PHONG LÊ - NGUYỄN HOA BẰNG
Có lẽ không phải cho đến bây giờ, sau khoảng lùi hơn 80 năm, mà còn lâu, rất lâu về sau, chiến tranh vẫn cứ là một đề tài lớn, một kho chất liệu không thể nào vơi cạn còn nằm sâu trong ký ức của con người.
Ảnh: tư liệu
Bởi, có dân tộc nào trên thế giới trong thế kỷ XX vừa qua, phải sống trong bom đạn chiến tranh hoặc trong khí hậu của chiến tranh gần suốt bốn mươi năm (từ đầu thập niên bốn mươi đến hết thập niên tám mươi) như dân tộc Việt Nam? Và các vấn đề của thời hậu chiến với sự tàn phá và các di hại của nó thì biết đến bao giờ cho hết được! Điều dễ hiểu, sau tất cả những gì đã được viết trước 1975, với âm hưởng hào hùng và quy mô sử thi tương ứng và tương xứng với cuộc chiến đấu vĩ đại của dân tộc, cuộc sống và số phận con người gắn với số phận đất nước vẫn cần được viết tiếp trong mọi khoảng lùi thời gian. Kể từ cuối thập niên bảy mươi, đầu tám mươi, một số ký và tiểu thuyết đã dần dần chuyển được vào quỹ đạo mới này như Ký sự miền đất lửa (1978) của Vũ Kỳ Lân và Nguyễn Sinh, Đất trắng, 2 tập (1974-1984) của Nguyễn Trọng Oánh, Đất miền Đông, 2 tập (1984) của Nam Hà, Lửa từ những ngôi nhà (1977), Những người đi từ trong rừng ra (1982) và Cỏ lau (1989) của Nguyễn Minh Châu... Đó là sự soi rọi vào nhiều góc khuất của đời sống mà trước đây do yêu cầu lịch sử người viết phải lảng tránh hoặc lướt qua. Là một âm điệu khác, không chỉ là hào hùng, thậm chí là rất ít dấu ấn hào hùng mà là bi tráng hoặc bi thống. Thế giới nhân vật vẫn cứ là hai tuyến, nhưng đã thay đổi cả hình hài và cốt cách để thực hơn, đời hơn và do thế mà đúng hơn. Bên cái được lớn là chiến thắng của dân tộc, đó là những thương tích, những mất mát và khổ đau của nhân dân như là cái giá phải trả... Một chân dung đầy đặn hơn, nhiều chiều cạnh hơn, và do vậy mà chân thực hơn của những con người thuộc về phía chiến thắng, trong bao bất hạnh và bi kịch của nó - đó là hướng viết sẽ được tiếp tục dồi dào hơn với các thế hệ đến sau.
Thế nhưng bước chuyển động này sau khi kết thúc cuộc chiến chống Mỹ là có khác với thời kết thúc chống Pháp hơn hai mươi năm về trước, sau chiến thắng Điện Biên Phủ và Hiệp định Genève - 1954. Với tiểu thuyết chống Pháp, những sáng tác tiêu biểu, có quy mô và sức bao quát cao về chiến tranh, phải sau 1954, thậm chí phải chờ đến cuối thập niên năm mươi, đầu sáu mươi mới xuất hiện như Đất nước đứng lên (1955) của Nguyên Ngọc, Vượt Côn Đảo (1956) của Phùng Quán, Người người lớp lớp (1956) của Trần Dần, Một truyện chép ở bệnh viện (1959) của Bùi Đức