Người đàn bà tóc trắng

10:20 06/03/2026
<p> <span style="color:#8b4513;">BÙI VIỆT THẮNG</span></p> <p> <span style="font-size:11px;"><span style="color:#000080;">(Tập truyện của Nguyễn Quang Thiều - NXB Hội Nhà văn, 1993)</span></span></p>
Ảnh: tư liệu
<p> Nguyễn Quang Thiều vừa cho ra mắt bạn đọc tập truyện ngắn <em>Người đàn bà tóc trắng</em> (Nhà xuất bản Hội Nhà văn 1993). Mấy năm gần đây Nguyễn Quang Thiều là cây bút trẻ viết truyện ngắn được ái mộ. Nhưng phải nói ngay rằng truyện của anh kén chọn bạn đọc - dường như họ phải "sành điệu" - bởi vì truyện không nghiêng về lối viết tả chân trần trụi nhiều khi đến bụi bặm.</p> <p> Nguyễn Quang Thiều là nhà văn có ý thức chắt chiu cái đẹp của đời sống. Nhưng cái đẹp trong tác phẩm của anh luôn mang bộ mặt buồn. Xin hãy đọc kỹ <em>Hai người đàn bà xóm Trại, Cái chết của bầy mối, Tiếng đập cánh của chim thần, Bầu trời của người cha, Mùa hoa cải ven sông</em>. Ngòi bút tác giả lách sâu vào những bí ẩn, phát hiện những khát vọng tâm hồn của con người - khát vọng về một hạnh phúc đích thực. Trong truyện ngắn của mình tác giả cũng không né tránh thể hiện nỗi cô đơn của con người. Nhưng nỗi cô đơn ở đây được cảm thông, chia sẻ giữa những con người luôn giữ được nhân tâm. Khát khao hạnh phúc, hơi ấm của tình người là một cái gì lớn lao, nhưng nhiều khi rất cụ thể. Chị Mật trong <em>Hai người đàn bà xóm Trại</em> ao ước "Ngay đêm đó em mơ em có mang". Giản dị và tự nhiên vậy thôi, hạnh phúc! Nhưng hai cô gái ấy đã chờ chồng đến bạc đầu vẫn không chồng, không con. Chiến tranh đã cướp đi niềm khát khao làm vợ, làm mẹ của họ. Nỗi đau này chẳng của riêng ai nhưng với bà Ân, bà Mật sao làm lòng ta xót xa, khắc khoải. Cũng mô tip ấy, trong <em>Gió dại</em>, tác giả miêu tả những cô gái ở chiến trường những năm chiến tranh lúc nào cũng bị ám ảnh bởi "Tiếng trẻ sơ sinh xuyên qua tiếng bom đạn rền rĩ mơ hồ vọng về làm họ nghẹt thở". Nỗi cô đơn của những người phụ nữ ấy trở nên thánh thiện và qua ngòi bút ưu ái của nhà văn trở thành nỗi cô đơn trong sáng tuyệt vời đáng để chúng ta kính cẩn.</p> <p> Những truyện ngắn của Nguyễn Quang Thiều viết về tình yêu thường chan đầy nước mắt của mất mát phân ly. Chàng trai và cô gái trong <em>Mùa hoa cải bên sông</em> đã dũng cảm vượt lên trên những định kiến vô lý, bất nhân để bảo vệ tình yêu. Có thể chàng trai thất vọng trong cuộc kiếm tìm hạnh phúc nhưng anh không hề tuyệt vọng về cái anh theo đuổi là một khát khao rất người "Dòng sông bí mật truyền vào cuộc đời họ sức mạnh hạnh phúc và sự khổ đau". Và bạn đọc có thể cảm thông được với cảnh ngộ của người phụ nữ đã có chồng nhưng không có tình yêu trong <em>Cái chết của bầy mối</em>. Chị yêu một người đàn ông khác nhưng lúc nào cũng khắc khoải, tự vấn lương tâm "Có phải ta gặp một tình yêu đích thực với người đàn ông không phải là chồng ta hay là ta đang lao vào một ảo ảnh của hạnh phúc hay là ta đang tội lỗi". Cuối cùng chị đã trở về với nghĩa vụ làm vợ làm mẹ của mình mặc dù rất xót xa "Hãy tha thứ cho em. Em yêu anh". Có lẽ chúng ta cũng sẵn sàng tha thứ cho chị.</p> <p> Trong truyện ngắn của mình Nguyễn Quang Thiều không quá chú mục vào miêu tả cái cập nhật mà là đời sống tâm linh của con người. Đi vào thế giới này quả thực là nhà văn làm một cuộc thám hiểm nhiều gian nguy. Không khéo sẽ chênh vênh, chơi vơi nếu nhà văn giản đơn trong cách hiểu con người. Bởi vì mỗi con người là một "tiểu vũ trụ" đầy bí ẩn, khó nắm bắt. Cái mơ hồ, đứt đoạn, vừa trừu tượng vừa cụ thể của tâm linh con người là cả một sự thách đố tài năng nhà văn. Người phi công trong <em>Bầu trời của người cha</em> luôn bị ám ảnh, thôi miên bởi các vòm trời kỳ lạ mà ông đã từng đắm chìm trong đó. Và cả khi bị tai nạn nằm liệt giường ông vẫn "bước từng bước mê dại trong ý nghĩ lạ lùng về phía vòm trời kia". Con người ấy có một tâm linh