ĐẶNG THỊ TỊNH
Trong cuộc đời của Chủ tịch Hồ Chí Minh, có một quyết định liên quan nhiều đến sự nghiệp của Người cũng như của sự phát triển của cách mạng Việt Nam - đó là việc Người quyết định ra nước ngoài để tìm đường cứu nước.
Ảnh: tư liệu
Nguyễn Tất Thành rời Tổ quốc từ cảng Nhà Rồng, thành phố Sài Gòn (nay là TP Hồ Chí Minh) từ ngày 5-6-1911. Nhưng quyết định sang Pháp của anh thanh niên yêu nước Nguyễn Tất Thành không thể đến Sài Gòn mới nảy sinh. Ý muốn ấy chỉ có thể xuất hiện hoặc ở Nghệ An, hoặc ở Huế, hoặc ở Bình Định, hoặc ở Phan Thiết - những nơi mà tuổi trẻ Nguyễn Sinh Cung - Nguyễn Tất Thành có nhiều gắn bó trước khi ra nước ngoài.
Tài liệu của nhiều nhà nghiên cứu cho biết hướng ra nước ngoài của Nguyễn Tất Thành trước hết là nước Pháp. Chúng tôi nghĩ rằng để có thể hiểu được quyết định sang Pháp của Nguyễn Tất Thành hình thành từ lúc nào, phải xem xét vào thời điểm đó - về mặt tâm lý, tuổi tác, trình độ chung của người thanh niên ấy phát triển đến mức độ nào. Và điều quan trọng là phải căn cứ vào chính hồi ức của Hồ Chủ tịch.
Cái mốc rất quan trọng gắn liền với quyết định ra nước ngoài của Nguyễn Tất Thành như Hồ Chí Minh đã thổ lộ là từ khi Người biết đến những tư tưởng của Cách mạng Pháp. Vậy từ khi nào, Nguyễn Sinh Cung - Nguyễn Tất Thành thực sự tiếp xúc với khẩu hiệu "Tự do - bình đẳng - bác ái". Một số tài liệu cho rằng Nguyễn Tất Thành tiếp xúc với khẩu hiệu nói trên từ năm 1905 - 1906 khi học lớp dự bị (Préparatoire) - trường Tiểu học Pháp bản xứ ở thành phố Vinh(1).
Chúng tôi nghĩ rằng tư tưởng ra nước ngoài để tìm đường cứu nước của Nguyễn Tất Thành - xét về mặt tâm lý - phải là một quá trình tư duy. Từ khi tư tưởng đó nảy sinh cho đến khi dứt khoát quyết định không phải là ngày một - ngày hai mà phải qua thời gian tính bằng tháng, năm; vì lẽ, đây không phải là một quyết định bồng bột, hời hợt mà là kết quả của sự hiểu biết, của hoạt động trí tuệ, có sự cân nhắc, tính đi, tính lại. Một quyết định như thế chưa dễ dàng có ở một học sinh ở lớp đầu cấp 1 (tiểu học), đúng hơn là ở lớp thứ hai của cấp học này. Hơn nữa, sau khi học trường Pháp - bản xứ ở Vinh, Nguyễn Tất Thành còn học rất lâu ở trường Pháp - Việt Đông Ba và trường Quốc Học - Huế. Năm 21 tuổi, Nguyễn Tất Thành mới xuống tàu ra nước ngoài. Vậy không thể chờ đến 6 năm sau (và cũng không cần chờ lâu đến thế), anh thanh niên Nguyễn Tất Thành mới rời Tổ quốc, trong khi ý đồ cứu nước đã trở thành nhức nhối, da diết trong bầu máu nóng của người thanh niên xứ Nghệ. Có thể dễ hiểu rằng, Nguyễn Tất Thành thực sự tiếp xúc kỹ lưỡng và suy ngẫm nhiều về khẩu hiệu "Bình đẳng, Tự do, Bác ái" khi anh học ở Quốc Học - Huế, ở trường Pháp - Việt Đông Ba và Quốc Học, lúc các bài giảng lịch sử đã có điều kiện đề cập rõ ràng hơn cách mạng Pháp, nhất là ở lớp nhì, bậc tiểu học. Và mọi quyết định thực sự dứt khoát về việc ra nước ngoài, đến nước Pháp của Nguyễn Tất Thành - xét về tuổi, về trình độ hiểu biết, về điều kiện học tập, về tính hợp lý của thời gian cụ thể - phải được hình thành rõ rệt tại chính kinh đô Huế. Và cũng không thể nào muộn hơn, hoặc ở Bình Định, hoặc ở Phan Thiết. Bình Định, Phan Thiết, Sài Gòn chỉ là những chặng đường dừng chân cần thiết, để tạo điều kiện thực hiện mục đích. Vì như Nguyễn Ái Quốc kể lại với nhà báo Ô-xíp Mandestam: "Tôi quyết định đi ra nước ngoài... Tôi lần mò đến tận bờ biển, và thế là tôi ra đi..."(2)
Liên quan nhiều với việc rời Tổ quốc của Nguyễn Tất Thành, còn phải kể đến cuộc đấu tranh chống thuế 1908 mà bản thân Nguyễn Tất Thành có tham gia. Phong trào này một mặt giúp anh nhìn rõ hơn bản chất của thực dân Pháp và sức quật khởi của nông dân, mặt khác cũng bộc lộ sự bế tắc trong giải pháp cách mạng ở nước ta hồi ấy, và càng làm cho Nguyễn Tất Thành dứt khoát rời Huế, thực hiện một quyết định đã hình thành. Nhà học giả Đào Phan đã viết rất có lý rằng: "Bác Hồ rời Phan Thiết để ra đi từ Sài Gòn hồi hai mươi mốt tuổi. Nhưng quyết định ra đi ấy đã hình thành từ tuổi mười tám của anh thanh niên lớn lên trên đất Phú Xuân. Con người và con đường của Bác đã bắt đầu hình thành từ buổi lập thân và lập chí tại Kinh đô Huế - lại chính là khởi điểm tất yếu đưa Nguyễn Tất Thành đi đến với học thuyết cộng sản và trở nên một nhân cách "làm rạng rỡ dân tộc ta"”(3).