Ái, Hoa hướng dương (1960) của Đoàn Giỏi, Trước giờ nổ súng (1960) của Lê Khâm, Cao điểm cuối cùng (1961) của Hữu Mai, Sống mãi với thủ đô (1961) của Nguyễn Huy Tưởng... Còn văn học chống Mỹ thì bước ngoặt đó là không thật rõ rệt, thậm chí có lúc dường như còn bị che khuất trước mênh mông biết bao nhu cầu mới của người đọc gồm miền Bắc đang trong những thử nghiệm xây dựng chủ nghĩa xã hội không mấy thành công, và miền Nam vừa thoát ra khỏi chế độ Mỹ - ngụy còn ngổn ngang trong bao nỗi ly hợp. Bối cảnh hậu chiến và việc đi tìm một mô hình phát triển xã hội sao cho hợp quy luật, trong tình thế bối rối của dân tộc và trong khủng hoảng của phe xã hội chủ nghĩa khiến cho yêu cầu Đổi mới trở thành mối quan tâm hàng đầu và bao trùm kể từ Nguyễn Khải, Nguyễn Mạnh Tuấn, Ma Văn Kháng, Nguyễn Minh Châu, Lê Lựu, Nguyễn Huy Thiệp... Một lý do khác, dường như các cây bút chủ lực của thời chống Mỹ, số lớn đều đã để lại những trang hay nhất trong thời gian 1960 - 1975. Nguyễn Thi, hy sinh năm 1968, sau khi vào chiến trường được 6 năm, đã để lại những kiệt tác như Người mẹ cầm súng (1965) và Ở xã Trung Nghĩa (1966) mà nhiều chục năm sau hiếm có tác phẩm nào sánh bằng. Nguyên Ngọc với Rừng xà nu (1969) và Đất Quảng, Tập I (1971) dường như đã đạt được trọn vẹn một phong cách viết tiêu biểu nhất cho phong cách thời đại; thế nhưng sau 1975 ông đã không thể viết tiếp Đất Quảng Tập II. Phan Tứ bám rất chắc cục diện và chuyển động của chiến trường để có Gia đình má Bảy (1968), Mẫn và tôi (1972), như là một người viết sử số 1, không ai hơn được, hoặc thay thế được ở dải đất miền Trung lúc ấy, sau 1975 ông viết tiếp bộ ba tiểu thuyết Người cùng quê (1985 - 1995 - 1997) nhưng mọi nỗ lực mở rộng quy mô phản ánh vẫn với âm điệu sử thi quen thuộc của nhà văn lại không đáp ứng được những mong đợi mới của công chúng.
Như vậy là việc khẳng định sự hiện diện của đề tài chiến tranh như là một đề tài lớn trong bất cứ hoàn cảnh nào cần có thêm sự lưu ý đến những cảm hứng mới, những cách thức tiếp cận mới, những cách viết mới, chứ không phải là sự nối dài của quá khứ - dẫu là một quá khứ đã thực hiện trọn vẹn, và có thể nói là tối ưu yêu cầu lịch sử của mình. Bởi, viết về chiến tranh ở thời điểm hôm nay, nếu như người viết chỉ đơn thuần mong muốn nhờ vào khoảng lùi thời gian mà trở lại một sự tái hiện kỹ lưỡng hơn, đầy đủ hơn gương mặt chiến tranh trong tâm nguyện “trả nợ” hoặc “đền ơn đáp nghĩa” cho những người đã khuất... thì quả không dễ đem lại được cái gì mới hơn trong mong mỏi của người đọc.
