Người đàn bà tóc trắng

10:20 06/03/2026
<p> <span style="color:#8b4513;">BÙI VIỆT THẮNG</span></p> <p> <span style="font-size:11px;"><span style="color:#000080;">(Tập truyện của Nguyễn Quang Thiều - NXB Hội Nhà văn, 1993)</span></span></p>
Ảnh: tư liệu
<p> Nguyễn Quang Thiều vừa cho ra mắt bạn đọc tập truyện ngắn <em>Người đàn bà tóc trắng</em> (Nhà xuất bản Hội Nhà văn 1993). Mấy năm gần đây Nguyễn Quang Thiều là cây bút trẻ viết truyện ngắn được ái mộ. Nhưng phải nói ngay rằng truyện của anh kén chọn bạn đọc - dường như họ phải "sành điệu" - bởi vì truyện không nghiêng về lối viết tả chân trần trụi nhiều khi đến bụi bặm.</p> <p> Nguyễn Quang Thiều là nhà văn có ý thức chắt chiu cái đẹp của đời sống. Nhưng cái đẹp trong tác phẩm của anh luôn mang bộ mặt buồn. Xin hãy đọc kỹ <em>Hai người đàn bà xóm Trại, Cái chết của bầy mối, Tiếng đập cánh của chim thần, Bầu trời của người cha, Mùa hoa cải ven sông</em>. Ngòi bút tác giả lách sâu vào những bí ẩn, phát hiện những khát vọng tâm hồn của con người - khát vọng về một hạnh phúc đích thực. Trong truyện ngắn của mình tác giả cũng không né tránh thể hiện nỗi cô đơn của con người. Nhưng nỗi cô đơn ở đây được cảm thông, chia sẻ giữa những con người luôn giữ được nhân tâm. Khát khao hạnh phúc, hơi ấm của tình người là một cái gì lớn lao, nhưng nhiều khi rất cụ thể. Chị Mật trong <em>Hai người đàn bà xóm Trại</em> ao ước "Ngay đêm đó em mơ em có mang". Giản dị và tự nhiên vậy thôi, hạnh phúc! Nhưng hai cô gái ấy đã chờ chồng đến bạc đầu vẫn không chồng, không con. Chiến tranh đã cướp đi niềm khát khao làm vợ, làm mẹ của họ. Nỗi đau này chẳng của riêng ai nhưng với bà Ân, bà Mật sao làm lòng ta xót xa, khắc khoải. Cũng mô tip ấy, trong <em>Gió dại</em>, tác giả miêu tả những cô gái ở chiến trường những năm chiến tranh lúc nào cũng bị ám ảnh bởi "Tiếng trẻ sơ sinh xuyên qua tiếng bom đạn rền rĩ mơ hồ vọng về làm họ nghẹt thở". Nỗi cô đơn của những người phụ nữ ấy trở nên thánh thiện và qua ngòi bút ưu ái của nhà văn trở thành nỗi cô đơn trong sáng tuyệt vời đáng để chúng ta kính cẩn.</p> <p> Những truyện ngắn của Nguyễn Quang Thiều viết về tình yêu thường chan đầy nước mắt của mất mát phân ly. Chàng trai và cô gái trong <em>Mùa hoa cải bên sông</em> đã dũng cảm vượt lên trên những định kiến vô lý, bất nhân để bảo vệ tình yêu. Có thể chàng trai thất vọng trong cuộc kiếm tìm hạnh phúc nhưng anh không hề tuyệt vọng về cái anh theo đuổi là một khát khao rất người "Dòng sông bí mật truyền vào cuộc đời họ sức mạnh hạnh phúc và sự khổ đau". Và bạn đọc có thể cảm thông được với cảnh ngộ của người phụ nữ đã có chồng nhưng không có tình yêu trong <em>Cái chết của bầy mối</em>. Chị yêu một người đàn ông khác nhưng lúc nào cũng khắc khoải, tự vấn lương tâm "Có phải ta gặp một tình yêu đích thực với người đàn ông không phải là chồng ta hay là ta đang lao vào một ảo ảnh của hạnh phúc hay là ta đang tội lỗi". Cuối cùng chị đã trở về với nghĩa vụ làm vợ làm mẹ của mình mặc dù rất xót xa "Hãy tha thứ cho em. Em yêu anh". Có lẽ chúng ta cũng sẵn sàng tha thứ cho chị.</p> <p> Trong truyện ngắn của mình Nguyễn Quang Thiều không quá chú mục vào miêu tả cái cập nhật mà là đời sống tâm linh của con người. Đi vào thế giới này quả thực là nhà văn làm một cuộc thám hiểm nhiều gian nguy. Không khéo sẽ chênh vênh, chơi vơi nếu nhà văn giản đơn trong cách hiểu con người. Bởi vì mỗi con người là một "tiểu vũ trụ" đầy bí ẩn, khó nắm bắt. Cái mơ hồ, đứt đoạn, vừa trừu tượng vừa cụ thể của tâm linh con người là cả một sự thách đố tài năng nhà văn. Người phi công trong <em>Bầu trời của người cha</em> luôn bị ám ảnh, thôi miên bởi các vòm trời kỳ lạ mà ông đã từng đắm chìm