Ở đây, vấn đề gì của tư tưởng Hồ Chí Minh cần được khẳng định?
Bao trùm toàn bộ cuộc đời và sự nghiệp của Chủ tịch Hồ Chí Minh là tư tưởng vì nước vì dân, quyết tâm giành độc lập cho dân tộc và quyền sống chính đáng của nhân dân. Dòng tư tưởng yêu nước, yêu dân ấy manh nha từ tuổi thơ ở quê hương và hình thành chín chắn ở Kinh đô Huế. Tư tưởng ấy, con đường ấy của Hồ Chí Minh trước hết là một tinh thần dân tộc, một ý thức dân tộc. Nhưng ngay từ cái buổi còn là thanh niên - trước mười tám tuổi ấy, tinh thần dân tộc, ý thức dân tộc của Hồ Chí Minh đã gắn bó mật thiết với thế giới, với nhân loại. Nguyễn Tất Thành tìm con đường cứu nước không chỉ ở ngay trong lòng dân tộc mà còn hướng về những chân trời gợi mở của các trào lưu tiến bộ của nhân loại. Hồi ấy, Nguyễn Tất Thành chưa rõ cái cẩm nang cứu nước ở chân trời phía Tây ấy là gì, nhưng đã dự cảm đúng đắn có thể tìm thấy hướng đi trong lòng nhân loại từ chân trời phía Tây ấy. Và ở cái buổi xuân xanh ấy, trong tâm hồn và tư duy của Hồ Chí Minh, dân tộc đã gắn bó với nhân loại.
D. T. T.
(TCSH63/05-1994)
----------------------------
(1) Xem "Bác Hồ - thời niên thiếu", Ban nghiên cứu lịch sử Đảng tỉnh ủy Nghệ Tĩnh, ST, Hà Nội, 1989, tr.48 và "Hồ Chí Minh - biên niên tiểu sử", NXB Thông tin lý luận, 1992, tr.33.
(2) Mandestam, thăm một số chiến sĩ quốc tế cộng sản - Báo Đốm lửa, Liên Xô, ngày 23-12-1993. Bài dịch trên Tạp chí Học tập tháng 6-1970.
(3) Đào Phan, lời bàn trong tác phẩm "Búp sen vàng" của Sơn Tùng. Nhà xuất bản Đà Nẵng, 1990, trang 284 - 285.
Tải mã QRCode
NGUYỄN LÃM THẮNG
TRẦN VIẾT ĐIỀN
Chính sử triều Nguyễn chép mộ vua Quang Trung được táng ở vùng Nam sông Hương và đã bị quật phá.
VÕ VINH QUANG
Thanh Bình từ đường, thờ tổ nghề hát bội của triều Nguyễn, tọa lạc ở kiệt 281 đường Chi Lăng, thành phố Huế là một địa điểm quan trọng trong truyền thống văn hóa nghệ thuật của đất Cố đô.
CHÂU THU HÀ
Trong những năm qua, xây dựng văn hóa doanh nghiệp (VHDN) đã và đang được các doanh nghiệp Việt Nam nói chung và các doanh nghiệp trên địa bàn tỉnh Thừa Thiên Huế nói riêng quan tâm thực hiện.
PHƯỚC VĨNH
Nói đến những tiềm năng phát triển của Huế là nói đến các yếu tố thiên nhiên, lịch sử văn hóa, trong đó có yếu tố sông, núi, cỏ cây và con người; là nhắc đến những bài thơ sâu lắng, những giai điệu mượt mà…
LGT: Cuốn sách Florette ou la rivière des parfums của tác giả T. Trilby(*) được dịch sang tiếng Việt với nhan đề Chuyện bên dòng sông Hương(**). Bối cảnh câu chuyện xảy ra ở Huế và vùng phụ cận vào thập niên 1920 của thế kỷ XX.
LƯU TRỌNG VĂN
(thực hiện)
PHAN THUẬN AN
Nghệ thuật cung đình là những loại hình nghệ thuật gắn bó thiết thân với sinh hoạt tinh thần và vật chất của giới cầm quyền tại kinh đô dưới các triều đại quân chủ ngày xưa.