Để tiếp tục đề tài chiến tranh trong khả năng đón nhận những vấn đề hôm nay của thời cuộc, sẽ có một thế hệ khác, nối tiếp và trẻ hơn. Trong số họ, số lớn hoặc hầu hết đều có tham gia chiến tranh như một chiến binh thực thụ, và sự nghiệp viết của họ chỉ bắt đầu sau khi chiến tranh kết thúc nhiều năm, thậm chí hàng chục năm. Trẻ hơn, họ không bị ràng buộc bởi những nhận thức cũ, những thói quen và kinh nghiệm cũ. Họ được tự do hơn trong mọi lựa chọn. Được sống và viết trong bối cảnh mới, không còn đối mặt với chiến tranh, mà là đối mặt với nhu cầu đổi mới và phát triển đất nước trong một thế giới tan băng đang dần dần chuyển vào kỷ nguyên giao lưu và hội nhập. Đón nhận bầu không khí mới của dân tộc và thời đại, lớp người viết mới này sẽ có một cách nhìn, cách nghĩ, cách thể hiện hiện thực chiến tranh khác hơn. Đề tài chiến tranh, với họ, không còn là một sự cô lập với các mặt sống khác của thời bình, của tâm lý và khát vọng con người trong thời bình. Không phải chỉ còn là sự giải tỏa ký ức của quá khứ hoặc sự trang trải những kỷ niệm dồn chứa của một thời... Đề tài chiến tranh, với họ, là gắn với sự sống nguyên khối gồm rất nhiều mặt sống khác, đang diễn ra và ràng buộc với nhau trong muôn mặt của cuộc đời. Tìm được cách đối thoại, cách tâm sự, cách hỏi đáp, cách giãi bày với những người đồng thời - đó là lối tránh những con đường cũ, và cũng là dấu hiệu đổi mới trong cách viết của một thế hệ trẻ hơn, kể từ Nguyễn Trí Huân với Chim én bay (1988), Bảo Ninh với Nỗi buồn chiến tranh (1991), Chu Lai - từ Ăn mày dĩ vãng (1992) đến Khúc bi tráng cuối cùng (2004), Trung Trung Đỉnh với Lạc rừng (2000), Xuân Đức với Bến đò xưa lặng lẽ (2004), Nguyễn Bảo với Thượng Đức (2005), Khuất Quang Thụy với Những bức tường lửa (2005), Trần Văn Tuấn với Rừng thiêng nước trong (2004), Bùi Thanh Minh với Cõi đời hư thực (2007), Nguyễn Quang Hà với Vùng lõm (2008), Từ Nguyên Tĩnh với Truyền thuyết sông Thu Bồn (2008), Đình Kính với Sóng chìm (2008), Đỗ Kim Cuông với Phòng tuyến sông Bồ (2009)... Trên đây chỉ là sự lược kể những tên tuổi chính trong tiếp nối, gần như không ngừng nghỉ thuộc thế hệ từng có trải nghiệm chiến tranh trong tư cách người lính, số lớn nay đã vào tuổi trong ngoài sáu mươi... Một thế hệ lớn tuổi hơn, thuộc lớp đàn anh trong tư cách người lính và người viết, với binh nghiệp và văn nghiệp từ chống Pháp hoặc đầu chống Mỹ vẫn tiếp tục viết những tác phẩm có thể là sự tiếp tục hoặc là sự tổng kết cho cả một đời văn của mình, để làm nên sự gắn nối xuyên suốt hành trình ba mươi năm chiến tranh cách mạng của dân tộc như Nam Hà với Ngày rất dài - 2 Tập (2004), Hồ Phương với Những cánh rừng lá đỏ (2005), Dũng Hà với Sông cạn (2006), Bùi Bình Thi với Xiêng Khoảng mù sương (2006), Nguyễn Chí Trung với Tiếng khóc của nàng Út (2008)...
Tôi thực sự áy náy về sự liệt kê mà không dừng lại, đi sâu vào bất cứ tác phẩm nào trong danh mục kể trên, vì đó là việc lớn cần cả một công trình chuyên sâu mới mong nói được đóng góp của mỗi tác giả, dường như ai cũng dốc cả vốn liếng và tâm huyết của mình cho những gì đã viết. Các tác phẩm trên số lớn đều đã được nhận các Giải thưởng, hoặc vào chung khảo các cuộc thi lớn về tiểu thuyết của Hội Nhà văn hoặc của Bộ Quốc phòng - điều đó nói lên sự trân trọng đón nhận của người đọc hôm nay về một đề tài dường như không bao giờ cũ. Và nếu chú ý đến sự xuất hiện khá dồn dập của tiểu thuyết chỉ trong dăm năm, và với sự tiếp tục của đội ngũ viết, ta cũng có thể thấy cái kho ký ức về chiến tranh gần như không hề vơi cạn, và đang được chuyển dần cho các thế hệ sau như Đỗ Tiến Thụy với Màu rừng ruộng (2006), Nguyễn Đình Tú với Nháp (2008), Nguyễn Thế Hùng với Họ vẫn chưa về (2009)... Ở các cây bút thuộc thế hệ 7X này, chiến tranh không phải là vốn sống trực tiếp, là kỷ niệm, do vậy mà không còn hiện ra trong nguyên khối, hoặc trong gắn bó với các sự kiện lớn của một thời đã qua, qua cách nhìn của một người viết sử, mà là sự giao thoa, xen cài với những mảng sống khác của thời bình, nhất là trong sự hình thành nhân cách một thế hệ trẻ, ở tư thế là chủ nhân hoặc là nạn nhân, hoặc là cả hai, đang hoặc sẽ là gương mặt chính của cái thời hôm nay, gọi là cái thời của họ - thì cũng được.
