TRỊNH TÙNG - ĐẶNG VĂN HỒ
Hầu hết các nhà nghiên cứu trong và ngoài nước đều khẳng định Chủ tịch Hồ Chí Minh là nhà yêu nước vĩ đại. Suốt cả cuộc đời, người phấn đấu hy sinh cho mục đích cao cả là "Nước ta hoàn toàn độc lập, dân ta hoàn toàn tự do, ai cũng có cơm ăn, áo mặc, ai cũng được học hành".
Năm 1920, Người tham gia thành lập Đảng Cộng sản Pháp tại Đại hội Tua. Ảnh: tư liệu
Song vấn đề đặt ra là tư tưởng cứu nước của Hồ Chí Minh xuất hiện khi nào? Những yếu tố nào và trong những điều kiện xã hội nào làm nảy sinh tư tưởng cứu nước đó? Giải quyết những vấn đề này sẽ góp phần làm sáng rõ hơn quá trình hình thành và phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh. Song tiếc rằng cho đến nay vẫn còn có những ý kiến khác nhau.
Đức Vượng, trong bài "Tư tưởng cứu nước của Hồ Chí Minh nảy sinh từ bao giờ", cho rằng tư tưởng đó hình thành vào năm 1904 ở Vinh - Nghệ An, khi Nguyễn Tất Thành chứng kiến cảnh thực dân Pháp và Nam triều bắt phu đi làm con đường Cửa Rào - Trấn Linh. Còn trong "Chủ tịch Hồ Chí Minh" lại cho rằng tư tưởng đó xuất hiện năm 1905, do ảnh hưởng của những cuộc đấu tranh chống thực dân Pháp của nhân dân ta ở Huế.
Chúng tôi không hoàn toàn nhất trí với những nhận định nêu trên.
Thứ nhất: Tư tưởng cứu nước không chỉ nảy sinh trên cơ sở của lòng yêu nước thương dân sâu sắc (mặc dù đây là điều kiện tiên quyết) mà còn phải nhận thức được nguyên nhân của việc mất nước và đủ dũng khí để sẵn sàng tham gia vào cuộc đấu tranh giữ nước.
Thứ hai: Một hành động yêu nước chưa thể được xem là đã có tư tưởng cứu nước. Bởi vì, tư tưởng cứu nước phải bao gồm những hành động tự giác, có ý thức chống lại kẻ thù của dân tộc. Đồng thời với sự xuất hiện tư tưởng cứu nước đó là việc tìm hiểu con đường đánh đổ chủ nghĩa thực dân giành độc lập tự do cho dân tộc và tham gia vào cuộc đấu tranh đó.
Từ đó chúng tôi thấy cần thiết phải xác định những cơ sở, những điều kiện xã hội đã tác động đến quá trình hình thành tư tưởng cứu nước của Hồ Chí Minh như thế nào.
1. Sinh ra trong một gia đình nhà nho nghèo, nguồn gốc nông dân ở huyện Nam Đàn, Nghệ An, nơi có truyền thống đấu tranh bất khuất chống giặc ngoại xâm, Nguyễn Sinh Cung sớm nhận được sự giáo dục tốt đẹp của gia đình, quê hương. Ngay từ nhỏ Nguyễn Sinh Cung đã sớm hấp thụ quan điểm chính trị của tư tưởng Nho giáo, song đã được chắt lọc và thấm đượm chủ nghĩa yêu nước Việt Nam.
Suốt cả quãng đời niên thiếu dù sống ở quê hương hay theo cha vào Huế lần thứ nhất, Nguyễn Sinh Cung luôn luôn chứng kiến và suy nghĩ về những nỗi bất hạnh, những cảnh ngang trái, bất công đang diễn ra xung quanh mình. Nhiều câu hỏi làm anh trăn trở "Phải chăng cuộc sống cùng cực của đồng bào là lẽ tự nhiên?" hay "sự có mặt của bọn thực dân, sự bất lực của bọn quan lại đã gây ra nỗi thống khổ đó". Chính tình cảm yêu nước, thương dân là cơ sở hết sức quan trọng, chuẩn bị cho bước chuyển từ tình cảm yêu quê hương đất nước đến tư tưởng cứu nước khi Nguyễn Tất Thành đến Thừa Thiên - Huế lần thứ hai.
