Thừa Thiên Huế và quyết định ra nước ngoài để tìm đường cứu nước của Nguyễn Tất Thành (tóm lược)

15:20 19/05/2026

ĐẶNG THỊ TỊNH

Trong cuộc đời của Chủ tịch Hồ Chí Minh, có một quyết định liên quan nhiều đến sự nghiệp của Người cũng như của sự phát triển của cách mạng Việt Nam - đó là việc Người quyết định ra nước ngoài để tìm đường cứu nước.

Ảnh: tư liệu

Nguyễn Tất Thành rời Tổ quốc từ cảng Nhà Rồng, thành phố Sài Gòn (nay là TP Hồ Chí Minh) từ ngày 5-6-1911. Nhưng quyết định sang Pháp của anh thanh niên yêu nước Nguyễn Tất Thành không thể đến Sài Gòn mới nảy sinh. Ý muốn ấy chỉ có thể xuất hiện hoặc ở Nghệ An, hoặc ở Huế, hoặc ở Bình Định, hoặc ở Phan Thiết - những nơi mà tuổi trẻ Nguyễn Sinh Cung - Nguyễn Tất Thành có nhiều gắn bó trước khi ra nước ngoài.

Tài liệu của nhiều nhà nghiên cứu cho biết hướng ra nước ngoài của Nguyễn Tất Thành trước hết là nước Pháp. Chúng tôi nghĩ rằng để có thể hiểu được quyết định sang Pháp của Nguyễn Tất Thành hình thành từ lúc nào, phải xem xét vào thời điểm đó - về mặt tâm lý, tuổi tác, trình độ chung của người thanh niên ấy phát triển đến mức độ nào. Và điều quan trọng là phải căn cứ vào chính hồi ức của Hồ Chủ tịch.

Cái mốc rất quan trọng gắn liền với quyết định ra nước ngoài của Nguyễn Tất Thành như Hồ Chí Minh đã thổ lộ là từ khi Người biết đến những tư tưởng của Cách mạng Pháp. Vậy từ khi nào, Nguyễn Sinh Cung - Nguyễn Tất Thành thực sự tiếp xúc với khẩu hiệu "Tự do - bình đẳng - bác ái". Một số tài liệu cho rằng Nguyễn Tất Thành tiếp xúc với khẩu hiệu nói trên từ năm 1905 - 1906 khi học lớp dự bị (Préparatoire) - trường Tiểu học Pháp bản xứ ở thành phố Vinh(1).

Chúng tôi nghĩ rằng tư tưởng ra nước ngoài để tìm đường cứu nước của Nguyễn Tất Thành - xét về mặt tâm lý - phải là một quá trình tư duy. Từ khi tư tưởng đó nảy sinh cho đến khi dứt khoát quyết định không phải là ngày một - ngày hai mà phải qua thời gian tính bằng tháng, năm; vì lẽ, đây không phải là một quyết định bồng bột, hời hợt mà là kết quả của sự hiểu biết, của hoạt động trí tuệ, có sự cân nhắc, tính đi, tính lại. Một quyết định như thế chưa dễ dàng có ở một học sinh ở lớp đầu cấp 1 (tiểu học), đúng hơn là ở lớp thứ hai của cấp học này. Hơn nữa, sau khi học trường Pháp - bản xứ ở Vinh, Nguyễn Tất Thành còn học rất lâu ở trường Pháp - Việt Đông Ba và trường Quốc Học - Huế. Năm 21 tuổi, Nguyễn Tất Thành mới xuống tàu ra nước ngoài. Vậy không thể chờ đến 6 năm sau (và cũng không cần chờ lâu đến thế), anh thanh niên Nguyễn Tất Thành mới rời Tổ quốc, trong khi ý đồ cứu nước đã trở thành nhức nhối, da diết trong bầu máu nóng của người thanh niên xứ Nghệ. Có thể dễ hiểu rằng, Nguyễn Tất Thành thực sự tiếp xúc kỹ lưỡng và suy ngẫm nhiều về khẩu hiệu "Bình đẳng, Tự do, Bác ái" khi anh học ở Quốc Học - Huế, ở trường Pháp - Việt Đông Ba và Quốc Học, lúc các bài giảng lịch sử đã có điều kiện đề cập rõ ràng hơn cách mạng Pháp, nhất là ở lớp nhì, bậc tiểu học. Và mọi quyết định thực sự dứt khoát về việc ra nước ngoài, đến nước Pháp của Nguyễn Tất Thành - xét về tuổi, về trình độ hiểu biết, về điều kiện học tập, về tính hợp lý của thời gian cụ thể - phải được hình thành rõ rệt tại chính kinh đô Huế. Và cũng không thể nào muộn hơn, hoặc ở Bình Định, hoặc ở Phan Thiết. Bình Định, Phan Thiết, Sài Gòn chỉ là những chặng đường dừng chân cần thiết, để tạo điều kiện thực hiện mục đích. Vì như Nguyễn Ái Quốc kể lại với nhà báo Ô-xíp Mandestam: "Tôi quyết định đi ra nước ngoài... Tôi lần mò đến tận bờ biển, và thế là tôi ra đi..."(2)