PHAN TÂN
Trong năm 2018 vừa qua, ngoài kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, Uỷ ban nhân dân (UBND) tỉnh cũng đã triển khai những chương trình đột phá, công trình trọng điểm, tập trung lãnh đạo, tạo tiền đề, động lực thúc đẩy kinh tế - xã hội địa phương phát triển theo hướng nhanh, bền vững. Các chương trình này có ý nghĩa hết sức quan trọng, tác động trực tiếp đến sự phát triển kinh tế - xã hội của địa phương…
NGUYỄN VĂN CƯƠNG - NGUYỄN VĂN KHÁNH
Trong chuyến đi điền dã khảo sát di tích tại khu vực Phường Thủy Xuân, TP Huế. Chúng tôi tình cờ phát hiện một di chỉ cổ nằm lẫn khuất trong những tán cây rậm rạp trên vườn đồi của làng Dương Xuân thượng trước đây. Vạch lá dò dẫm tìm vào, chúng tôi mới nhận ra nơi mình đặt chân đến chính là một Văn Miếu, nơi thờ phụng vị Thánh về Văn, người mà được hậu thế tôn vinh là Vạn thế Sư biểu (người thầy của muôn đời), Đức Khổng Tử. Ngôi miếu nằm lọt thỏm trong những tán lá, bụi cây.
HỒ VĨNH
Đại bác là một từ dùng chung cho tất cả các loại trọng pháo hay súng lớn. Tiền thân của chúng là những máy ném đá (Thạch pháo) ra đời cách đây 1.000 năm. Từ thế kỷ XV đến thế kỷ XVIII ở Việt Nam đã xuất hiện các loại pháo bằng đồng và pháo bằng sắt mà ngày nay chúng ta thường gọi là súng thần công.
KIM THOA
Chè bán ban ngày, ban đêm. Chè gánh, chè xách, chè ăn trên bờ, chè thưởng thức dưới đò. Huế bán đủ thứ chè, bất cứ ở đâu và bất cứ lúc nào, nhưng ít thấy chè hột sen.
NGUYỄN ĐẮC XUÂN
Hoàng tử Cảnh (1780 -1801) là con trưởng của vua Gia Long. Trong thời gian chống nhà Tây Sơn, hoàng tử Cảnh đã theo Bá-đa-lộc sang Pháp cầu viện cho họ Nguyễn. Hoàng tử Cảnh theo Thiên chúa giáo và được giám mục Bá-đa-lộc rất thương yêu.
THƠM QUANG - THANH BIÊN
Trong khối tài liệu hiện đang được bảo quản tại Trung tâm Lưu trữ quốc gia IV có khá nhiều tư liệu liên quan đến trường Bách Công xưa (tức trường Cao đẳng Công nghiệp Huế ngày nay). Bên cạnh tài liệu tiếng Pháp thuộc phông Tòa Khâm sứ Trung kỳ, chúng tôi cũng xin được cung cấp thêm một số thông tin quan trọng về trường Bách Công xưa được ghi chép trong các bộ chính sử của triều Nguyễn.
NGUYỄN THÁI SƠN*
Đồng chí Nguyễn Chí Diểu (1908 - 1939) là nhà lãnh đạo tiền bối tiêu biểu của Đảng và cách mạng Việt Nam.
TRẦN ĐÌNH HẰNG - LÊ ĐÌNH HÙNG
Trải qua nhiều vấn nạn của thiên tai, địch họa mà đến nay, tài liệu nghiên cứu về thời chúa Nguyễn Đàng Trong rất hiếm hoi. Vì vậy, tài liệu lưu trữ từ gia tộc sẽ góp phần thiết thực để soi rọi một số chi tiết bổ sung cho chính sử.
LÊ VĂN LÂN
Huế là đô thị không chỉ trong nước mà cả thế giới tôn vinh với nhiều danh hiệu cao quý. Nhưng đứng trước những danh hiệu này, bản thân người Huế cũng thấy đang còn nhiều khoảng cách lớn.
LÊ QUANG THÁI
Ngày xuân còn dài, xin kể vài mẫu chuyện dê tiêu biểu trên đất kinh kỳ văn vật cốt chỉ mua vui chốc lát trong hương vị của ngày Tết cổ truyền.
PHAN THUẬN AN
Cũng như các triều đại quân chủ khác trong lịch sử Việt Nam, triều đại nhà Nguyễn (1802-1945) đã lập ra tại kinh đô một cơ quan chuyên trách về y tế, gọi là Thái Y Viện, để chăm lo sức khỏe cho hoàng gia và điều hành công việc chữa bệnh cho mọi người trong nước.
TRẦN VIẾT ĐIỀN
Đồi Dương Xuân ở nam sông Kim Trà (sông Hương) từng có phủ Dương Xuân là mặc định nhưng vì đồi lại lớn rộng, có nhiều phần nhấp nhô theo phương thẳng đứng, uốn éo theo bình đồ nên đồi có nhiều gò, cồn.