Quy hoạch di tích Huế: Từ “khoanh vùng bảo vệ” đến “quản trị không gian di sản” trong đô thị xanh và bền vững

15:14 27/02/2026

PHAN THANH HẢI

Huế đang đứng trước một ngưỡng cửa đặc biệt của lịch sử. Một đô thị di sản không chỉ bước sang một giai đoạn phát triển mới về mặt thể chế, mà còn bước vào thời kỳ mà mọi lựa chọn quy hoạch đều mang tính quyết định đối với tương lai bản sắc, môi trường sống và năng lực cạnh tranh của thành phố.

Tác phẩm “Miền di sản” của NSNA Văn Đình Huy

Trong bối cảnh ấy, câu chuyện quy hoạch di tích không còn là câu chuyện thuần túy của “bảo tồn công trình”, cũng không chỉ là việc “xác định ranh giới bảo vệ” theo cách làm truyền thống. Quy hoạch di tích, ở tầm đúng của nó, phải trở thành một phương thức quản trị không gian - quản trị cảnh quan - quản trị phát triển; một “khung kỷ luật” cần thiết để di sản tiếp tục sống, tiếp tục sinh lợi ích, và tiếp tục tạo ra năng lượng tinh thần cho đô thị.

Nếu nhìn rộng ra, các đô thị di sản trên thế giới đều đang đi tới một kết luận chung: di sản chỉ thực sự được bảo vệ khi nó được đặt trong một hệ sinh thái quy hoạch có khả năng điều tiết xung đột giữa phát triển và bảo tồn. Và Huế, với tính chất đặc thù của một quần thể di tích gắn chặt với cảnh quan tự nhiên - nhất là lưu vực sông Hương - càng cần một cách tiếp cận như vậy. Bởi giá trị của Huế không nằm ở “những điểm di tích riêng lẻ”, mà nằm ở một cấu trúc văn hóa - lịch sử - phong thủy - cảnh quan kết dính với nhau như một tổng thể hữu cơ.

Bởi vậy, quy hoạch, bảo quản, tu bổ, phục hồi Quần thể di tích Cố đô Huế đến năm 2030, tầm nhìn 2050 phải giải quyết được trọn vẹn các vấn đề trên, giải quyết hài hòa và hiệu quả nhất mối quan hệ giữa bảo tồn và phát triển, hơn thế, còn là nền tảng cho Huế phát triển theo hướng Xanh, Thông minh và Bền vững với tư cách là đô thị di sản trực thuộc Trung ương.

Khi di sản là “cấu trúc sống” của đô thị

Quần thể di tích Cố đô Huế khác với nhiều dạng di sản khác ở chỗ: nó không phải một di sản “đóng” trong hàng rào, mà là một di sản “mở” trong đời sống. Kinh thành - Hoàng thành - Tử Cấm thành là trung tâm biểu tượng; hệ thống lăng tẩm triều Nguyễn phân bố theo các thung lũng, triền đồi, trục sông; những ngôi chùa, đền miếu, phủ đệ, nhà vườn, không gian làng cổ và tuyến sông Hương tạo nên lớp văn hóa dân gian - tín ngưỡng - sinh hoạt thường nhật. Tất cả đan vào nhau, làm thành bản sắc Huế.

Chính vì vậy, quy hoạch di tích ở Huế không thể chỉ dừng ở việc “giữ cho di tích không xuống cấp”. Nhiệm vụ cao hơn là giữ cho “cấu trúc sống” ấy không bị đứt gãy: không đứt gãy về không gian, không đứt gãy về cảnh quan, không đứt gãy về trục nhìn, không đứt gãy về mối liên hệ giữa di tích và cộng đồng. Nói cách khác, bảo tồn ở đây đồng nghĩa với việc bảo vệ tính toàn vẹn của một “cảnh quan văn hóa” (cultural landscape) - nơi thiên nhiên và con người cùng tạo ra giá trị.