Liên quan nhiều với việc rời Tổ quốc của Nguyễn Tất Thành, còn phải kể đến cuộc đấu tranh chống thuế 1908 mà bản thân Nguyễn Tất Thành có tham gia. Phong trào này một mặt giúp anh nhìn rõ hơn bản chất của thực dân Pháp và sức quật khởi của nông dân, mặt khác cũng bộc lộ sự bế tắc trong giải pháp cách mạng ở nước ta hồi ấy, và càng làm cho Nguyễn Tất Thành dứt khoát rời Huế, thực hiện một quyết định đã hình thành. Nhà học giả Đào Phan đã viết rất có lý rằng: "Bác Hồ rời Phan Thiết để ra đi từ Sài Gòn hồi hai mươi mốt tuổi. Nhưng quyết định ra đi ấy đã hình thành từ tuổi mười tám của anh thanh niên lớn lên trên đất Phú Xuân. Con người và con đường của Bác đã bắt đầu hình thành từ buổi lập thân và lập chí tại Kinh đô Huế - lại chính là khởi điểm tất yếu đưa Nguyễn Tất Thành đi đến với học thuyết cộng sản và trở nên một nhân cách "làm rạng rỡ dân tộc ta"”(3).

Ở đây, vấn đề gì của tư tưởng Hồ Chí Minh cần được khẳng định?

Bao trùm toàn bộ cuộc đời và sự nghiệp của Chủ tịch Hồ Chí Minh là tư tưởng vì nước vì dân, quyết tâm giành độc lập cho dân tộc và quyền sống chính đáng của nhân dân. Dòng tư tưởng yêu nước, yêu dân ấy manh nha từ tuổi thơ ở quê hương và hình thành chín chắn ở Kinh đô Huế. Tư tưởng ấy, con đường ấy của Hồ Chí Minh trước hết là một tinh thần dân tộc, một ý thức dân tộc. Nhưng ngay từ cái buổi còn là thanh niên - trước mười tám tuổi ấy, tinh thần dân tộc, ý thức dân tộc của Hồ Chí Minh đã gắn bó mật thiết với thế giới, với nhân loại. Nguyễn Tất Thành tìm con đường cứu nước không chỉ ở ngay trong lòng dân tộc mà còn hướng về những chân trời gợi mở của các trào lưu tiến bộ của nhân loại. Hồi ấy, Nguyễn Tất Thành chưa rõ cái cẩm nang cứu nước ở chân trời phía Tây ấy là gì, nhưng đã dự cảm đúng đắn có thể tìm thấy hướng đi trong lòng nhân loại từ chân trời phía Tây ấy. Và ở cái buổi xuân xanh ấy, trong tâm hồn và tư duy của Hồ Chí Minh, dân tộc đã gắn bó với nhân loại.

