Người đàn bà tóc trắng

10:20 06/03/2026
<p> <span style="color:#8b4513;">BÙI VIỆT THẮNG</span></p> <p> <span style="font-size:11px;"><span style="color:#000080;">(Tập truyện của Nguyễn Quang Thiều - NXB Hội Nhà văn, 1993)</span></span></p>
Ảnh: tư liệu
<p> Nguyễn Quang Thiều vừa cho ra mắt bạn đọc tập truyện ngắn <em>Người đàn bà tóc trắng</em> (Nhà xuất bản Hội Nhà văn 1993). Mấy năm gần đây Nguyễn Quang Thiều là cây bút trẻ viết truyện ngắn được ái mộ. Nhưng phải nói ngay rằng truyện của anh kén chọn bạn đọc - dường như họ phải "sành điệu" - bởi vì truyện không nghiêng về lối viết tả chân trần trụi nhiều khi đến bụi bặm.</p> <p> Nguyễn Quang Thiều là nhà văn có ý thức chắt chiu cái đẹp của đời sống. Nhưng cái đẹp trong tác phẩm của anh luôn mang bộ mặt buồn. Xin hãy đọc kỹ <em>Hai người đàn bà xóm Trại, Cái chết của bầy mối, Tiếng đập cánh của chim thần, Bầu trời của người cha, Mùa hoa cải ven sông</em>. Ngòi bút tác giả lách sâu vào những bí ẩn, phát hiện những khát vọng tâm hồn của con người - khát vọng về một hạnh phúc đích thực. Trong truyện ngắn của mình tác giả cũng không né tránh thể hiện nỗi cô đơn của con người. Nhưng nỗi cô đơn ở đây được cảm thông, chia sẻ giữa những con người luôn giữ được nhân tâm. Khát khao hạnh phúc, hơi ấm của tình người là một cái gì lớn lao, nhưng nhiều khi rất cụ thể. Chị Mật trong <em>Hai người đàn bà xóm Trại</em> ao ước "Ngay đêm đó em mơ em có mang". Giản dị và tự nhiên vậy thôi, hạnh phúc! Nhưng hai cô gái ấy đã chờ chồng đến bạc đầu vẫn không chồng, không con. Chiến tranh đã cướp đi niềm khát khao làm vợ, làm mẹ của họ. Nỗi đau này chẳng của riêng ai nhưng với bà Ân, bà Mật sao làm lòng ta xót xa, khắc khoải. Cũng mô tip ấy, trong <em>Gió dại</em>, tác giả miêu tả những cô gái ở chiến trường những năm chiến tranh lúc nào cũng bị ám ảnh bởi "Tiếng trẻ sơ sinh xuyên qua tiếng bom đạn rền rĩ mơ hồ vọng về làm họ nghẹt thở". Nỗi cô đơn của những người phụ nữ ấy trở nên thánh thiện và qua ngòi bút ưu ái của nhà văn trở thành nỗi cô đơn trong sáng tuyệt vời đáng để chúng ta kính cẩn.</p> <p> Những truyện ngắn của Nguyễn Quang Thiều viết về tình yêu thường chan đầy nước mắt của mất mát phân ly. Chàng trai và cô gái trong <em>Mùa hoa cải bên sông</em> đã dũng cảm vượt lên trên những định kiến vô lý, bất nhân để bảo vệ tình yêu. Có thể chàng trai thất vọng trong cuộc kiếm tìm hạnh phúc nhưng anh không hề tuyệt vọng về cái anh theo đuổi là một khát khao rất người "Dòng sông bí mật truyền vào cuộc đời họ sức mạnh hạnh phúc và sự khổ đau". Và bạn đọc có thể cảm thông được với cảnh ngộ của người phụ nữ đã có chồng nhưng không có tình yêu trong <em>Cái chết của bầy mối</em>. Chị yêu một người đàn ông khác nhưng lúc nào cũng khắc khoải, tự vấn lương tâm "Có phải ta gặp một tình yêu đích thực với người đàn ông không phải là chồng ta hay là ta đang lao vào một ảo ảnh của hạnh phúc hay là ta đang tội lỗi". Cuối cùng chị đã trở về với nghĩa vụ làm vợ làm mẹ của mình mặc dù rất xót xa "Hãy tha thứ cho em. Em yêu anh". Có lẽ chúng ta cũng sẵn sàng tha thứ cho chị.</p> <p> Trong truyện ngắn của mình Nguyễn Quang Thiều không quá chú mục vào miêu tả cái cập nhật mà là đời sống tâm linh của con người. Đi vào thế giới này quả thực là nhà văn làm một cuộc thám hiểm nhiều gian nguy. Không khéo sẽ chênh vênh, chơi vơi nếu nhà văn giản đơn trong cách hiểu con người. Bởi vì mỗi con người là một "tiểu vũ trụ" đầy bí ẩn, khó nắm bắt. Cái mơ hồ, đứt đoạn, vừa trừu tượng vừa cụ thể của tâm linh con người là cả một sự thách đố tài năng nhà văn. Người phi công trong <em>Bầu trời của người cha</em> luôn bị ám ảnh, thôi miên bởi các vòm trời kỳ lạ mà ông đã từng đắm chìm trong đó. Và cả khi bị tai nạn nằm liệt giường ông vẫn "bước từng bước mê dại trong ý nghĩ lạ lùng về phía vòm trời kia". Con người ấy có một tâm linh kỳ lạ "Sao những đêm tỉnh giác mình hay nghe thấy những tiếng gì đó mơ hồ gọi mình. Mình thấy cô đơn". Nỗi khao khát của cô Mật trong <em>Hai người đàn bà xóm Trại</em> hóa thành những giấc mơ vốn như sự hiện hữu của cái vô hình "Trong mơ chị vẫn thấy người lính trở về và tỉnh giấc chị vẫn rụt rè đặt tay lên bụng mình và thấy khang khác". Nguyễn Quang Thiều không ngại ngần khi thể hiện sức mạnh của "giác quan thứ sáu" ở con người - đó là cái giác quan mang tính chất bí ẩn mà văn học cần phát hiện. Người mẹ điên sau hai chục năm lưu lạc vẫn nhận ra đứa con của mình nhờ mùi của máu trên cơ thể con mình "Có thể bằng một giác quan kỳ lạ của người điên hay bằng mùi máu đã khô do gai cứa vào trên cánh tay cô" (Gió dại).</p> <p> Sự tinh tế của ngòi bút Nguyễn Quang Thiều thể hiện rất rõ ở phương diện này. Chỉ có sự nhạy cảm của trực giác, sự mách bảo của tâm linh chính người viết anh ta mới có thể nhập sâu vào thế giới tâm linh người khác. Tuy nhiên nhân vật của anh không nhạt nhòe mặt xã hội. Bởi họ là những nhân vật sống trong những hoàn cảnh rất cụ thể, họ có khát vọng cụ thể và tính cách họ có sức tung phá. Dấu ấn xã hội, lịch sử in rất đậm trên mỗi tính cánh nhân vật trong truyện ngắn Nguyễn Quang Thiều.</p> <p> Tuy vào nghề văn chưa lâu nhưng Nguyễn Quang Thiều là cây bút truyện ngắn có nghề. Nhưng anh có một lối văn tự nhiên linh động nên người đọc ít có cảm giác người viết dùng kỹ xảo. Về thi pháp, thấy rất rõ Nguyễn Quang Thiều triệt để sử dụng "đêm tối" để tạo cái đặc sắc thời gian của truyện. Hầu hết những câu chuyện được kể lại đều diễn ra trong đêm: "Đêm xuống" (<em>Mùa hoa cải bên sông</em>), "Khoảng hai giờ sáng" (<em>Bầy chim chìa vôi</em>), "Qua ánh đèn ao áp" (<em>Cái chết của bầy mối</em>), "Bữa cơm tối của người cha" (<em>Bầu trời của người cha</em>), "Vào lúc lên đèn thì trời có mưa" (<em>Hai người đàn bà xóm Trại</em>)... Dường như tâm hồn con người lắng đọng vào ban đêm, con người trở về với chính mình vào ban đêm sau một ngày vật vã sinh tồn. Đêm như nén chặt thời gian, đã đành, mà còn nén chặt cả không gian. Đêm là hậu thuẫn cho mọi suy tưởng, chiêm nghiệm. Đêm cũng là giờ khắc hoặc đau khổ nhất hoặc bình yên nhất với con người. Bất hạnh hay may mắn lại dường như cũng thường đến với con người vào ban đêm. Và rốt cuộc, ban đêm con người tâm linh hiện ra dường như rõ ràng hơn.</p> <p> Truyện ngắn của Nguyễn Quang Thiều nhiều chất lạ về cốt truyện. Ở điểm này có lẽ tác giả nghiêng về quan niệm truyện ngắn của Pauxtôpxki "Cái không bình thường hiện ra như một cái bình thường và cái gì bình thường thì hiện ra như một cái gì không bình thường". Vì lẽ đó mà đọc truyện của anh thường đọng lại nhiều ám ảnh như những ảo giác.</p> <p> Tuy đã nói ở trên, Nguyễn Quang Thiều là cây bút có nghề, nhưng không phải lúc nào anh cũng thành công. Có trường hợp như <em>Gió dại</em>, có vẻ như bị "mê" đi bởi câu chuyện éo le, lắt léo nên dường như anh thả bút vì thế truyện bị tãi ra. Lại có khi anh viết những câu văn kể lể, ít sức biểu hiện "Những năm tôi đang theo học phổ thông là những năm làng tôi có nhiều chuột lắm" (<em>Con chuột lông vàng</em>)...</p> <p> Bút pháp huyền ảo của Nguyễn Quang Thiều đang hấp dẫn bạn đọc. Nhưng nên chăng cần có sự biến ảo về bút pháp? Vì đó cũng là sức mạnh giữ bạn đọc lâu dài hơn.</p> <p> <span style="font-size:11px;"><em>Hà Nội 8.1993</em></span><br /> B.V.T.<br /> (TCSH61/03-1994)</p> <p>  </p> <p>  </p>
Đánh giá của bạn về bài viết:
0 đã tặng
0
0
0
Bình luận (0)
Tin nổi bật
  • Có lẽ với phần lớn không gian thơ Phan Trung Thành, làm thơ là trò chuyện ân tình với những bóng dáng cũ, thuộc về quê nhà.