Như vậy đây là một sự tiếp tục, không phải như một nối dài của lịch sử, mà là một chuyển đổi của lịch sử. Đây là cách viết về chiến tranh sau chiến tranh. Viết về chiến tranh trong bối cảnh và yêu cầu của thời bình. Viết về chiến tranh cho một đối tượng đọc mới, với số đông, và ngày càng đông hơn là những thế hệ sinh ra trong hòa bình. Chính các thế hệ bạn đọc này sẽ quyết định gương mặt mới của văn học. Vấn đề không phải chỉ là trang trải, là dốc hết bản thân cho một món nợ phải trả; mà còn là, hoặc chủ yếu là tìm đến, là đón đợi một giao thoa và đồng cảm với các thế hệ bạn đọc mới; là đọc được ở họ những gì họ đang mong đợi...
Hy vọng đề tài chiến tranh trong sự kế tục của nhiều thế hệ viết sẽ còn hứa hẹn nhiều bất ngờ cho văn học trong những mùa màng tương lai. Hy vọng đó xem ra có được các tín hiệu lạc quan trong sự xuất hiện gần đây của một số tiểu thuyết mới nhận được sự đón đợi tích cực của công chúng, như Suối Cọp (Nxb. Hội Nhà văn, 2023) của Hữu Ước, và Khắc tinh với Thần Chết (Nxb. Văn học, 2023) của Lê Hoài Nam - cả hai tác giả đều thuộc thế hệ viết đầu 5x; cùng một nữ tác giả trẻ sinh 1979 là Phan Thúy Hà, với những tập truyện viết theo lối phi hư cấu: Đừng kể tên tôi (Nxb. Phụ Nữ, 2017), Tôi là con gái của cha tôi (Nxb. Phụ Nữ, 2019), Những trích đoạn của các anh (Nxb. Phụ Nữ, 2021), được tái bản nhiều lần trong hai năm 2020 và 2021. Nhìn ra văn học thế giới tôi muốn dẫn ra hai trường hợp quen thuộc để minh chứng cho lòng tin này. Một là M. Sholokhov (1905 - 1984), trong Thế chiến thứ hai, sau bộ sử thi trường thiên Sông Đông êm đềm (1925 - 1940), ông viết tiếp Họ chiến đấu vì Tổ quốc, và Khoa học căm thù trong tư cách một phóng viên chiến trường; 12 năm sau khi chiến tranh kết thúc mới có tiếp Số phận một con người (1956), một tiểu thuyết chỉ dăm sáu chục trang mà có một sức chứa ghê gớm để có thể thu lại rất nhỏ bao nhiêu là đau đớn, mất mát, thống khổ, cùng sức chịu đựng và vượt lên, trong tư cách một Con Người viết hoa ở một người lính Nga bình thường... Hai là L. Tolstoy (1828 - 1910), 14 năm sau kết thúc chiến tranh Nga - Pháp mới ra đời; thế mà trong khoảng lùi hơn năm mươi năm đối với sự kiện ông đã có thể viết Chiến tranh và hòa bình nhiều nghìn trang về một cuộc chiến như một thử thách cao nhất lòng yêu Tổ quốc Nga và sức mạnh của nhân dân Nga, về tính cách Nga và tâm hồn Nga... Như vậy, không chỉ những người sống trong chiến tranh như Sholokhov mà cả những người sinh ra sau chiến tranh như L. Tolstoy ai cũng có thể viết rất hay về Tổ quốc và Nhân dân trong một tương quan bình đẳng. Thu lại cho thật nhỏ đến chỉ còn hơn 1 nhân vật như Số phận một con người, hoặc mở ra cho hết độ rộng đến trên 500 nhân vật như Chiến tranh và hòa bình - cả hai đều có chung khuôn hình tiểu thuyết với tất cả sự sống mênh mông, kỳ diệu của nó, một sự sống chỉ với tư duy tiểu thuyết trong tính năng động khôn cùng của nó mới có thể đạt được sự chuyển tải.
