ trên núi xuống, từng bước áp sát bao vây đồi A1. Để tránh đạn địch khi đào hào ban đêm, các chiến sĩ nghĩ ra một cách rất đặc biệt: lấy rơm khô trộn với bùn đất tạo thành những “con lăn”. Khi đào tới đâu thì đẩy con lăn đến đó để che chắn. Dưới ánh đạn của địch, những con lăn rơm đơn sơ ấy lại trở thành phương tiện bảo vệ hiệu quả cho người lính.
Chúng tôi nghe chị hướng dẫn viên kể về chiến tích hố bộc phá ngàn cân, ai cũng xúc động. Khi đào đường hầm ngầm tiến sát đồi A1, bộ đội ta bất ngờ chạm phải đoạn hào cũ của quân Pháp. Tưởng rằng đã tới vị trí cần thiết, nên quyết định đào một hố rộng khoảng hai mét rưỡi, sâu một mét để đặt khối bộc phá. Theo kế hoạch ban đầu, khối thuốc nổ phải nặng một nghìn cân. Nhưng trong kho của ta lúc ấy chỉ có khoảng hai trăm kilôgam. Tình thế chiến trường không cho phép chờ đợi. Vì thế, bộ đội ta đã đi thu gom những quả bom chưa nổ của Pháp và cả đạn pháo của ta để cưa ra lấy thuốc nổ. Công việc vô cùng nguy hiểm. Chỉ cần sơ suất nhỏ cũng có thể hy sinh. Và thực tế đã có nhiều chiến sĩ ngã xuống trong khi làm nhiệm vụ ấy.
Cuối cùng, tổng số thuốc nổ gom được là chín trăm sáu mươi kilôgam. Một khối lượng khổng lồ. Nhưng có một câu hỏi lại đặt ra: nếu kíp nổ không hoạt động thì sao? Ngay lập tức có hai chiến sĩ xung phong làm nhiệm vụ cảm tử. Họ sẵn sàng quấn lựu đạn quanh người, nếu cần sẽ lao vào kích nổ khối bộc phá. Hai người lính ấy đã được làm lễ truy điệu trước khi nhận nhiệm vụ.
Trước giờ G, toàn bộ bộ đội được lệnh rút ra xa hơn ba trăm mét. Mọi người phải dùng tay bịt chặt hai tai, úp mặt xuống đất, quay lưng về phía quả bộc phá để tránh sức ép. Đúng thời khắc đã định, khối bộc phá khổng lồ được kích nổ thành công ngay từ phương án ban đầu.
Một tiếng nổ long trời lở đất vang lên, rung chuyển cả không gian Mường Thanh. Mặt đất dưới chân như chao đảo. Khối thuốc nổ gần một tấn phát ra sức công phá dữ dội, xé toạc lớp phòng ngự kiên cố của quân Pháp trên đồi A1. Một đại đội lính lê dương bị tiêu diệt ngay tại chỗ. Những tên còn sống sót hoảng loạn, chảy máu mũi, máu tai, tinh thần sụp đổ. Đất đá tung lên mù mịt, khói bụi bao trùm cả ngọn đồi.
Khi tiếng nổ vừa dứt, trên sườn đồi đã khoét một hố sâu khổng lồ, bạt tung cả một góc quả đồi. Dấu tích của hố bộc phá trên đồi A1 vẫn còn in rõ đến tận ngày nay. Chính tiếng nổ ấy cũng là hiệu lệnh xung phong. Từ các hướng, bộ đội ta đồng loạt ào lên. Tiếng súng, tiếng hô xung phong vang dậy cả chiến trường. Trận chiến diễn ra vô cùng ác liệt, nhưng trước ý chí và lòng quả cảm của quân ta, cứ điểm A1 kiên cố nhất của quân Pháp cuối cùng đã bị đánh chiếm hoàn toàn. Khi đồi A1 bị thất thủ, cục diện chiến trường Điện Biên Phủ gần như được định đoạt. Quân ta làm chủ vị trí then chốt, khống chế sân bay Mường Thanh và uy hiếp trực tiếp sở chỉ huy của quân Pháp.