  • Trong bài viết điểm lại văn học năm 2000, sự kiện và bình luận, tôi có nêu hai tác giả trẻ, cùng là nữ, cùng có tác phẩm đáng chú ý trong năm, một người tập truyện, một người tập thơ. Người thơ là Vi Thùy Linh.

  • (Đọc “Gặp lại tuổi hai mươi”(*) của Kiều Anh Hương)Ngay bài thơ in đầu tập “Vùng trời thánh thiện” có hai câu đã làm tôi giật mình, làm tôi choáng ngợp:            “Những lo toan năm tháng đời thường            Như tấm áo chật choàng lên khát vọng”

  • đầu tháng 4 năm ngoái, sau khi tuần báo “Văn nghệ” của Hội Nhà văn Việt Nam đăng truyện ngắn dự thi “Quả đồng chùy tóc bện” của Trần Hạ Tháp - một bút danh “mới toanh” trên văn đàn, tôi ghé tòa soạn “Sông Hương” hỏi nhà văn Hà Khánh Linh:- Chị biết Trần Hạ Tháp là ai không? Tác giả chắc là người Huế...

  • Trương Văn Hiến có sở học phi thường và mang trong người một hoài bão lớn lao: an bang tế thế bình thiên hạ.

  • (Qua “Sau tách cà phê” của Nguyễn Trác, Nhà Xuất bản Hội Nhà văn, Hà Nội, 2000.)1- Sau năm năm từ “Chiếc thuyền đêm” (năm 1995), hình như  “đến hẹn lại lên”, nhà thơ Nguyễn Trác lại ra mắt bạn đọc tập “Sau tách cà phê”.

  • Thơ là một bức xúc của tình cảm và tư tưởng con người, buộc con người phải diễn ra bằng ngôn ngữ, âm thanh, màu sắc, đường nét, hình khối. Thơ là đòi hỏi, là nhu cầu của con người, nếu không biểu lộ được ra thì còn bức rứt khổ sở.

  • (Đọc tập thơ “Thế giới và tôi” của Ngô Tự Lập)Tôi kém Ngô Tự Lập hơn chục tuổi nhưng không “trẻ” hơn anh. Tuổi trẻ làm ta cao ngất lên, tuổi già đôi khi cũng vậy. Nhưng cao ngất lên ta thấy gì nào?