Đó là lý do các tư duy quy hoạch hiện đại thường chuyển từ “bảo vệ theo điểm” sang “bảo vệ theo hệ thống” và “quản trị theo lớp”. Huế cần một “tấm bản đồ nhiều tầng” - trong đó vùng lõi được bảo vệ nghiêm ngặt, vùng đệm được quản lý hình thái và chức năng, vùng ảnh hưởng được kiểm soát phát triển theo các tiêu chí cảnh quan - môi trường, và các vùng tương tác phát triển phải được ràng buộc bằng điều kiện xanh - thấp tầng - hài hòa. Đây là cách tiếp cận đủ tinh tế để vừa giữ di sản, vừa không triệt tiêu động lực sống của đô thị.

Tính cấp thiết: không thể chậm hơn vì áp lực phát triển đã thay đổi

Có những thời điểm lịch sử mà việc chậm trễ trong quy hoạch đồng nghĩa với chấp nhận rủi ro không thể đảo ngược. Huế đang ở đúng thời điểm ấy. Đô thị hóa gia tăng, nhu cầu đầu tư hạ tầng và dịch vụ tăng mạnh, du lịch phục hồi và mở rộng, đời sống dân cư trong vùng di sản chuyển động theo nhịp kinh tế thị trường. Trong khi đó, di tích lại đối diện các nguy cơ đa chiều: xuống cấp vật liệu, tác động thiên tai, thay đổi thủy văn, xói lở, ẩm mốc, quá tải khách, áp lực giao thông cơ giới, và cả những can thiệp kiến trúc “đúng phép xây dựng” nhưng “sai tinh thần di sản”.

Một quy hoạch di tích tổng thể cho Huế, nếu làm đúng, là công cụ để “đóng khung” các tác động ấy trong một hệ thống quản lý thống nhất. Nó giúp chuyển từ phản ứng bị động sang chủ động phòng ngừa. Nó giúp giảm tình trạng “mỗi dự án một quyết định”, thay bằng một chuẩn mực chung - nơi mọi quyết định phát triển phải đặt câu hỏi: tác động đến tầm nhìn cảnh quan thế nào, đến giá trị nổi bật toàn cầu ra sao, đến môi trường và cộng đồng như thế nào.

Và điều quan trọng hơn: quy hoạch di tích còn là nền tảng để Huế phát triển theo mô hình đô thị xanh và bền vững. Một đô thị di sản không thể xanh theo kiểu “trồng thêm cây”; nó phải xanh bằng cấu trúc không gian: giữ hành lang sinh thái, giữ thủy hệ tự nhiên, phát triển giao thông sạch, tổ chức du lịch theo sức chứa, nâng chất lượng không gian công cộng. Tất cả những điều ấy đều cần quy hoạch như một “hợp đồng xã hội” giữa bảo tồn và phát triển.

Hợp lý với từng cụm di tích: mạnh ở tư duy tổng thể, cần mạnh hơn ở công cụ thực thi.

Nếu coi Kinh thành là trái tim biểu tượng của Huế, thì sông Hương là mạch máu cảnh quan, còn các lăng tẩm là hệ thống “phổi xanh” văn hóa nằm trong rừng đồi và thung lũng. Mỗi cụm di tích có một độ nhạy khác nhau, do đó cần các công cụ quản trị khác nhau.

Với khu vực trung tâm Kinh thành, rủi ro lớn nhất không chỉ là xuống cấp, mà là biến đổi chức năng và quá tải. Khi lượng khách tăng, khi dịch vụ phát triển, khi giao thông cơ giới chen vào, Kinh thành dễ bị biến thành một không gian “tiêu dùng du lịch” hơn là không gian “trải nghiệm di sản”. Vì vậy, quy hoạch chỉ đúng khi nó đặt ra cơ chế vận hành cụ thể: giới hạn khách theo khung giờ, phân luồng tuyến tham quan, kiểm soát sự kiện, giảm phương tiện cơ giới, ưu tiên đi bộ và xe điện, kiểm soát âm thanh, ánh sáng.

