TRỊNH TÙNG - ĐẶNG VĂN HỒ
Hầu hết các nhà nghiên cứu trong và ngoài nước đều khẳng định Chủ tịch Hồ Chí Minh là nhà yêu nước vĩ đại. Suốt cả cuộc đời, người phấn đấu hy sinh cho mục đích cao cả là "Nước ta hoàn toàn độc lập, dân ta hoàn toàn tự do, ai cũng có cơm ăn, áo mặc, ai cũng được học hành".
Năm 1920, Người tham gia thành lập Đảng Cộng sản Pháp tại Đại hội Tua. Ảnh: tư liệu
Song vấn đề đặt ra là tư tưởng cứu nước của Hồ Chí Minh xuất hiện khi nào? Những yếu tố nào và trong những điều kiện xã hội nào làm nảy sinh tư tưởng cứu nước đó? Giải quyết những vấn đề này sẽ góp phần làm sáng rõ hơn quá trình hình thành và phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh. Song tiếc rằng cho đến nay vẫn còn có những ý kiến khác nhau.
Đức Vượng, trong bài "Tư tưởng cứu nước của Hồ Chí Minh nảy sinh từ bao giờ", cho rằng tư tưởng đó hình thành vào năm 1904 ở Vinh - Nghệ An, khi Nguyễn Tất Thành chứng kiến cảnh thực dân Pháp và Nam triều bắt phu đi làm con đường Cửa Rào - Trấn Linh. Còn trong "Chủ tịch Hồ Chí Minh" lại cho rằng tư tưởng đó xuất hiện năm 1905, do ảnh hưởng của những cuộc đấu tranh chống thực dân Pháp của nhân dân ta ở Huế.
Chúng tôi không hoàn toàn nhất trí với những nhận định nêu trên.
Thứ nhất: Tư tưởng cứu nước không chỉ nảy sinh trên cơ sở của lòng yêu nước thương dân sâu sắc (mặc dù đây là điều kiện tiên quyết) mà còn phải nhận thức được nguyên nhân của việc mất nước và đủ dũng khí để sẵn sàng tham gia vào cuộc đấu tranh giữ nước.
Thứ hai: Một hành động yêu nước chưa thể được xem là đã có tư tưởng cứu nước. Bởi vì, tư tưởng cứu nước phải bao gồm những hành động tự giác, có ý thức chống lại kẻ thù của dân tộc. Đồng thời với sự xuất hiện tư tưởng cứu nước đó là việc tìm hiểu con đường đánh đổ chủ nghĩa thực dân giành độc lập tự do cho dân tộc và tham gia vào cuộc đấu tranh đó.
Từ đó chúng tôi thấy cần thiết phải xác định những cơ sở, những điều kiện xã hội đã tác động đến quá trình hình thành tư tưởng cứu nước của Hồ Chí Minh như thế nào.
1. Sinh ra trong một gia đình nhà nho nghèo, nguồn gốc nông dân ở huyện Nam Đàn, Nghệ An, nơi có truyền thống đấu tranh bất khuất chống giặc ngoại xâm, Nguyễn Sinh Cung sớm nhận được sự giáo dục tốt đẹp của gia đình, quê hương. Ngay từ nhỏ Nguyễn Sinh Cung đã sớm hấp thụ quan điểm chính trị của tư tưởng Nho giáo, song đã được chắt lọc và thấm đượm chủ nghĩa yêu nước Việt Nam.
Suốt cả quãng đời niên thiếu dù sống ở quê hương hay theo cha vào Huế lần thứ nhất, Nguyễn Sinh Cung luôn luôn chứng kiến và suy nghĩ về những nỗi bất hạnh, những cảnh ngang trái, bất công đang diễn ra xung quanh mình. Nhiều câu hỏi làm anh trăn trở "Phải chăng cuộc sống cùng cực của đồng bào là lẽ tự nhiên?" hay "sự có mặt của bọn thực dân, sự bất lực của bọn quan lại đã gây ra nỗi thống khổ đó". Chính tình cảm yêu nước, thương dân là cơ sở hết sức quan trọng, chuẩn bị cho bước chuyển từ tình cảm yêu quê hương đất nước đến tư tưởng cứu nước khi Nguyễn Tất Thành đến Thừa Thiên - Huế lần thứ hai.