Tiếng nổ của khối bộc phá trên đồi A1 không chỉ phá vỡ phòng tuyến kiên cố nhất của địch, mà còn trở thành hiệu lệnh cho toàn bộ chiến trường. Các mũi tấn công của quân ta đồng loạt nổ súng, dồn dập tiến công. Và chỉ hơn một ngày sau đó, tướng Đờ Cát đã bị bắt sống, kết thúc chiến dịch Điện Biên Phủ sau năm mươi sáu ngày đêm chiến đấu gian lao và anh dũng.
Đến Điện Biên hôm nay có rất nhiều điểm tham quan du lịch. Nhưng có lẽ nếu chưa tận mắt thăm khu rừng tướng Giáp ở Mường Phăng và chưa đứng trên đồi A1 nơi còn dấu tích hố bộc phá ngàn cân, thì chuyến đi vẫn chưa trọn vẹn. Bởi nơi đây là mảnh đất đã thấm đẫm máu xương của biết bao người con ưu tú. Những chàng trai tuổi đôi mươi đã ngã xuống để đất nước được độc lập tự do. Máu của họ đã hòa vào đất, vào cỏ cây, vào núi rừng. Trong các nghĩa trang quanh vùng vẫn còn hàng ngàn bia mộ vô danh chưa tìm được hài cốt. Tất cả nhắc nhở chúng ta rằng chiến tranh luôn là đau thương, hy sinh và mất mát.
Đứng trên đồi A1, chúng tôi lặng lẽ thắp nén tâm hương tưởng niệm. Xin cúi đầu tri ân những người đã nằm lại nơi này. Các anh đã làm rạng danh Tổ quốc và sẽ mãi trường tồn cùng non sông đất nước.
Ngày nay, Điện Biên đang từng ngày thay da đổi thịt. Những con đường nhựa phẳng phiu nối liền các bản làng. Nhà cao, phố mới mọc lên. Trường học khang trang. Nhiều công trình, nhà máy được xây dựng trên chính mảnh đất từng ghi dấu những trận đánh oai hùng năm xưa. Các di tích lịch sử được bảo tồn và tôn tạo. Nhiều nét văn hóa truyền thống được gìn giữ và phát huy. Du lịch ngày càng phát triển, đón khách bốn phương đến tham quan, nghiên cứu và học tập.
Điện Biên hôm nay và mai sau sẽ mãi tự hào về chiến thắng “lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu” như nhà thơ Tố Hữu đã từng viết:
“Chín năm làm một Điện Biên
Nên vành hoa đỏ, nên thiên sử vàng.”
Rời đồi A1, chúng tôi lặng lẽ xuống núi khi chiều đã phủ ánh vàng lên cánh đồng Mường Thanh. Gió núi thổi qua hàng cỏ non như mang theo âm vang của một thời khói lửa. Và mỗi bước chân trên mảnh đất Điện Biên hôm nay, dường như ta vẫn nghe vọng lại đâu đây tiếng gọi thiêng liêng của lịch sử, nhắc nhở về những năm tháng hào hùng không bao giờ quên.
N.H.Q
(TCSH447/05-2026)
Tải mã QRCode
Trang Web văn học cá nhân là một nhu cầu tương thuộc giữa tác giả và độc giả của thời đại thông tin điện tử trên Internet. Hoặc nói cách khác, nó là nhu cầu kết nối của một thế giới ảo đang được chiếu tri qua sự trình hiện của thế giới đồ vật.So với đội ngũ cầm bút thì số lượng các nhà văn có trang Web riêng, nhất là các nhà văn nữ còn khá khiêm tốn nhưng dù sao, nó cũng đã mở thêm được một “không gian mạng” để viết và đọc cho mỗi người và cho mọi người.