Với hệ thống lăng tẩm, giá trị nằm ở cảnh quan tổng thể: địa hình, trục nghi lễ, rừng thông, hồ nước, tầm nhìn. Một công trình kiến trúc dù được tu bổ hoàn hảo vẫn không cứu được di sản nếu tầm nhìn bị che khuất, nếu không gian bị xâm lấn, nếu rừng cảnh quan bị suy thoái. Vì vậy, quản lý lăng tẩm cần tập trung vào hành lang cảnh quan - sinh thái, quản trị trục nhìn, kiểm soát xây dựng vùng lân cận, đồng thời có chương trình thích ứng khí hậu để chống ẩm, chống xói lở, bảo vệ thảm thực vật.

Với lưu vực sông Hương, đây là khu vực vừa là di sản, vừa là không gian công cộng, vừa là hành lang sinh thái, vừa là trục du lịch. Nếu không có quy hoạch kiểm soát ánh sáng đêm, biển hiệu, kiến trúc ven sông, hoạt động bến bãi, và đặc biệt là biến đổi thủy văn - chất lượng nước, thì “bản sắc sông Hương” sẽ suy giảm. Huế muốn xanh và bền vững, trước hết phải xanh và bền vững từ lưu vực sông Hương.

Từ những logic đó, điểm cần nhấn mạnh là: tư duy tổng thể và phân lớp vùng bảo vệ là đúng; vấn đề còn lại là phải chuyển tư duy ấy thành các quy định có hiệu lực trong cấp phép và trong vận hành.

Điểm nghẽn thường gặp: mạnh về định hướng, yếu ở “bộ máy công cụ”

Trong thực tiễn Việt Nam, nhiều quy hoạch di sản gặp một hạn chế phổ biến: văn bản thuyết minh giàu lý luận và mục tiêu, nhưng thiếu bộ công cụ ràng buộc để thực thi. Khi thiếu công cụ, quy hoạch dễ trở thành “cái khung đẹp”, còn thực tế triển khai bị chi phối bởi dự án cụ thể, bởi nhu cầu đầu tư, bởi sức ép phát triển ngắn hạn.

Vì vậy, nếu muốn quy hoạch di tích thực sự phát huy hiệu lực, phải bổ sung các “công cụ cứng”, tối thiểu gồm:

Một là, bộ quy chuẩn hình thái - cảnh quan theo phân vùng.

Không thể chỉ nói “hài hòa kiến trúc”; phải có chỉ tiêu: chiều cao tối đa, mật độ, khoảng lùi, hình thức mái, vật liệu, màu sắc, biển hiệu, chiếu sáng, quản lý ánh sáng đêm. Huế nhạy cảm với những yếu tố ấy hơn bất kỳ nơi nào, bởi chỉ một vài khối công trình lệch chuẩn cũng đủ phá vỡ trục nhìn và cảm nhận cảnh quan.

Hai là, thiết lập hành lang tầm nhìn và điểm nhìn cảnh quan chủ đạo.

Huế là đô thị của “trục nhìn”. Núi Ngự, sông Hương, núi Kim Phụng, núi Bạch Mã, các hướng nhìn từ Kinh thành ra cảnh quan, từ lăng tẩm ra không gian đồi núi… đều phải được định danh, khoanh vùng, cắm mốc quản lý, và tích hợp vào hệ thống cấp phép.

Ba là, bắt buộc đánh giá tác động di sản (HIA) trong vùng nhạy cảm.

Nhiều xung đột nảy sinh vì dự án “đúng luật xây dựng” nhưng không đánh giá đúng tác động lên di sản. HIA không phải một thủ tục hình thức; nó là công cụ để cân đo - đong đếm tác động về tầm nhìn, cảnh quan, giao thông, du lịch, đời sống cộng đồng.

Bốn là, kế hoạch quản trị sức chứa du lịch.