Nhiều vạn trang và hàng trăm tiểu thuyết về chiến tranh đã ra đời; cùng nhiều chục vạn trang tư liệu đã được chuẩn bị qua các nhật ký, bút ký, ghi chép trên chiến trường hoặc hậu phương của những người viết chuyên hoặc không chuyên đã đến với bạn đọc nhiều thế hệ trong hơn hai phần ba thế kỷ qua. Như vậy là mọi ký ức về chiến tranh luôn luôn được trân trọng lưu giữ, và vẫn còn tiếp tục được bổ sung, đôi khi nhờ vào những may mắn đến bất ngờ như hai cuốn nhật ký của Nguyễn Văn Thạc và Đặng Thùy Trâm năm 2005 cùng nhiều cuốn khác - trước và sau thời điểm này. Đó là điều không một chiến thắng nào của dân tộc trong lịch sử có thể sánh được. Và cũng chưa thể hình dung hết hiệu quả sự soi sáng tầm vóc của chiến thắng từ nhiều phía, với rất nhiều cự ly của không gian và thời gian, như nhật ký Đặng Thùy Trâm, sau hành trình 35 năm, qua nửa vòng trái đất, làm gắn nối thân thiết những con người từng là “kẻ thù” ở “phía bên kia” qua bộ phim Đừng đốt được nhận Giải Bông Sen Vàng trong Liên hoan phim Việt Nam 2009 của đạo diễn Đặng Nhật Minh. Tôi tin rằng: tất cả các thế hệ người viết đến sau sẽ không thiếu tư liệu, chất liệu cho sự khai thác qua tất cả những gì đã có, vẫn không ngừng được bổ sung thêm để có được tác phẩm lớn, nếu mỗi người trong họ vẫn nguyên vẹn một trái tim thiết tha với Tổ quốc, một gắn bó xương thịt với nhân dân; nếu số phận của nhân dân và Tổ quốc luôn luôn là niềm khắc khoải lớn, không bao giờ vơi cạn trong tấm lòng của họ.
Tôi nhớ nhà văn Hữu Mai (1926 - 2007), tác giả Cao điểm cuối cùng, Vùng trời, Ông cố vấn, từng nói một ý khiêm nhường là - ông cùng thế hệ ông chỉ mong làm được việc ghi chép sao cho thật nhiều, thật trung thực những gì mình đã sống, đã trải, còn việc xây dựng nên các tác phẩm lớn thì phải dành cho các thế hệ sau. Nhà văn cao niên Tô Hoài (1920 - 2014), có hành trình viết ngót bảy mươi năm cũng có một ý tương tự là thế hệ ông không mong có tác phẩm lớn vì nền văn xuôi Quốc ngữ của ta chỉ mới có một lịch sử ngắn so với nhiều nền tiểu thuyết trên thế giới. Nếu hai ý kiến này được sự đồng tình hoặc công nhận của nhiều người viết thì điều đó rất nên là một thông điệp gửi đến các thế hệ hôm nay và mai sau - như là một sự gửi gắm niềm tin cậy. Và như một cuộc bàn giao thế hệ.
P.L - N.H.B
(TCSH59SDB/12-2025)
Tải mã QRCode
NGUYỄN QUANG HÀTrong đời có những bài thơ người ta quên, mà chỉ nhớ một câu nằm lòng. Bởi đó là những câu thơ thực sự, những câu thơ thi sĩ. Từ xưa đến nay, đã có rất nhiều định nghĩa về thơ: Thơ là tiếng hát của trái tim; Thơ là hạt muối kết tinh của tình cảm; Thơ là phút giây rung động của tâm hồn... Nói chung, những định nghĩa ấy cho ta hiểu rằng ở đâu có được sự rung động của trái tim thì ở đó có thơ.