trong đó. Và cả khi bị tai nạn nằm liệt giường ông vẫn "bước từng bước mê dại trong ý nghĩ lạ lùng về phía vòm trời kia". Con người ấy có một tâm linh kỳ lạ "Sao những đêm tỉnh giác mình hay nghe thấy những tiếng gì đó mơ hồ gọi mình. Mình thấy cô đơn". Nỗi khao khát của cô Mật trong <em>Hai người đàn bà xóm Trại</em> hóa thành những giấc mơ vốn như sự hiện hữu của cái vô hình "Trong mơ chị vẫn thấy người lính trở về và tỉnh giấc chị vẫn rụt rè đặt tay lên bụng mình và thấy khang khác". Nguyễn Quang Thiều không ngại ngần khi thể hiện sức mạnh của "giác quan thứ sáu" ở con người - đó là cái giác quan mang tính chất bí ẩn mà văn học cần phát hiện. Người mẹ điên sau hai chục năm lưu lạc vẫn nhận ra đứa con của mình nhờ mùi của máu trên cơ thể con mình "Có thể bằng một giác quan kỳ lạ của người điên hay bằng mùi máu đã khô do gai cứa vào trên cánh tay cô" (Gió dại).</p> <p> Sự tinh tế của ngòi bút Nguyễn Quang Thiều thể hiện rất rõ ở phương diện này. Chỉ có sự nhạy cảm của trực giác, sự mách bảo của tâm linh chính người viết anh ta mới có thể nhập sâu vào thế giới tâm linh người khác. Tuy nhiên nhân vật của anh không nhạt nhòe mặt xã hội. Bởi họ là những nhân vật sống trong những hoàn cảnh rất cụ thể, họ có khát vọng cụ thể và tính cách họ có sức tung phá. Dấu ấn xã hội, lịch sử in rất đậm trên mỗi tính cánh nhân vật trong truyện ngắn Nguyễn Quang Thiều.</p> <p> Tuy vào nghề văn chưa lâu nhưng Nguyễn Quang Thiều là cây bút truyện ngắn có nghề. Nhưng anh có một lối văn tự nhiên linh động nên người đọc ít có cảm giác người viết dùng kỹ xảo. Về thi pháp, thấy rất rõ Nguyễn Quang Thiều triệt để sử dụng "đêm tối" để tạo cái đặc sắc thời gian của truyện. Hầu hết những câu chuyện được kể lại đều diễn ra trong đêm: "Đêm xuống" (<em>Mùa hoa cải bên sông</em>), "Khoảng hai giờ sáng" (<em>Bầy chim chìa vôi</em>), "Qua ánh đèn ao áp" (<em>Cái chết của bầy mối</em>), "Bữa cơm tối của người cha" (<em>Bầu trời của người cha</em>), "Vào lúc lên đèn thì trời có mưa" (<em>Hai người đàn bà xóm Trại</em>)... Dường như tâm hồn con người lắng đọng vào ban đêm, con người trở về với chính mình vào ban đêm sau một ngày vật vã sinh tồn. Đêm như nén chặt thời gian, đã đành, mà còn nén chặt cả không gian. Đêm là hậu thuẫn cho mọi suy tưởng, chiêm nghiệm. Đêm cũng là giờ khắc hoặc đau khổ nhất hoặc bình yên nhất với con người. Bất hạnh hay may mắn lại dường như cũng thường đến với con người vào ban đêm. Và rốt cuộc, ban đêm con người tâm linh hiện ra dường như rõ ràng hơn.</p> <p> Truyện ngắn của Nguyễn Quang Thiều nhiều chất lạ về cốt truyện. Ở điểm này có lẽ tác giả nghiêng về quan niệm truyện ngắn của Pauxtôpxki "Cái không bình thường hiện ra như một cái bình thường và cái gì bình thường thì hiện ra như một cái gì không bình thường". Vì lẽ đó mà đọc truyện của anh thường đọng lại nhiều ám ảnh như những ảo giác.</p> <p> Tuy đã nói ở trên, Nguyễn Quang Thiều là cây bút có nghề, nhưng không phải lúc nào anh cũng thành công. Có trường hợp như <em>Gió dại</em>, có vẻ như bị "mê" đi bởi câu chuyện éo le, lắt léo nên dường như anh thả bút vì thế truyện bị tãi ra. Lại có khi anh viết những câu văn kể lể, ít sức biểu hiện "Những năm tôi đang theo học phổ thông là những năm làng tôi có nhiều chuột lắm" (<em>Con chuột lông vàng</em>)...</p> <p> Bút pháp huyền ảo của Nguyễn Quang Thiều đang hấp dẫn bạn đọc. Nhưng nên chăng cần có sự biến ảo về bút pháp? Vì đó cũng là sức mạnh giữ bạn đọc lâu dài hơn.</p> <p> <span style="font-size:11px;"><em>Hà Nội 8.1993</em></span><br /> B.V.T.<br /> (TCSH61/03-1994)</p> <p>  </p> <p>  </p>
Đánh giá của bạn về bài viết:
0 đã tặng
0
0
0
Bình luận (0)
Tin nổi bật
  • HUỲNH NHƯ PHƯƠNG    