NGUYỄN NGỌC TƯSinh năm 1976. Quê quán: huyện Đầm Dơi, tỉnh Cà Mau.Hiện là biên tập viên Tạp chí Bán đảo Cà MauNguyễn Ngọc Tư từng đạt nhiều giải thưởng trung ương và địa phương. Trong đó, truyện vừa Cánh đồng bất tận (giải thưởng Hội Nhà văn Việt ) đã được chuyển ngữ qua tiếng Hàn Quốc. http://ngngtu.blogspot.com
VÕ NGỌC LANThuở nhỏ, tôi sống ở Huế. Mỗi lần nhớ về nơi chôn nhau cắt rốn của mình, tôi vẫn gọi đó là ký ức xanh.
TÔN NỮ NGỌC HOATôi còn nhớ như in cảnh cả nhà ngồi há miệng nghe chính cậu em tôi là thanh niên xung phong trở về từ Đắc Lắc sau đợt đi khai hoang chuẩn bị đưa dân lập vùng kinh tế mới kể chuyện.
TRẦN HẠ THÁPThời gian tuôn chảy vô tình. Con người mê mải cuốn theo dòng cho đến khi nhìn lại thì tuổi đời chồng chất… Ngày thơ dại đã mịt mờ trong kỷ niệm. Mặt trăng rằm tỏa rạng còn đó nhưng dường như không còn là màu trăng xưa cũ. Thứ ánh sáng hồn nhiên một thuở mang sắc màu kỳ diệu không thể nào vẽ được. Dường như chưa trẻ thơ nào ngước nhìn trăng mà sợ hãi.
TRẦN HOÀNGCũng như nhiều bạn bè cùng thế hệ, vào những năm cuối thập niên năm mươi của thế kỷ trước, chúng tôi đã được tiếp xúc với Văn học Nga - Xô Viết thông qua nhiều tác phẩm được dịch từ tiếng Nga ra tiếng Việt. Lứa tuổi mười bốn, mười lăm học ở trường làng, chúng tôi luôn được các thầy, cô giáo dạy cấp I, cấp II động viên, chỉ bảo cho cách chọn sách, đọc sách…
MAI TRÍHễ có dịp lên A Lưới là tôi lại đến thăm gia đình mẹ Kăn Gương. Song, lần này tôi không còn được gặp mẹ nữa, mẹ đã đi xa về cõi vĩnh hằng với 6 người con liệt sỹ của mẹ vào ngày 08/01/2006.
HỒ ĐĂNG THANH NGỌCNếu cắt một lát cắt tương đối như cơ học trong hành trình trùng tu di tích, cắt thời gian dương lịch của năm 2007, sẽ thấy đây là năm mà người ta nhận ra di sản Huế đang mỉm cười từ trong rêu cỏ dẫu đây đó vẫn còn có nhiều công trình đang thét gào, kêu cứu vì đang xuống cấp theo thời gian tính tuổi đã hàng thế kỷ.
NGUYỄN QUANG HÀBấy giờ là năm 1976, đất nước vừa thống nhất. Bắc trở về một mối. Người miền Bắc, miền xôn xao chạy thăm nhau, nhận anh em, nhận họ hàng. Không khí một nhà, vui không kể xiết.
HÀ VĂN THỊNH Trong cuộc đời của Chủ tịch Hồ Chí Minh, quãng thời gian ở Huế không phải là ngắn. Lần thứ nhất, từ mùa hè 1895 đến tháng 5 - 1901 và lần thứ hai, từ tháng 5 - 1906 đến tháng 5 - 1909. Tổng cộng, Nguyễn Sinh Cung - Nguyễn Tất Thành (NTT - tên được đặt vào năm 1901) đã sống ở Huế 9 năm, tức là hơn 1/9 thời gian sống ở trên đời. Điều đặc biệt là, bước ngoặt quyết định của NTT đã diễn ra ở Huế; trong đó, việc tham gia vào phong trào chống thuế có ý nghĩa quan trọng nhất.