Không thể đặt mục tiêu phát huy du lịch mà thiếu cơ chế giới hạn. Giới hạn không làm giảm giá trị, ngược lại làm tăng giá trị trải nghiệm, tăng chiều sâu văn hóa, bảo vệ di tích. Du lịch di sản phải chuyển từ “đông khách” sang “đúng khách”, từ “mùa vụ” sang “quanh năm”, từ “tập trung” sang “phân tán”, từ “tiêu dùng nhanh” sang “trải nghiệm chậm”.

Năm là, chương trình thích ứng khí hậu cho di tích.

Huế không thể bảo tồn di tích theo tư duy cũ khi khí hậu đang thay đổi. Cần kịch bản hóa rủi ro lũ - bão - ẩm mốc - xói lở - suy thoái cây xanh, và chuyển thành danh mục dự án ưu tiên: thoát nước bền vững, bảo vệ bờ sông, kiểm soát độ ẩm trong công trình gỗ, bảo vệ rừng cảnh quan lăng tẩm.

Bảo tồn để phát triển: nhưng phát triển phải theo “mô hình xanh” của đô thị di sản

Một đô thị di sản bền vững không thể phát triển bằng cách “thêm công trình” mà phải phát triển bằng cách “tăng chất lượng sống”. Di sản chính là lợi thế để nâng chất lượng sống: không gian công cộng tốt hơn, môi trường đẹp hơn, bản sắc rõ hơn, du lịch có chiều sâu hơn, kinh tế sáng tạo nảy nở từ truyền thống.

Nhưng để làm được điều ấy, quy hoạch cần đặc biệt tránh một nguy cơ: khái niệm “vùng tương tác phát triển/tái tạo di sản” bị hiểu thành vùng mở rộng xây mới. Tương tác phát triển không phải là “được phép làm mạnh tay”, mà là “được phép phát triển theo chuẩn mực”. Chuẩn mực đó phải là: xanh, thấp tầng, hài hòa cảnh quan, ưu tiên không gian công cộng, ưu tiên sinh kế cộng đồng, ưu tiên giao thông sạch.

Huế có thể và nên tiên phong một mô hình: “đô thị di sản - công viên di sản” (heritage park city), trong đó các vùng cảnh quan văn hóa trở thành vành đai sinh thái, sông Hương là trục không gian công cộng, Kinh thành là trung tâm trải nghiệm văn hóa, lăng tẩm là vùng du lịch sinh thái - văn hóa chất lượng cao, và các khu dân cư trong vùng di sản được hỗ trợ sinh kế xanh, dịch vụ văn hóa quy mô nhỏ, nghề thủ công, nghệ nhân, ẩm thực bản địa.

Đó mới là phát triển bền vững: di sản không bị biến thành “hàng hóa”, mà trở thành nền tảng cho một nền kinh tế có trách nhiệm.

Điều chỉnh, bổ sung để quy hoạch “đứng vững” trong thực tế

Để quy hoạch không chỉ đúng về chủ trương mà còn bền về thực thi, có thể kiến nghị bổ sung theo 8 nhóm trọng điểm:

1. Ban hành mã cảnh quan (Landscape Code) theo từng lớp vùng.

2. Chốt hành lang tầm nhìn và điểm nhìn - cắm mốc quản lý.

3. Thiết lập quản trị sức chứa du lịch cho từng điểm di tích.

4. Xây dựng chương trình thích ứng khí hậu và danh mục dự án ưu tiên.

5. Bắt buộc HIA trong vùng đệm/vùng ảnh hưởng.

6. Thiết kế mô hình sinh kế xanh cho cộng đồng vùng di sản.

7. Lộ trình giao thông xanh - giảm xe cơ giới trong vùng lõi.

8. Hoàn thiện cơ chế tài chính bền vững (quỹ bảo tồn, tái đầu tư, CSR, dịch vụ văn hóa có kiểm soát…).

Thay lời kết: Quy hoạch di tích là “kỷ luật của tương lai”, không phải “vòng kim cô” của phát triển

Một quy hoạch di tích tốt không làm đô thị chậm lại; nó làm đô thị đi nhanh hơn theo cách đúng, bền và đẹp. Nó biến phát triển từ “đụng đâu làm đó” thành “đi trong trật tự”. Nó biến di sản từ “gánh nặng bảo tồn” thành “nguồn lực sinh lợi”. Nó biến bảo tồn từ “tu bổ công trình” thành “quản trị cảnh quan - cộng đồng - môi trường”.