ĐỖ LAI THUÝPhê bình văn học Việt Nam, sau sự khởi nguồn của Thiếu Sơn với Phê bình và Cảo luận (1933) chia thành hai ngả. Một xuất phát từ Phê bình để trở thành lối phê bình chủ quan ấn tượng với Hoài Thanh và Thi nhân Việt Nam (1942). Lối kia bắt nguồn từ Cảo luận tạo nên phê bình khách quan khoa học với Vũ Ngọc Phan của Nhà văn hiện đại (1942), Trần Thanh Mai của Hàn Mặc Tử (1941), Trương Tửu của Nguyễn Du và Truyện Kiều (1942), Tâm lý và tư tưởng Nguyễn Công Trứ (1945). Sự phân chia này, dĩ nhiên, không phải là hành chính, mà là khoa học, tức sự phân giới dựa trên những yếu tố chủ đạo, nên không phải là không thể vượt biên. Bởi, mọi biên giới đều mơ hồ hơn ta tưởng, nhất là ở khoa học văn chương.
LTS: Marcel Reich-Ranicki, sinh năm 1920, người ở Đức được mệnh danh là "Giáo hoàng văn học", là nhà phê bình văn học đương đại quan trọng nhất của CHLB Đức. "Một lời biện hộ cho thơ" là bài thuyết trình đọc vào ngày 30.11.1980 nhân dịp ra mắt Tập 5 của "Tuyển thơ Frankfurt" trong khuôn khổ chuyên mục thơ của nhật báo "Frankfurter Allgemeine Zeitung" (FAZ) mà tác giả là chủ biên phần văn học từ 1973 đến 1988.Sông Hương xin trân trọng giới thiệu bài "Một lời biện hộ cho thơ" của ông sau đây do dịch giả Trương Hồng Quang thực hiện.
TRẦN HUYỀN SÂMGeorge Sand (1804-1876) là một gương mặt độc đáo trên văn đàn Pháp thế kỷ XIX. Cùng thời với những cây bút nổi tiếng như: A.Lamartine, V.Hugo, A.Vigny, A.Musset... nữ sĩ vẫn tạo cho mình một tầm vóc riêng không chìm khuất. George Sand bước vào thế giới nghệ thuật bằng một thái độ tự tin và một khát vọng sáng tạo mãnh liệt. Với hơn hai mươi cuốn tiểu thuyết đồ sộ, G.Sand đã trở thành một tên tuổi lừng danh ngay từ đương thời. Dĩ nhiên, bà lừng danh còn bởi nhiều mối tình bất tử, trong đó có nhà thơ Pháp nổi tiếng A.Musset và nhạc sĩ thiên tài Chopin người Ba Lan.
PHẠM QUANG TRUNGCó lần, dăm ba người có thiên hướng lý luận chúng tôi gặp nhau, một câu hỏi có thể nói là quan thiết được nêu ra: trong quan niệm văn chương, e ngại nhất là thiên hướng nào? Rất mừng là ý kiến khá thống nhất, tuy phải trải qua tranh biện, không đến nỗi quyết liệt, cũng không phải hoàn toàn xuôi chiều hẳn. Có lẽ thế mới hay!
NGUYỄN HỮU HỒNG MINH1- "Thơ trẻ- Những giá trị mới" là một "mưu mô" của nhà phê bình trẻ Nguyễn Thanh Sơn và nhóm "Văn nghệ mới" (bao gồm Nguyễn Hữu Hồng Minh, Văn Cầm Hải, Phan Huyền Thư, Ly Hoàng Ly, Nguyễn Vĩnh Tiến, Dạ Thảo Phương... và một số người khác) dự tính tập hợp, tuyển chọn 1 tuyển thơ của 10 (hay nhiều hơn) tác giả trẻ từ 30 tuổi trở xuống, xuất hiện trong vòng 3 năm cuối cùng của thế kỉ để trình làng giới thiệu chân dung thế hệ mình.