    Một ngày giáp Tết Canh Tý, Từ Hoài Tấn* mời bạn bè đến quán cà phê nhìn sang Vương Cung Thánh Đường dự ra mắt tập thơ tuyển của ông (Thơ Từ Hoài Tấn, Nxb. Tổng Hợp thành phố Hồ Chí Minh, 2020).

  • NGỌC BÍCH
        (Đọc "Thơ Ngô Kha"*)

    Bây giờ là năm 1992. Anh hy sinh đã gần 20 năm. Tập thơ của anh đã xuất bản được một năm nhờ những bạn bè thân quen và những người yêu mến thơ anh. Tôi là người đến muộn. Nhưng như người ta vẫn nói "dẫu muộn còn hơn không". Nhất là ở đây lại đến với MỘT CON NGƯỜI.

  • PHẠM XUÂN DŨNG  

    (Nhân đọc tập tản văn Ngoại ô thương nhớ của Phi Tân, Nxb. Trẻ, 2020) 

  • HỒ THẾ HÀ     

    Lê Văn Ngăn, sinh ngày 15 tháng 01 năm 1944, tại Quảng Thọ, Quảng Điền, Thừa Thiên Huế. Học, trưởng thành và tham gia phong trào học sinh, sinh viên yêu nước ở Huế (1965 - 1975). Là phóng viên Đài Phát thanh Huế (1975 - 1978).

  • PHẠM TRƯỜNG THI  

    Trong số các nhà thơ thời tiền chiến người quê gốc Nam Định, có ba nhà thơ mặc dù khác nhau là không được sinh ra cùng ngày, cùng tháng, cùng năm, cùng một miền đất nhưng họ lại rất giống nhau là đều khóc tiếng khóc chào đời nơi vùng đồng chiêm trũng, nghĩa là nơi được xem là những cái rốn nước của tỉnh Nam Định.

  • HỒ HUY SƠN  

    Năm 2019, văn đàn Việt chứng kiến một cuộc chuyển giao trong đời sống văn học trẻ nước nhà. Thế hệ 8X vẫn cần mẫn viết nhưng có xu hướng trở nên lặng lẽ hơn; trong khi đó, thế hệ 9X lại đang có một sức bật không kém phần táo bạo, bất ngờ. Bài viết dưới đây nằm trong sự quan sát mang tính cá nhân, với mong muốn đưa đến người đọc những nét nổi bật trong năm qua của văn chương trẻ.

  • PHẠM PHÚ PHONG

    Trong mấy thập niên gần đây, cái tên Nguyễn Thị Thanh Xuân không còn xa lạ với độc giả trong cả nước.