Huế có quyền mơ lớn, nhưng giấc mơ ấy chỉ thành hiện thực khi di sản được đặt vào một khung quy hoạch có kỷ luật. Kỷ luật ấy không triệt tiêu sáng tạo; ngược lại, nó mở ra sáng tạo đúng chỗ: sáng tạo về không gian công cộng, về kinh tế di sản, về du lịch chất lượng cao, về sinh kế xanh, về một đô thị sống chậm mà giàu năng lượng văn hóa.

Và ở tầm sâu nhất, quy hoạch di tích của Huế không chỉ để giữ lại quá khứ. Nó là cách Huế lựa chọn tương lai: một tương lai mà bản sắc không bị hòa tan, thiên nhiên không bị đánh đổi, di sản không bị thương mại hóa thô ráp, và con người được sống trong một đô thị xanh - nhân văn - bền vững, đúng với tầm vóc của một Cố đô.

P.T.H
(TCSH444/02-2026)

 

 

Đánh giá của bạn về bài viết:
0 đã tặng
0
0
0
Bình luận (0)
Tin nổi bật
  • VÕ VĨNH KHUYẾNBa mươi năm, sau khi Bác qua đời (1969 - 1999) có nhiều công trình nghiên cứu, nhiều chuyên luận và khá nhiều bài viết trên các báo, tạp chí trong và ngoài nước về thơ, văn của Bác. Quy mô và mức độ có khác nhau. Tuy vậy, vẫn có chỗ chưa được khảo sát một cách đầy đủ, chưa được đầu tư nghiên cứu một cách thỏa đáng. Trong phạm vi, khả năng cá nhân và nội hàm vấn đề, chúng tôi mạnh dạn trình bày một số suy nghĩ về thơ Bác viết cho thiếu nhi.

  • NGÔ TỰ LẬP(Tiếp theo TCSH số 127/9-99)

  • NGÔ TỰ LẬP1.Platon nói rằng không thể có sự bình đẳng của những kẻ vốn không bình đẳng về mặt năng lực tự nhiên. Đó là xã hội người, nhưng chúng ta cũng có thể nói tương tự như vậy về xã hội từ ngữ.

  • ĐÀO DUY HIỆP    “Hội làng mở giữa mùa thu     Giời cao gió cả giăng như ban ngày”                                            (Nguyễn Bính)

  • YURI BONDAREVTên tuổi của nhà văn Nga Yuri Bônđarép rất gần gũi với bạn đọc Việt Nam qua những tác phẩm nỗi tiếng của ông đã được dịch ở ta vào thập kỷ 80 như: "Các tiểu đoàn xin chi viện", "Tuyết bỏng", "Bến bờ", "Lựa chọn", "Trò chơi"... Là một trong những nhà văn Xô Viết hàng đầu miêu tả hùng hồn và chân thực chủ nghĩa anh hùng cách mạng của quân và dân Liên Xô trong cuộc chiến tranh vệ quốc thần thánh chống phát xít Đức 1941- 1945, Bônđarép đã được phong Anh hùng lao động xã hội chủ nghĩa, được tặng giải thưởng Lênin, các giải thưởng Quốc gia, giải thưởng Lép Tônxtôi và M.Sôlôkhốp, giải thưởng toàn Nga "Xtalingrát"...