NGUYỄN HOÀN Trịnh Công Sơn là một hiện tượng độc đáo của âm nhạc và văn hoá Việt Nam được ái mộ không chỉ ở trong nước mà cả ở nước ngoài. Vì thế mà từ khi ông qua đời đến nay đã có trên chục đầu sách viết về ông, một số lượng hiếm thấy đối với các nhạc sĩ khác. Gần đây có cuốn “Trịnh Công Sơn vết chân dã tràng” của Ban Mai do Nhà xuất bản Lao Động, Trung tâm Văn hoá Ngôn ngữ Đông Tây xuất bản, Hà Nội, 2008. Với niềm ngưỡng mộ tài hoa và nhân cách nhạc sĩ Trịnh Công Sơn, tôi đã hăm hở tìm đọc cuốn sách mới này nhưng tiếc thay, chưa kịp trọn nỗi mừng đã phải thất vọng về những trang viết đánh giá đầy sai lệch và thiếu sót, phiến diện về Trịnh Công Sơn và chiến tranh Việt Nam.
HOÀNG QUỐC HẢIThơ Lý - Trần có mạch nguồn từ Đinh - Lê, nếu không muốn nói trước nữa. Rất tiếc, nguồn tư liệu còn lại cho chúng ta khảo cứu quá nghèo nàn.Nghèo nàn, nhưng cũng đủ tạm cho ta soi chiếu lại tư tưởng của tổ tiên ta từ cả ngàn năm trước.
NGUYỄN VĂN THUẤN (Nhóm nghiên cứu - lý luận phê bình trẻ)Thời gian gần đây, tại Việt , các tác phẩm của nhà văn Nhật Bản H.Murakami thường xuyên được dịch và xuất bản. Là một giọng nói hấp dẫn trên văn đàn thế giới, sáng tác của ông thu hút đông đảo công chúng và dành được nhiều sự quan tâm của các nhà nghiên cứu, phê bình. Một trong những tiểu thuyết làm nên danh tiếng của ông là Rừng Nauy.
PHAN TÂMQuê hương Phan Đăng Lưu, xã Hoa Thành, huyện Yên Thành, cách Kim Liên, Nam Đàn, quê hương Hồ Chí Minh khoảng 60 km.Hai nhân cách lớn của đất Nghệ An. Không hẹn mà gặp, xuất phát từ lương tri dân tộc, chủ nghĩa yêu nước Việt Nam, đến chủ nghĩa Mac - Lê nin, thành hai chiến sĩ cộng sản Việt Nam nổi tiếng.
THÁI DOÃN HIỂUNhà thơ Võ Văn Trực thuộc loại tài thì vừa phải nhưng tình thì rất lớn. Chính cái chân tình đó đã giúp anh bù đắp được vào năng lực còn hạn chế và mong manh của mình, vươn lên đạt được những thành tựu mới đóng góp cho kho tàng thi ca hiện đại của dân tộc 4 bài thơ xuất sắc: “Chị, Vĩnh viễn từ nay, Thu về một nửa và Nghĩa địa làng, người ta sẽ còn đọc mãi.
HÀ ÁNH MINHBài thứ nhất, Một cuộc đời "Ngậm ngải tìm trầm" của Vương Trí Nhàn, đăng trên tạp chí Diễn đàn văn nghệ Việt Nam số Xuân Canh Thìn năm 2000, và bài thứ hai "Sư phụ Thanh Tịnh làm báo tết" của Ngô Vĩnh Bình, đăng trên báo Văn Nghệ, số Tết cũng năm Canh Thìn 2000. Bài đầu tiên viết dài, giọng văn trau chuốt điệu nghệ. Bài sau ngắn, mộc mạc.
LÊ THỊ HƯỜNGDẫu mượn hình thức của thể kí, dẫu tìm đến vần điệu của thơ, điểm nhất quán trong sáng tác của Hoàng Phủ Ngọc Tường là một cái tôi say đắm thiên nhiên. Đằng sau những tài hoa câu chữ là một cái tôi đa cảm - quá chừng là đa cảm - luôn dành cho cỏ dại những tình cảm lớn lao.