  • PHAN TRỌNG HOÀNG LINH  

    Trong một tiểu luận bàn về Ngoại biên hóa trong tiến trình văn học Việt Nam đương đại, học giả Trần Đình Sử xem “ngoại biên hóa chủ yếu là phương thức tồn tại thông thường của văn học”.

  • HỒ THẾ HÀ

    Mấy mươi năm cầm bút đi kháng chiến, Hải Bằng chỉ vỏn vẹn có 1 tập thơ in chung Hát về ngọn lửa (1980) ra mắt bạn đọc.

  • LÝ HOÀI THU    

    Trong bộ tứ bình bốn mùa xuân, hạ, thu, đông, xuân là bức màn thứ nhất, là khúc dạo đầu của nhịp điệu thiên nhiên. Đó vừa là không gian, vừa là thời gian để vòng tuần hoàn của sự sống tồn tại và sinh sôi.

  • LÝ HOÀI THU    

    Trong bộ tứ bình bốn mùa xuân, hạ, thu, đông, xuân là bức màn thứ nhất, là khúc dạo đầu của nhịp điệu thiên nhiên. Đó vừa là không gian, vừa là thời gian để vòng tuần hoàn của sự sống tồn tại và sinh sôi. 

  • PHAN TRỌNG HOÀNG LINH  

    Trong thế hệ những nhà văn tuổi Canh Tý đương thời (sinh năm 1960), Hồ Anh Thái chiếm lĩnh một vị trí nổi bật. Càng đặc biệt hơn khi hình ảnh con chuột từng trở thành biểu tượng trung tâm trong văn chương ông. Nhân dịp Tết Nguyên đán Canh Tý (2020), hãy cùng nhìn lại cuốn tiểu thuyết được ông viết cách đây gần một thập kỷ.

  • NGUYỄN TRỌNG TẠO

    • Để chọn được những áng thơ hay, những người thơ có tài, người ta thường mở các cuộc thi, và cuối cùng là giải thưởng được trao.

  • PHẠM XUÂN DŨNG

    Nhà thơ Tố Hữu là người xứ Huế nhưng lại có nhiều duyên nợ với Quảng Trị, nhất là đoạn đời trai trẻ, đặc biệt là với địa danh Lao Bảo.

  • TRẦN THÙY MAI  

    Đọc tập sách của Nguyễn Khoa Diệu Hà, với hơn 30 tản văn, tôi có cái cảm giác như đang ngồi trên tấm thảm thần Aladin bay về một miền mà không có xe tàu nào đưa ta đến được một miền thương nhớ đặc biệt “Ở xứ mưa không buồn”!

  • NGUYỄN QUANG THIỀU  

    Có không ít các nhà thơ lâu nay coi sứ mệnh của thơ ca không phải là viết trực diện về những gì đang xẩy ra trong đời sống con người.

  • VŨ VĂN     

    Một mùa xuân nữa lại về, mùa xuân của hòa bình, của ấm no và những đổi thay của đất nước. Nhưng đã có thời kỳ, những mùa xuân của dân tộc đến vào những lúc chiến tranh vô cùng gian khổ, trong lòng nhiều người từng sống qua những năm tháng ấy lại dâng lên niềm thương nhớ Bác, nhớ giọng nói của Người, nhớ những lời chúc Tết của Người vang lên trên loa phát thanh mỗi đêm Giao thừa.

  • ĐỖ QUYÊN  

    1.
    Du Tử Lê
    thường được xem là một trong bảy nhà thơ hàng đầu của nền văn học miền Nam Việt Nam trước năm 1975, cùng với Bùi Giáng, Vũ Hoàng Chương, Tô Thùy Yên, Thanh Tâm Tuyền, Đinh Hùng, và Nguyên Sa. Cây thơ cuối cùng ấy đã hết còn lá xanh giữa mùa thu này.

  • NGUYỄN KHẮC PHÊ    

    (Nhân đọc các tập truyện của Trần Bảo Định vừa được xuất bản)

  • LƯU KHÁNH THƠ   

    Giai đoạn giao thời ba mươi năm đầu thế kỷ XX đã chứng kiến sự thay đổi vị trí xã hội của người phụ nữ. Từ “chốn phòng the”, một số người phụ nữ có tri thức và tư tưởng tiến bộ đã mạnh dạn vươn ra ngoài xã hội, bộc lộ suy nghĩ, chủ kiến riêng và thể hiện con người cá nhân của mình.