kỳ lạ "Sao những đêm tỉnh giác mình hay nghe thấy những tiếng gì đó mơ hồ gọi mình. Mình thấy cô đơn". Nỗi khao khát của cô Mật trong <em>Hai người đàn bà xóm Trại</em> hóa thành những giấc mơ vốn như sự hiện hữu của cái vô hình "Trong mơ chị vẫn thấy người lính trở về và tỉnh giấc chị vẫn rụt rè đặt tay lên bụng mình và thấy khang khác". Nguyễn Quang Thiều không ngại ngần khi thể hiện sức mạnh của "giác quan thứ sáu" ở con người - đó là cái giác quan mang tính chất bí ẩn mà văn học cần phát hiện. Người mẹ điên sau hai chục năm lưu lạc vẫn nhận ra đứa con của mình nhờ mùi của máu trên cơ thể con mình "Có thể bằng một giác quan kỳ lạ của người điên hay bằng mùi máu đã khô do gai cứa vào trên cánh tay cô" (Gió dại).</p> <p> Sự tinh tế của ngòi bút Nguyễn Quang Thiều thể hiện rất rõ ở phương diện này. Chỉ có sự nhạy cảm của trực giác, sự mách bảo của tâm linh chính người viết anh ta mới có thể nhập sâu vào thế giới tâm linh người khác. Tuy nhiên nhân vật của anh không nhạt nhòe mặt xã hội. Bởi họ là những nhân vật sống trong những hoàn cảnh rất cụ thể, họ có khát vọng cụ thể và tính cách họ có sức tung phá. Dấu ấn xã hội, lịch sử in rất đậm trên mỗi tính cánh nhân vật trong truyện ngắn Nguyễn Quang Thiều.</p> <p> Tuy vào nghề văn chưa lâu nhưng Nguyễn Quang Thiều là cây bút truyện ngắn có nghề. Nhưng anh có một lối văn tự nhiên linh động nên người đọc ít có cảm giác người viết dùng kỹ xảo. Về thi pháp, thấy rất rõ Nguyễn Quang Thiều triệt để sử dụng "đêm tối" để tạo cái đặc sắc thời gian của truyện. Hầu hết những câu chuyện được kể lại đều diễn ra trong đêm: "Đêm xuống" (<em>Mùa hoa cải bên sông</em>), "Khoảng hai giờ sáng" (<em>Bầy chim chìa vôi</em>), "Qua ánh đèn ao áp" (<em>Cái chết của bầy mối</em>), "Bữa cơm tối của người cha" (<em>Bầu trời của người cha</em>), "Vào lúc lên đèn thì trời có mưa" (<em>Hai người đàn bà xóm Trại</em>)... Dường như tâm hồn con người lắng đọng vào ban đêm, con người trở về với chính mình vào ban đêm sau một ngày vật vã sinh tồn. Đêm như nén chặt thời gian, đã đành, mà còn nén chặt cả không gian. Đêm là hậu thuẫn cho mọi suy tưởng, chiêm nghiệm. Đêm cũng là giờ khắc hoặc đau khổ nhất hoặc bình yên nhất với con người. Bất hạnh hay may mắn lại dường như cũng thường đến với con người vào ban đêm. Và rốt cuộc, ban đêm con người tâm linh hiện ra dường như rõ ràng hơn.</p> <p> Truyện ngắn của Nguyễn Quang Thiều nhiều chất lạ về cốt truyện. Ở điểm này có lẽ tác giả nghiêng về quan niệm truyện ngắn của Pauxtôpxki "Cái không bình thường hiện ra như một cái bình thường và cái gì bình thường thì hiện ra như một cái gì không bình thường". Vì lẽ đó mà đọc truyện của anh thường đọng lại nhiều ám ảnh như những ảo giác.</p> <p> Tuy đã nói ở trên, Nguyễn Quang Thiều là cây bút có nghề, nhưng không phải lúc nào anh cũng thành công. Có trường hợp như <em>Gió dại</em>, có vẻ như bị "mê" đi bởi câu chuyện éo le, lắt léo nên dường như anh thả bút vì thế truyện bị tãi ra. Lại có khi anh viết những câu văn kể lể, ít sức biểu hiện "Những năm tôi đang theo học phổ thông là những năm làng tôi có nhiều chuột lắm" (<em>Con chuột lông vàng</em>)...</p> <p> Bút pháp huyền ảo của Nguyễn Quang Thiều đang hấp dẫn bạn đọc. Nhưng nên chăng cần có sự biến ảo về bút pháp? Vì đó cũng là sức mạnh giữ bạn đọc lâu dài hơn.</p> <p> <span style="font-size:11px;"><em>Hà Nội 8.1993</em></span><br /> B.V.T.<br /> (TCSH61/03-1994)</p> <p>  </p> <p>  </p>
Đánh giá của bạn về bài viết:
0 đã tặng
0
0
0
Bình luận (0)
Tin nổi bật
  • <p> <span style="color:#8b4513;">MỘC AN</span></p> <p> Nguyễn Đặng Thùy Trang trở lại với thể loại truyện ngắn sau 6 năm in tập truyện ngắn <em>Bay</em> (Nxb. Văn hóa - Văn nghệ Thành phố Hồ Chí Minh, 2019) như một bằng chứng lưu giữ niềm yêu mến dành cho thể loại nhỏ nhắn vừa hợp với tâm hồn cô, cùng với thơ.</p>