  • “Tết không vào nhà tôi”(*)nghĩa là tết không vào nhà Phùng QuánCâu thơ tâm trạngVấn nạn một đời

  • Nhà thơ Phùng Quán trọn cuộc đời (1932 - 1995) là một chiến sĩ Vệ Quốc Đoàn xông xáo và nhiệt huyết.

  • Đầu những năm 61, Phùng Quán về lao động tại nông trường Thắng Lợi, huyện Thọ Xuân, tỉnh Thanh Hoá. Quán ở đội 6 khai hoang, tôi ở đội canh nông Ngọc Ách từ trước.

  • Chỉ trong vòng 63 năm từ 1930 đến 1993, văn học Mỹ đã vinh dự nhận được 11 giải Nobel. Đây là một thành tựu vượt bậc đáng tự hào mà không phải bất cứ một quốc gia nào có thể sánh kịp. Đóng góp vào ánh hào quang ấy có John Steinbeck - nhà văn lớn của văn học hiện thực Mỹ.

  • (Đọc “Thơ Trần Quốc Thực” – Nxb HNV 2007)Giữa rất nhiều giọng thơ khoa trương, khoe mẽ hôm nay, Trần Quốc Thực là một giọng thơ lặng lẽ đầy bản sắc. Sự ngại giao tiếp, sự âm thầm dâng hiến cho thơ của Trần Quốc Thực đã khiến cho nhiều người không biết đến thơ anh.

  • Văn học huyền ảo ra đời mang lại một thành tựu của phương pháp sáng tác. Một bước chuyển tiếp sau hàng thế kỉ từ cổ điển, lãng mạn, rồi hiện thực.

  • (Đọc lại "Chân dung và đối thoại" của Trần Đăng Khoa)Tôi đã viết vài dòng góp ý chân tình sau khi đọc lướt cuốn "Chân dung và đối thoại" của Trần Đăng Khoa. Nếu Khoa thực sự hiểu được vấn đề cũng như dư luận đánh giá đúng cuốn sách thì tôi không đọc lại và cũng không viết nữa làm gì.

  • Nếu ai đã được say, đã được bay cùng vầng trăng trong thơ Lý Bạch, thì sẽ không khỏi chạnh lòng khi đọc những vần thơ trăng của Đặng Huy Trứ. Đặng Huy Trứ có yêu trăng không ?Rất yêu. Yêu rất nhiều...

  • Phùng Quán ơi ! Bây giờ trước cái chòi ngóng sóng ở mé Hồ Tây nhà anh, quán nhậu mọc lên nghi ngút, che khuất những bầy sâm cầm đương hạ cánh xuống hoàng hôn. Cái nhìn của anh cũng đói, nhưng ở thế giới bên kia anh đâu có ngán :"Trong trăm nghìn nỗi đói/tôi nếm trải cả rồi/tôi chỉ kinh khiếp nhất/ là nỗi đói tình người

  • Những câu thơ này ở trong bài Gió và tình yêu thổi trên đất nước tôi. Lịch sử đất nước, qua con mắt thơ Lưu Quang Vũ, bao trùm là gió và tình yêu. Cũng có thể mượn câu này để nói về đời và thơ của chính anh. Điều anh ước đã làm những trang thơ anh có rất nhiều gió.

  • Đây là công trình nghiên cứu tổng kết có tính chất chiến lược Chương trình Khoa học Công nghệ cấp Nhà nước KXO6 "Văn hóa, văn minh vì sự phát triển và tiến bộ xã hội" do cố giáo sư Nguyễn Hồng Phong làm chủ nhiệm. Văn hóa chính trị truyền thống Việt là một đề tài quan trọng của công trình.

  • NGUYỄN THỤY KHA(Đọc “Gửi VB” thơ của Phan Thị Vàng Anh, Nhà xuất bản Hội Nhà văn - 2006)Có một thời, người ta giấu kín nỗi cô đơn như một khuyết tật của mình để được hoà nhập vào đám đông ồn ào, hơn hớn lên đường, để được hy sinh và dâng hiến vô danh. Nhưng đã là khuyết tật thì có giấu mãi cũng đến lúc phải lộ ra, nữa là nỗi cô đơn không thể thiếu ở mỗi kiếp người. Mãi đến thời thanh bình, nỗi cô đơn của thân phận dần dà mới được nói ra.