2. Tháng 5 năm 1906 Nguyễn Tất Thành theo cha vào Huế lần thứ hai. Khác với lần trước, nhiều câu hỏi phải nhờ cha chú giải đáp khi đối diện với thực tế cuộc sống mà người dân mất nước phải chịu đựng; lần này anh trăn trở suy nghĩ tự tìm cách trả lời. Chính đời sống chính trị sôi động cùng với những bất công trong xã hội thuộc địa nửa phong kiến mà anh tận mắt chứng kiến đã tác động mạnh mẽ đến nhận thức, tư duy của Nguyễn Tất Thành về dân tộc, về nỗi khổ nhục của người dân mất nước, làm nảy sinh trong anh ý thức phải cứu dân tộc khỏi ách nô dịch của bọn thực dân. Chính tên trùm mật thám Đông Dương Lu-i Ác-nu (Louis Arnoux) đã xác nhận "...Cuộc đời này (chỉ Nguyễn Tất Thành, chúng tôi chú thích) như vậy là đã bắt đầu trong không khí bất công oán hận và phẫn nộ căm thù chống lại nước Pháp".(1)
3. Sự ảnh hưởng của người cha, của các nhà cách mạng theo xu hướng "Duy tân" của Phan Chu Trinh đã góp phần làm nảy sinh trong nhận thức của Nguyễn Tất Thành về vận nước, về nguyên nhân của nỗi thống khổ của nhân dân. Điều đó thể hiện qua câu trả lời của Hồ Chí Minh với một nhà văn Mỹ An-na Luy Xtơ-rông: "Nhân dân Việt Nam, trong đó có ông cụ thân sinh ra tôi, lúc này thường tự hỏi: ai là người sẽ giúp mình thoát khỏi ách thống trị của Pháp. Người này nghĩ là Nhật, người khác nghĩ là Anh, có người lại cho là Mỹ. Tôi thấy phải đi ra nước ngoài xem cho rõ. Sau khi xem xét họ làm sao, tôi sẽ trở về giúp đồng bào tôi!"(2)
4. Những thu hoạch do Nguyễn Tất Thành thu nhận được trong thời gian học ở trường tiểu học Pháp - Việt Đông Ba và trường Quốc Học Huế cũng làm anh suy nghĩ về "sự khai hóa” của "nước mẹ Đại Pháp" đối với dân tộc anh. Anh hiểu rằng đó là luận điệu tuyên truyền dối trá của bọn thực dân. Ẩn náu đằng sau chúng chính là sự nô dịch, sự cùng quẫn của nhân dân anh "nước mất vì bất hạnh mà mất, không phải mất của một họ riêng mà thôi... Cùng nước mất dân tộc bị diệt chủng". Đó là lời tâm sự của thầy Hoàng Thông thường nói với Nguyễn Tất Thành và các bạn của anh.
5. Thực tiễn sinh động của Thừa Thiên - Huế vào những năm 1907-1908 đã cuốn hút Nguyễn Tất Thành tham gia vào cuộc đấu tranh chung của dân tộc. Bằng việc tham gia tích cực phong trào đấu tranh chống thuế 5-1908, Nguyễn Tất Thành đã thực hiện một chuỗi hành động cách mạng cụ thể và nhờ đó anh tích lũy được thêm kinh nghiệm và khẳng định ý chí cứu nước của mình.
Như vậy với lòng yêu nước tha thiết được hun đúc qua những năm tháng ở quê hương, ý thức dân tộc; nỗi đau của người dân mất nước trước thực tế sinh động trong thời gian ở Huế đã làm nảy sinh trong tư tưởng Nguyễn Tất Thành một khát vọng cứu nước, giải phóng dân tộc, đem lại cuộc sống ấm no cho nhân dân.