BỬU NAM1. Nếu văn xuôi hư cấu (đặc biệt là tiểu thuyết) chiếm vị trí hàng đầu trong bức tranh thể loại của văn học Mỹ - La tinh nửa sau thế kỷ XX, thì thơ ca của lục địa này ở cùng thời gian cũng phát triển phong phú và rực rỡ không kém, nó tiếp tục đà cách tân và những tìm tòi đổi mới của những nhà thơ lớn ở những năm 30 - 40.
NGUYỄN ĐĂNG ĐIỆP1. Khi chạm vào cơn lốc và những điệu rock thơ mang tên Vi Thuỳ Linh, bất chợt tôi nhớ đến câu thơ dịu dàng và sâu thẳm của Paul Eluard: Trái đất màu xanh như một quả cam. Với P. Eluard, tình yêu là một thế giới tinh khiết, rạng rỡ và ngọt ngào: Đến mức tưởng em khỏa thân trước mặt. Còn Vi Thuỳ Linh, nếu ai hỏi thế giới màu gì, tôi đồ rằng nàng Vi sẽ trả lời tắp lự: Màu yêu.
HÀ VĂN LƯỠNG1. Cuộc chiến tranh giữ nước vĩ đại của nhân dân Xô Viết là một bản anh hùng ca bất tử của dân tộc Nga trong thế kỷ XX (1941-1945). Nó mãi mãi đi vào lịch sử vẻ vang và oanh liệt, không chỉ của đất nước Xô Viết mà còn cả với nhân loại tiến bộ yêu chuộng hòa bình trên thế giới, khẳng định bản chất tốt đẹp và chủ nghĩa anh hùng cách mạng của con ngưòi Xô Viết.
LƯƠNG THỰC THULTS: Lương Thực Thu, sinh năm 1903 tại Bắc Kinh, thời nhỏ học ở trường Thanh Hoa. Năm 1923 du học tại Mỹ. Năm 1926 về nước, lần lượt dạy học ở trường Đại học Đông Nam, Đại học Thanh Đảo, Đại học Bắc Kinh, và Đại học Sư phạm Bắc Kinh. Năm 1949 sang ở Đài Loan, chủ yếu giảng dạy ở Đại học Sư phạm Đài Loan. Năm 1966 nghỉ hưu, năm 1987 ốm chết tại Đài Bắc.
NGUYỄN XUÂN HOÀNG (Đọc “Lý luận và văn học”, NXB Trẻ 2005 của GS.TS Lê Ngọc Trà)Ra mắt bạn đọc năm 1990, năm 1991, cuốn sách “Lý luận và văn học” của Giáo sư - Tiến sĩ Lê Ngọc Trà được trao giải thưởng của Hội Nhà văn Việt Nam. 15 năm qua, những tưởng một số vấn đề về lý luận văn học mà cuốn sách đề cập đã không còn mới, đã “lạc hậu” so với tiến trình phát triển của văn học. Nhưng không, khi đọc lại cuốn sách được nhà xuất bản Trẻ tái bản lần thứ nhất năm 2005, những vấn đề mà GS.TS Lê Ngọc Trà đề cập vẫn còn nóng hổi và giữ nguyên tính thời sự của nó.
TRẦN ĐÌNH SỬLí luận văn học Việt Nam thế kỉ XX đã trải qua ba lần thay đổi hệ hình tư duy. Lần thứ nhất diễn ra vào những năm 1932 đến 1945 với việc hình thành quan niệm văn học biểu hiện con người, xã hội, lấy thẩm mĩ làm nguyên tắc, chống lại quan niệm văn học thời trung đại lấy tải đạo, giáo huấn, học thuật làm chính tông, mở ra một thời đại mới trong văn học dân tộc.
HỒ THẾ HÀĐà Linh - Cây bút truyện ngắn quen thuộc của bạn đọc cả nước, đặc biệt, của Đà Nẵng với các tác phẩm Giấc mơ của dòng sông (1998), Nàng Kim Chi sáu ngón (1992),Truyện của Người (1992) và gần đây nhất là Vĩnh biệt cây Vông Đồng (1997). Bên cạnh ấy, Đà Linh còn viết biên khảo văn hoá, địa chí và biên dịch.