2. Tháng 5 năm 1906 Nguyễn Tất Thành theo cha vào Huế lần thứ hai. Khác với lần trước, nhiều câu hỏi phải nhờ cha chú giải đáp khi đối diện với thực tế cuộc sống mà người dân mất nước phải chịu đựng; lần này anh trăn trở suy nghĩ tự tìm cách trả lời. Chính đời sống chính trị sôi động cùng với những bất công trong xã hội thuộc địa nửa phong kiến mà anh tận mắt chứng kiến đã tác động mạnh mẽ đến nhận thức, tư duy của Nguyễn Tất Thành về dân tộc, về nỗi khổ nhục của người dân mất nước, làm nảy sinh trong anh ý thức phải cứu dân tộc khỏi ách nô dịch của bọn thực dân. Chính tên trùm mật thám Đông Dương Lu-i Ác-nu (Louis Arnoux) đã xác nhận "...Cuộc đời này (chỉ Nguyễn Tất Thành, chúng tôi chú thích) như vậy là đã bắt đầu trong không khí bất công oán hận và phẫn nộ căm thù chống lại nước Pháp".(1)
3. Sự ảnh hưởng của người cha, của các nhà cách mạng theo xu hướng "Duy tân" của Phan Chu Trinh đã góp phần làm nảy sinh trong nhận thức của Nguyễn Tất Thành về vận nước, về nguyên nhân của nỗi thống khổ của nhân dân. Điều đó thể hiện qua câu trả lời của Hồ Chí Minh với một nhà văn Mỹ An-na Luy Xtơ-rông: "Nhân dân Việt Nam, trong đó có ông cụ thân sinh ra tôi, lúc này thường tự hỏi: ai là người sẽ giúp mình thoát khỏi ách thống trị của Pháp. Người này nghĩ là Nhật, người khác nghĩ là Anh, có người lại cho là Mỹ. Tôi thấy phải đi ra nước ngoài xem cho rõ. Sau khi xem xét họ làm sao, tôi sẽ trở về giúp đồng bào tôi!"(2)
4. Những thu hoạch do Nguyễn Tất Thành thu nhận được trong thời gian học ở trường tiểu học Pháp - Việt Đông Ba và trường Quốc Học Huế cũng làm anh suy nghĩ về "sự khai hóa” của "nước mẹ Đại Pháp" đối với dân tộc anh. Anh hiểu rằng đó là luận điệu tuyên truyền dối trá của bọn thực dân. Ẩn náu đằng sau chúng chính là sự nô dịch, sự cùng quẫn của nhân dân anh "nước mất vì bất hạnh mà mất, không phải mất của một họ riêng mà thôi... Cùng nước mất dân tộc bị diệt chủng". Đó là lời tâm sự của thầy Hoàng Thông thường nói với Nguyễn Tất Thành và các bạn của anh.
5. Thực tiễn sinh động của Thừa Thiên - Huế vào những năm 1907-1908 đã cuốn hút Nguyễn Tất Thành tham gia vào cuộc đấu tranh chung của dân tộc. Bằng việc tham gia tích cực phong trào đấu tranh chống thuế 5-1908, Nguyễn Tất Thành đã thực hiện một chuỗi hành động cách mạng cụ thể và nhờ đó anh tích lũy được thêm kinh nghiệm và khẳng định ý chí cứu nước của mình.
Như vậy với lòng yêu nước tha thiết được hun đúc qua những năm tháng ở quê hương, ý thức dân tộc; nỗi đau của người dân mất nước trước thực tế sinh động trong thời gian ở Huế đã làm nảy sinh trong tư tưởng Nguyễn Tất Thành một khát vọng cứu nước, giải phóng dân tộc, đem lại cuộc sống ấm no cho nhân dân.
T.T - Đ.V.H
(TCSH63/05-1994)
----------------------------
(1) Jean La Couture - "Hồ Chí Minh" - NXB Paris 1967 tr. 11.
(2) Ba Lan nói chuyện với Chủ tịch Hồ Chí Minh. Báo Nhân Dân ngày 18-5-1963.
Tải mã QRCode
HỒ TIỂU NGỌC
Thế kỷ XXI là thế kỷ của internet và truyền thông, nơi mọi chân lý và định luật đều gói gọn ở trong hai con số 0 và 1 của ngôn ngữ lập trình mạng.
VŨ THỊ THƯỜNG
Gần đây, nhân công việc tìm nhặt tư liệu xung quanh vụ án Lệ Chi viên để viết một cái gì đó bằng văn xuôi, tôi có đọc một số sách viết về Nguyễn Trãi. Trong số sách tôi đã đọc ấy, có hai cuốn: Văn chương Nguyễn Trãi và Chủ nghĩa yêu nước trong văn học thời khởi nghĩa Lam Sơn của tác giả Bùi Văn Nguyên.
VŨ TRỌNG QUANG
I. HÀNH TRÌNH TẤT YẾU
Bước chân bắt đầu từ khởi điểm Octavio Paz “Giữa im lặng và tiếng nói, đó là thơ”. Vậy thì im lặng hay lên tiếng, có người nói thơ là tiếng nói, và có người cho vô ngôn là một giá trị.
ROLAND BARTHES
Trong cuộc chiến giữa bạn với thế giới, hãy đặt thế giới ở hàng thứ cấp (Franz Kafka)
LÊ QUANG THÁI
Việt Nam đã có thơ mới sánh cùng với thơ mới của các nước Nhật Bản, Trung Hoa, Indonesia; khác nhau ở chỗ phong trào thơ mới dậy lên sớm hơn hoặc muộn hơn ba năm mà thôi. Còn các nước Thái Lan, Lào và Campuchia không có chuyện thơ mới bởi lẽ tình hình văn nghệ thiếu điều kiện phát triển.