T.T - Đ.V.H
(TCSH63/05-1994)
----------------------------
(1) Jean La Couture - "Hồ Chí Minh" - NXB Paris 1967 tr. 11.
(2) Ba Lan nói chuyện với Chủ tịch Hồ Chí Minh. Báo Nhân Dân ngày 18-5-1963.
Tải mã QRCode
VĂN NHÂN
Trong bài thơ viết về dòng sông Hương, Nguyễn Trọng Tạo có bốn câu khá hay: Con sông đám cưới Huyền Trân/ Bỏ quên giải lụa phù vân trên nguồn/ Hèn chi thơm thảo nỗi buồn/ Niềm riêng nhuộm tím hoàng hôn đến giờ (Con sông huyền thoại).
THÁI KIM LAN
(Đôi điều về Con Đường Mẹ Đi)
Trước tiên, khi thử nhìn lại con đường của Mẹ - Đạo Mẫu, tôi lại muốn đánh dấu chéo gạch bỏ những khái niệm “Đạo Mẫu”, Tiên Thánh Liễu Hạnh, Thánh Cô và một loạt những nhân vật được tôn sùng cho sức mạnh, thế lực hàng đầu của nữ giới Việt, thường được hóa thánh, sùng thượng một thời.
THÁI DOÃN HIỂU
Thân sinh của Cao Bá Quát là ông đồ Cao Hữu Chiếu - một danh nho tuy không đỗ đạt gì. Ông hướng con cái vào đường khoa cử với rất nhiều kỳ vọng.
ANNIE FINCH
Chúng tôi khát khao cái đẹp thi ca, và chúng tôi không e dè né tránh những nguồn mạch nuôi dưỡng chúng tôi. Chúng tôi sẵn sàng với chủ nghĩa Toàn thể hình thức (omniformalism), cho một thi pháp phong phú và mở rộng, giải phóng khỏi những doanh trại của những cuộc chiến thi ca đã chết rấp.
Chuyên luận THƠ NHƯ LÀ MỸ HỌC CỦA CÁI KHÁC (Nxb. Hội Nhà văn - Song Thuy bookstore, 2012, 458tr) gồm ba phần: Phần một: THƠ NHƯ LÀ MỸ HỌC CỦA CÁI KHÁC, Phần hai: CHÂN TRẦN ĐẾN CÁI KHÁC, Phần ba: NHỮNG NẺO ĐƯỜNG CỦA CÁI KHÁC.
NGUYỄN QUANG HUY
(Khảo sát qua trường hợp "Người sông mê" qua cái nhìn của lí thuyết Cổ mẫu)
NGUYỄN HỮU TẤN
Trong buổi lễ mừng thọ thất tuần, Sigmun Freud đã từng phát biểu: “Trước tôi, các thi sĩ và triết gia đã sớm phát hiện ra vô thức, còn tôi chẳng qua cũng chỉ khám phá ra những phương pháp khoa học để nghiên cứu vô thức mà thôi”.
Tóm lược bài nói chuyện trao đổi một số vấn đề về tình hình văn học Xô viết những năm 80, đặc biệt là sau Đại hội 27 của GSTS V. Xmirnốp trong chuyến thăm Huế với Chi hội Nhà văn Bình Trị Thiên của đoàn cán bộ Học viện văn học Gorki (Liên Xô cũ) do nhà thơ Valentin Xôrôkin, phó Giám đốc Học viện và GSTS Vladimia Xmirnốp đã sang Việt Nam giảng dạy tại trường Viết văn Nguyễn Du năm 1987.