D. T. T.
(TCSH63/05-1994)

----------------------------

(1) Xem "Bác Hồ - thời niên thiếu", Ban nghiên cứu lịch sử Đảng tỉnh ủy Nghệ Tĩnh, ST, Hà Nội, 1989, tr.48 và "Hồ Chí Minh - biên niên tiểu sử", NXB Thông tin lý luận, 1992, tr.33.

(2) Mandestam, thăm một số chiến sĩ quốc tế cộng sản - Báo Đốm lửa, Liên Xô, ngày 23-12-1993. Bài dịch trên Tạp chí Học tập tháng 6-1970.

(3) Đào Phan, lời bàn trong tác phẩm "Búp sen vàng" của Sơn Tùng. Nhà xuất bản Đà Nẵng, 1990, trang 284 - 285.

 

 

Đánh giá của bạn về bài viết:
0 đã tặng
0
0
0
Bình luận (0)
Tin nổi bật
  • TRẦN ANH SƠN

    Huế mà chúng tôi nhắc đến ở đây là xứ Huế ngày xưa, thuở còn là "Đô thành Thuận Hóa” của Chúa Nguyễn.

  • CAO CHÍ HẢI  

    Nghệ thuật sân khấu, âm nhạc vô cùng phong phú và đặc sắc, nhiều lễ hội cổ truyền và thuần phong mỹ tục tiêu biểu của người Việt được lưu truyền đến Nghệ thuật múa của dân tộc Việt xuất hiện cách đây khoảng 4000 năm.

  • MAI VĂN HOAN

    Một số bài viết đề cập đến nơi an táng Đại thi hào Nguyễn Du gần đây chủ yếu dựa vào Gia phả họ Nguyễn Tiên Điền. Gia phả ghi: “Năm Canh Thìn (1820) Gia Long qua đời, Minh Mạng nối ngôi.

  • TRẦN ĐÌNH BA

    1. Lược sử, ý nghĩa lệ cày ruộng tịch điền
    Trước hết, chúng ta phải khẳng định một sự thật hiển nhiên rằng, Việt Nam là quốc gia nông nghiệp lúa nước, hay nói như lời nhà Nho Phan Kế Bính (1875 - 1921) có đề cập trong Việt Nam phong tục, thì đó là một “Nông quốc”1, quốc gia lấy nông nghiệp làm gốc.

  • CAO THỊ HOÀNG  

    1.
    Mùi bùn non từ cửa sông theo gió chướng lộng về, tôi ngây ngây mùi nhớ! Cái mùi nhớ đôi lúc bâng khuâng và cũng lắm khi, rịt chặt tâm hồn kẻ hậu sinh với tiền nhân thuở trước. Tôi quay lại Huế.

  • ĐỖ MINH ĐIỀN

    Trong số những đối tượng được thờ cúng và được xem là phúc thần của nhiều làng xã vùng Huế, thì Khai canh, Khai khẩn là một thần hiệu ra đời khá muộn. 

  • VĨNH AN

    Sự nhẹ nhàng của tính cách sẽ khiến doanh nghiệp (DN) Huế dễ gần gũi với khách hàng hơn; sự chu đáo trong cuộc sống khiến khách hàng có cảm giác được DN Huế quan tâm hơn; lòng yêu thiên nhiên và nếp sống hòa hợp với thiên nhiên sẽ khiến khách hàng yên tâm về sự phát triển xanh và bền vững hơn của DN Huế… Và đó chính là lợi thế của DN Huế, là đặc tính văn hóa nổi bật của DN Huế.

  • TRUNG SƠN

    I - Lời nhắc nhở của nhà văn Nguyễn Tuân.
    Nhà Văn Nguyễn Tuân là người cẩn thận và độc đáo trong việc dùng chữ nghĩa. Vậy nên nhắc đến "cụ", trước hết phải có đôi lời về cái đầu bài.