NGÔ ĐỨC TIẾNVào những năm 1950 đến năm 1954, tại khu rừng Khuổi Nậm, Tân Trào. Ở chiến khu Việt Bắc, người ta thấy một cán bộ khoảng trên dưới 40 tuổi, người tầm thước, nói giọng Nghệ trọ trẹ, thường có mặt ở các cuộc họp quan trọng của Chính phủ kháng chiến để làm thư ký tốc ký cho Trung ương và Hồ Chủ tịch.
LÊ HUỲNH LÂMNhững ngày mưa gió lê thê của mùa đông ngút ngàn vừa đi qua, những trận lụt bất thường gây nên bao tan tác, để lại những vệt màu buồn thảm trên gương mặt người dân nghèo xứ Huế, các con đường đầy bùn non và mịt mùng từng đám bụi phù sa, những vết thương còn âm ỉ trong hồn người…
HỒ ĐĂNG THANH NGỌCCâu chuyện tôi sắp kể với các bạn dưới đây không phải là một câu chuyện thuộc huyền sử về lửa cỡ như ngọn lửa Prométe hay biểu tượng lửa trong đạo Hinđu, hay lửa trong Kinh Dịch tương ứng với phương nam, màu đỏ, mùa hè...
PHAN VĂN LAITrong cuộc tổng tiến công và nổi dậy năm 1968, Huế đã nổi lên là một chiến trường xuất sắc, được Đảng, Chính phủ tặng danh hiệu: “Tiến công nổi dậy, anh dũng kiên cường”, được Bác Hồ khen ngợi: “Bác rất vui mừng vừa qua Huế đã đánh giỏi, công tác giỏi, thu được nhiều thắng lợi to lớn” và được cả nước tự hào về Huế.
NGUYỄN THỊ THANH SUNGLGT:Bà Nguyễn Thị Thanh Sung sinh năm 1949 tại An Cựu (Huế), cựu học sinh Đồng Khánh, cựu giáo sinh trường Sư phạm Qui Nhơn, dạy tiểu học ở Quảng Tín (Quảng Nam ngày nay). Năm 1973, lấy Bill Fleming cố vấn an ninh tại Toà Lãnh sự Hoa Kỳ tại Huế. Năm 1974, bà theo chồng qua định cư ở Mỹ. Bill vẫn tiếp tục phục vụ trong Bộ Ngoại Giao. Hiện bà sống cùng gia đình tại Potomac, Maryland .
NGUYỄN XUÂN HOÀNG(Rút từ tuyển tập Hồn mai – tuỳ bút – NXB Thuận Hoá và Công ty Văn hoá Phương Nam phối hợp thực hiện, năm 2008)
TRẦN ĐƯƠNG(Viết theo lời kể của một số cán bộ và sinh viên, học sinh Việt Nam, từng công tác và học tập tại Liên Xô)
LÝ HẠNH Đất trời đã bước vào độ cuối xuân, vẫn còn những cơn mưa bụi lất phất và cái rét dìu dịu thả xuống nhân gian như những sợi tơ trời.
ĐỖ KIM CUÔNG Câu chuyện của 27 năm về trước...
PHƯƠNG LAN LTS: Sông Hương nhận được tin và bài về một phụ nữ "nuôi mộ liệt sĩ" đã 15 năm, nay muốn trả lại cho gia đình của liệt sĩ nhưng không biết nhắn gửi vào đâu. Vì câu chuyện nghĩa cử đầy cảm động này và vì không chỉ là thông tin nên Sông Hương xin in luôn cả bài viết sau đây, mong bạn đọc xa gần, trong điều kiện có thể được thì nhắn tin sớm cho gia đình người liệt sĩ này.