PHẠM TẤN XUÂN CAO
Cầm tay chưa muộn nối lời
Nghiêng mình gửi mộng mây trời lang thang
(Bùi Giáng)
VĂN GIÁ
Tôi bắt đầu nhan đề bài viết bằng một câu hỏi có vẻ như khá liều lĩnh? Nó sẽ lập tức dẫn đến một phản biện ngay sau đó: “Hay” là một cách nói định tính, không tường minh được, anh cho là hay, tôi cho là không hay, thậm chí là dở thì thế nào?
BỬU Ý
(Nhân dịp giới thiệu tập sách của nhiều tác giả “Thơ Tân Hình Thức Việt - Tiếp nhận và sáng tạo” tại tòa soạn tạp chí Sông Hương, Huế, ngày 15.8.2014)
PHAN NGỌC THU
Cùng với văn học cả nước, hiện nay, văn học ở mỗi vùng đất cũng đang đứng trước yêu cầu lớn lao của công cuộc đổi mới.
“Chúng sanh chìm bùn dục
Những kẻ không thấy đời…”
Subha.
PHẠM XUÂN NGUYÊN
“Cái hèn” này, gần đây, đã được một số người nói đến khi nhìn lại một giai đoạn văn học vừa qua. Nhưng tôi có cảm tưởng tác giả đó chỉ mới đủ dũng cảm để dám nói về “cái hèn” của mình so từ bên ngoài mình đưa tới mà thôi.
HOÀNG LONG
Trên thế giới, thể loại truyện cực ngắn có nhiều tên gọi. Ngoài tên thông dụng nhất là “truyện cực ngắn” hay “truyện rất ngắn” thì còn có các tên truyện chớp, truyện ngắn ngắn…
LẠI NGUYÊN ÂN
Khi bàn tới những vấn đề không đơn giản như quan hệ giữa văn nghệ và chính trị, thiết tưởng chẳng những cần xét xem về mặt logic lý luận thì nên quan niệm thế nào cho thỏa đáng, mà còn cần xét về mặt lịch sử, quan hệ này đã được biểu hiện ra sao, thực chất của nó là gì, v.v…
ANH CHI
Sau khi đọc tiểu luận Ý nghĩa một đời người của tôi trên tạp chí Nhà văn và Tác phẩm số Tết Giáp Ngọ 2014, nhà văn Nguyễn Ngọc Thiện đã viết bài Về các tiểu luận cho là của Lê Tràng Kiều trong “Văn chương và hành động” (NV&TP số tháng 3 và 4/2014), ghi là “trao đổi với Anh Chi”. Nhưng, nội dung bài viết đó cho thấy anh chỉ hành xử với nhà văn Lê Tràng Kiều, và cách hành xử vẫn như cũ. Do vậy, tôi thấy cần phải viết bài tiểu luận này để trao đổi lại.
LGT: Bản dịch của chúng tôi lấy từ lời giới thiệu của Cheryll Glotfelty trong “Tuyển tập Phê bình sinh thái: Các mốc quan trọng trong Sinh thái học Văn học” do Cheryll Glotfelty và Harold Fromm chủ biên.
NGUYỄN HỮU LỄ
...Giáo sư Tôn Thất Dương Kỵ (1914 - 1987), quê ở xã Văn Dương, huyện Hương Thủy, tỉnh Thừa Thiên Huế trong một gia đình hoàng tộc. Bằng con đường tự học, Tôn Thất Dương Kỵ đã trở thành một nhà nghiên cứu lịch sử, một nhà giáo, đồng thời là một trí thức yêu nước, một chiến sĩ cách mạng…
TRẦN ĐÌNH SỬ - LÃ NGUYÊN
(Nhân bài báo của Ngô Tự Lập Đọc sách “Lột mặt nạ Bakhtin - câu chuyện về một kẻ lừa dối, một chuyện bịp bơm và một cơn mê sảng tập thể” của Jean - Paul Bronckart và Cristian Bota (Thụy Sĩ, 2011, 630 trang))
DƯƠNG PHƯỚC THU (Sưu tầm, giới thiệu)
LGT: Đã từng có một cuộc xướng họa thơ trên báo với số lượng người tham gia đông kỷ lục; 1324 lượt tác giả với 1699 bài họa. Dưới đây, Sông Hương xin giới thiệu lại Vườn thơ đoàn kết do Báo Cứu Quốc - nay là Báo Đại Đoàn Kết tổ chức xướng họa thơ cách đây đã 43 năm.
LTS: Có một chuyện ít người biết là các nhà văn Tô Hoài, Xuân Diệu, Huy Cận không nhớ ngày sinh của mình. Xuân Diệu, con nhà Nho, thì biết mình sinh giờ Thìn, ngày Thìn, tháng Thìn, năm Thìn, nhưng không biết dương lịch ngày nào. Nhà văn Tô Hoài cũng vậy, nhưng nhớ Bà Cụ cho biết sinh ông đêm rằm Trung Thu. Sau này, sang Nga, bạn người Nga hỏi, mới tra ra ngày Tây là 27-9-1920.
LÊ DỤC TÚ
“Chủ nghĩa nhân văn tôn giáo cũng là một nguồn cảm hứng của văn nghệ, đồng cảm với con người nhân đạo trong văn chương”...