  • TRẦN NGUYỄN KHÁNH PHONG

    Trong quan niệm của người Việt xưa, chó là con vật trung thành và mang lại nhiều may mắn. Tục thờ chó được biểu hiện dưới nhiều hình thức khác nhau. Có nơi thờ chó đá trước cổng như một linh vật với ý nghĩa cầu phúc, trừ tà hoặc đặt chó đá trên bệ thờ và coi như một bậc thần linh.

  • NGUYÊN HƯƠNG

    Từ trung tâm thành phố, chạy thêm 25km về hướng Đông Nam sẽ gặp xã Phú Hải (thuộc huyện Phú Vang) gồm 4 ngôi làng tên Cự Lại: Cự Lại Đông, Cự Lại Bắc, Cự Lại Trung và Cự Lại Nam (dân làng thường gọi chung là Cự Lại). Những ngôi làng này nằm kề sát nhau, có chiều dài khoảng 2km, trải dọc ven biển và phá Tam Giang.

  • TRƯỜNG AN     

    “Nỗi niềm chi rứa Huế ơi
    Mà mưa trắng đất trắng trời…”

  • PHƯỚC VĨNH

    Du lịch dịch vụ đang được xác định là mũi tàu xanh của con thuyền rẽ sóng ra biển lớn của Thừa Thiên Huế. Làm sao để mỗi công dân đang sống ở miền sông Hương núi Ngự, ngay từ nhỏ đã được khơi gợi ý thức về việc tạo nên sản phẩm du lịch và triển khai ý tưởng đó, với một ý thức văn hóa Huế đã ăn sâu trong tiềm thức… 

  • VÕ VINH QUANG

    Tộc Nguyễn Cửu và những dấu ấn quan trọng trong lịch sử văn hóa xứ Thần Kinh

  • NGUYỄN THƯỢNG HIỀN

    Sau đêm binh biến Thất thủ Kinh đô, kinh thành Huế ngập chìm trong máu lửa, tiếng khóc than. Những dãy nhà gỗ, mái tranh chạy dọc hai bên đường Đông Ba đến giáp hoàng cung ngập chìm trong biển lửa. Bọn Tây tay súng, lưỡi lê hàng ngang tha hồ tàn sát quân dân ta.

  • NGUYỄN CAO THÁI

    “Gió đưa cành trúc la đà
    Tiếng chuông Thiên Mụ, canh gà Thọ Xương”

  • TRIỀU NGUYÊN

    1. Đặt vấn đề
    Có lẽ không ít lần chúng ta đã nghe nói đến hai dạng thơ Song điệp và Song thanh điệp vận của thể thơ Thất ngôn luật Đường, trên thi đàn Việt. Vậy chúng là những kiểu, dạng thơ như thế nào, và quan hệ giữa chúng ra sao?

  • HOÀI VŨ

    * Vài nét về việc du nhập điện ảnh vào Huế
    Tạp chí Nghiên cứu và Phát triển, số 3 (129) năm 2016 có đăng bài “Vài nét về lịch sử nhiếp ảnh và điện ảnh ở Thừa Thiên Huế” của nhà nghiên cứu Nguyễn Xuân Hoa cung cấp nhiều tư liệu rất quý.

  • THẢO QUỲNH

    Quyết Chiến là tờ nhật báo đầu tiên của cách mạng xuất bản ở Huế sau Cách mạng Tháng Tám, là cơ quan ủng hộ chính quyền nhân dân cách mạng, tiếng nói của Đảng bộ Việt Minh Thuận Hóa và của tỉnh Nguyễn Tri Phương (bí danh của tỉnh Thừa Thiên). Mới đây, đọc lại một số báo Quyết Chiến, chúng tôi tìm thấy một số thông tin liên quan đến Ngày Khỏe vì nước đầu tiên của Huế vào giữa năm 1946. Xin trích dẫn lại để bạn đọc tham khảo:

  • Thời gian qua, tỉnh Thừa Thiên Huế đã đẩy mạnh các chương trình trọng điểm để tạo động lực thúc đẩy phát triển nhanh mọi mặt kinh tế - xã hội. Mỗi chương trình trong chuỗi các chương trình lớn, như là một căn nền tạo lực nâng cho tương lai.