  • <p> <span style="color:#8b4513;">NGUYỄN HỒNG NHUNG</span></p> <p> Những người trẻ mang gì vào thơ nhỉ? Câu hỏi lý tính được đặt ra với lý giải vật lý rằng trái đất vẫn vận động như thế và nó còn đang có chiều hướng đau ốm hơn. Ái ố hỷ nộ của con người vẫn thế, cộng với sự chèn ép của người máy và trí tuệ AI. Người trẻ còn làm thơ để làm gì?</p>

  • <p> <span style="color:#8b4513;">TRẦN QUỐC TUẤN</span></p> <p> <em>“Gọi đồng”</em> - năng động như chính con người sống đời của anh, một con người luôn <em>“hô gọi”</em>, tìm đòi những <em>“kết nối”</em>, những <em>“cộng hưởng”</em> những nhịp phách liên miên cho tha thiết yêu thương. <em>“Gọi đồng”</em> cũng có một cuộc <em>“lên men - gây tứ”</em> đến vỡ rạc khôn cùng với tình yêu nguồn cội siêu thiêng.</p>

  • <p> <span style="color:#8b4513;">HỒ THẾ HÀ</span></p> <p> Nhà thơ Hoàng Phủ Ngọc Tường, sinh thời, có phát biểu quan niệm của ông về thơ tưởng lạ nhưng vô cùng chính xác: “Một quyền của thi sĩ là quyền được buồn trong ngôi nhà tâm hồn của mình”.</p>

  • <p> <span style="color:#8b4513;">NGUYỄN KHOA ĐIỀM</span></p> <p> Tôi đọc tập thơ song ngữ Trung - Việt <em>“Hà Nội vắng em”</em> của Bành Thế Đoàn với lòng yêu mến và kính trọng.</p>

  • <p> <span style="color:#8b4513;">PHẠM QUANG NGHỊ</span></p> <p> Nhà văn Trần Bảo Định, sinh năm 1944. Ông lấy tên dòng sông chảy qua quê hương thị xã Tân An, tỉnh Long An làm tên khai sinh. Tên ấy cũng là bút danh chính cho các tác phẩm của ông. Ngoài ra ông còn có một số bút danh khác như Cao Thị Hoàng, Lê Kim Phượng.</p>

  • <p> <span style="color:#8b4513;">LÊ HUỲNH LÂM</span></p> <p> <span style="font-size:11px;"><span style="color:#000080;">(Đọc “Những bước chân trong phòng triển lãm” của tác giả Trương Thị An Na, Nxb. Phụ Nữ, 2/2025)</span></span></p>