Tỳ kheo THÍCH CHƠN THIỆN
Theo Spaulding - The “New Rationlism”, New York, Henry Holt and Conpany, 1918, pp. 106 - 107 -, Aristotle nêu lên ba nguyên lý cơ bản của tư duy:
TRẦN NGUYÊN HÀO
Năm 1987, tổ chức Giáo dục - Khoa học - Văn hóa của Liên hiệp quốc, UNESCO trong cuộc họp Đại hội đồng lần thứ 24 (tại Paris từ 20/10 đến 20/11) đã ra Nghị quyết phong tặng Chủ tịch Hồ Chí Minh danh hiệu kép: “Anh hùng giải phóng dân tộc, nhà văn hóa lớn”.
ĐỖ HẢI NINH
Quan sát hành trình Thơ mới, nhiều nhà nghiên cứu cho rằng, vào đầu thập kỷ 40 của thế kỷ XX, Thơ mới bắt đầu có dấu hiệu chững lại, thậm chí khủng hoảng về cảm hứng và thi pháp.
JU. LOTMAN
Từ “biểu tượng” (symbol, còn được dịch là tượng trưng, biểu trưng, phù hiệu, kí hiệu) là một trong những từ nhiều nghĩa nhất trong hệ thống các khoa học về kí hiệu(1).
PHẠM TẤN HẦU
Trong bản tham luận về mảng thơ trên trang viết đầu tay của Tạp chí Sông Hương do anh Hoàng Dũng trình bày tôi thấy có chủ ý nói đến tính khuynh hướng. Tuy nhiên, vấn đề này chưa được đặt ra một cách chặt chẽ, sâu sắc. Theo tôi, nếu hướng cuộc thảo luận đến một vấn đề như vậy chắc sẽ đem đến cho những người viết trẻ nhiều điều bổ ích hơn.
ĐỖ VĂN HIỂU
Tóm tắt
Trước tình trạng môi trường toàn cầu đang ngày một xấu đi, giữa thập niên 90 của thế kỷ 20 Phê bình sinh thái đã ra đời với sứ mệnh cao cả là phân tích chỉ ra căn nguyên văn hóa tư tưởng dẫn đến nguy cơ sinh thái, nghiên cứu quan hệ giữa con người và môi trường tự nhiên.
LƯỜNG TÚ TUẤN
Việc lý luận văn học thống nhất coi “ngôn ngữ là chất liệu của văn học” đã không vì thế mà dành cho cái chất liệu ấy một vị trí xứng đáng trong những luận thuyết và “diễn giải” của mình.
PHAN TUẤN ANH
“Chẳng ai đi dưới bóng hàng cọ mà lại không hề hấn gì”… Ở đời, trong cuộc chơi, cả hai bên đều phải đi qua dưới bóng hàng cọ”.
(Nguyễn Xuân Khánh) [2,806]
TRẦN THIỆN KHANH
“Mai kia, những cái tầm thường, mực thước sẽ mất đi, còn lại chút gì đáng kể của thời này, đó là Hàn Mạc Tử.”
(Chế Lan Viên)
CARSON MCCULLERS
Khi tôi là một đứa bé chừng bốn tuổi, tôi cùng người bảo mẫu của mình đi ngang qua một tu viện.
MANU JOSEPH
Xét về quan điểm và màu tóc của 50 nhà văn được lắp ghép cho một hội nghị kì quặc ở Edinburgh, thì cái giáo đoàn đó có thể gọi là “50 Sắc Xám.” Tuy nhiên trong suốt năm ngày hội nghị, khởi đầu từ ngày 17 tháng Tám, hầu hết các nhà văn nhìn nhận rằng họ bị đẩy lui bởi loại sách kém học thức, loại sách bán chạy hơn tất cả các công trình của họ cộng lại.
NGUYỄN HỒNG TRÂN
…Minh triết là sự làm sáng tỏ một cách khôn khéo những chuyện trong trời đất có liên quan đến cuộc sống vật chất và tinh thần của con người trong xã hội một cách chân thực, rộng rãi, sâu sắc và nó có những năng lượng tiềm tàng rất quý giá đối với sự phát triển tâm đức và trí tuệ con người…