  • <p> <span style="color:#8b4513;">TRẦN BẢO ĐỊNH</span></p> <p> Tiếp nối <em>Bạc</em> <em>Liêu truyện</em> (2022), <em>Miền đất mặn</em> (2024), tác phẩm <em>Người gieo chữ</em> (2024) là truyện dài của nhà văn Phùng Quang Thuận viết dâng hương hồn ông ngoại - Lưu Được tự Hườn; và cũng nối dài nỗ lực của nhà văn trong việc giữ gìn giá trị văn hóa lịch sử của quê hương Bạc Liêu nói riêng, của Nam Bộ nói chung.</p>

  • <p> <span style="color:#8b4513;">LÊ VŨ TRƯỜNG GIANG</span></p> <p> 63 vùng đất của đất nước trở thành 63 dòng thi khúc hội tụ trong tập thơ <em>Dắt nhau về cũ </em>(Nxb. Hội Nhà văn, quý 3/2025). Mỗi bài thơ là một miền nhớ thương, một ký ức sâu đậm và thông điệp lặng lẽ treo trên dòng thời gian.</p>

  • <p> <span style="color:#8b4513;">HỒ THẾ HÀ</span></p> <p> Lâm Thị Mỹ Dạ có hành trình và hành trang thơ ngày càng dài và trĩu nặng ưu tư cùng năm tháng - những năm tháng chẳng bình yên với một hồn thơ <em>“không lúc nào tĩnh vật”</em> mà cứ mãi <em>“thiết tha đời như ngọn cây”</em>.</p>

  • <p> <span style="color:#8b4513;">HOÀNG THỤY ANH</span></p> <p> Trên nền lục bát quen thuộc, Đỗ Thành Đồng đã thổi vào thi tập <em>Lục bát đời</em><sup>1</sup> tinh thần hiện sinh với giọng điệu trầm lắng, u hoài cùng những suy tưởng giàu tính triết lý.</p>

  • <p> <span style="color:#8b4513;">HOÀNG ĐĂNG KHOA</span></p> <p> Giữa lưng chừng thiếu phụ, giấc mơ đầy một gánh, với ý chí tự do của gió, chủ thể thơ trượt khỏi đường biên của mùa.</p>

  • Thơ Xuân của Phạm Phú Thứ (1821-1882) viết về Huế, có nhiều vì ông ở cố đô trên hai mươi năm - già nửa cuộc đời làm quan của ông.

  • Lê Anh Hoài là một trong số những “ca” đặc biệt nhất của văn nghệ Việt Nam đầu thế kỷ XXI. Anh sáng tác trên nhiều thể loại song không gây cảm giác “khó chịu”, bởi với anh, mỗi thể loại là một thể nghiệm, gắn với một kiểu ngôn ngữ riêng, chứ không phải để thể hiện ham hố đa tài.

  • Bích Khê, tên thật Lê Quang Lương sinh ngày 21 tháng 2 năm Bính Thìn, tức ngày 24 tháng 3 năm 1916 tại xã Phước Lộc, quận Sơn Tịnh, tỉnh Quảng Ngãi, nhập tịch và trú ngụ tại Thu Xà.

  • (Để nhớ ngày nhà thơ đi xa - 6/7/2023)

  • Mùa xuân luôn là đề tài hấp dẫn, sẵn sàng đánh thức nguồn cảm hứng của bao thế hệ thi nhân. Đây có thể xem là một thực tế trong lịch sử văn học Việt Nam. Tuy nhiên, mỗi một nhà thơ đều có cách thể hiện theo cảm xúc của riêng mình.

  • NSND La Cẩm Vân mất năm 2014. Bà được Nhà nước truy tặng danh hiệu NSND vào năm 2015. Dưới đây là những kỷ niệm của tác giả bài viết được NSND La Cẩm Vân chia sẻ lúc sinh thời.

  • Trước hết, xin có vài dòng “bên lề”. Dạo này, do tuổi sắp chạm “cửu tuần”, mắt thì kèm nhèm (một mắt “cống hiến” cho các con đường từ hơn 60 năm trước, mắt còn lại, thị lực chỉ 3/10), nên ít đọc sách báo. Nhưng với tác phẩm mới của Nguyễn Quang Lập, tôi “đọc thử” hai chương rồi thấy khó buông sách vì liên tiếp bị… bất ngờ.

  • Trong Hoàng tử bé, Saint - Exupéry từng bày tỏ sự chiêm nghiệm: người lớn đều từng là trẻ con nhưng không mấy ai nhớ được điều đó. Người lớn có những trải nghiệm cuộc đời nên dần mất đi sự hồn nhiên ngây thơ, mất đi trí tưởng tượng phong phú…