  • TRẦN ĐÌNH SỬVăn học Trung Quốc trong cơ chế thị trường đã có những biến đổi khá lớn. Theo các tác giả của sách Văn học Trung Quốc thế kỷ XX xuất bản tại Quảng Châu năm 1988 có thể nắm được một đôi nét diện mạo, chứng tỏ văn học Trung Quốc không còn có thể tồn tại theo phương thức cũ. Cơ chế thị trường đã làm cho nhà văn và nhà phê bình phải suy tính lại về sách lược sinh tồn và phương hướng phát triển nghề nghiệp.

  • ĐOÀN TUẤNThạch Lam qua đời cách đây đã hơn nửa thế kỉ. Ông để lại cho chúng ta một khối lượng tác phẩm không lớn nhưng chúng đã trở thành một mẫu số vĩnh hằng trong văn học Việt Nam. Tiếc rằng chúng ta đã không thể lưu giữ một bức chân dung nào của Thạch Lam. Thậm chí mộ ông được chôn cất nơi nào, cũng không ai biết.

  • NHẬT CHUNG       (Đọc bài thơ XÓM LỤT của anh Phạm Xuân Phụng)Anh Phụng là bác sĩ ở Bệnh viện Trung ương Huế. Tôi tìm hết trong tuyển tập HAI THẬP KỶ THƠ HUẾ, chỉ duy nhất bài thơ này viết về cảnh lụt lội hàng năm vẫn xảy ra ở mảnh đất nghèo khó. Trong những ngày đau buồn, khi nước vừa rút, trắng bợt trước mắt tôi những bài thơ tình èo uột nỉ non ẻo lả, và đứng dậy trước mắt tôi một bài thơ XÓM LỤT.

  • PHONG  LÊBến không chồng - Giải thưởng Hội Nhà văn năm 1991 đưa nhanh Dương Hướng lên một vị trí cao trong thành tựu văn học Đổi mới. Không thuộc đội ngũ “tiền trạm” xuất hiện từ đầu những năm 80 như Ma Văn Kháng, Nguyễn Khải, Nguyễn Minh Châu và Nguyễn Mạnh Tuấn (sinh năm 1948) - người cùng thế hệ với anh (sinh 1949), đến tuổi 40 mới bắt đầu trình làng với tập truyện ngắn Gót son (1989), thế mà chỉ 2 năm sau, Dương Hướng bỗng trở thành một “tên tuổi” với Bến không chồng, góp mặt cùng Mảnh đất lắm người nhiều ma của Nguyễn Khắc Trường, Nỗi buồn chiến tranh của Bảo Ninh làm nên một bộ ba sáng giá trong văn học mở đầu thập niên 90, năm năm sau khởi động của công cuộc Đổi mới.

  • HÀ QUANG MINHLTS: Liệu có phải văn hóa chỉ đơn thuần là văn hóa hay nói cách khác là chỉ chứa đựng các yếu tố văn hóa không? Câu trả lời chắc chắn là không. Văn hóa mang cả trong nó tính chính trị và kinh tế. Trong khuôn khổ bài viết này, chỉ nhắc tới tính kinh tế trong văn hóa mà thôi nhưng hy vọng nó sẽ đóng góp nhiều cho công cuộc xây dựng một xã hội văn minh hơn, công bằng hơn.

  • ĐỖ LAI THÚYVề Kinh Bắc với những hội hè, chùa chiền, với đồng chiều cuống rạ, dây bìm bìm, bí lông tơ, giun đất, con gà trụi, châu chấu.. làm người đọc nhớ đến dòng thơ viết về nông thôn, nhất là thơ Nguyễn Bính. “ Trong các nhà thơ cùng thời viết về nông thôn như Bàng Bá Lân, Anh Thơ, Đoàn Văn Cừ... có lẽ chỉ có Nguyễn Bính là nhận thức sâu sắc được sự thay đổi của thôn quê trước “ cuộc xâm lăng” của đô thị.

  • TRẦN VĂN TOÀN - NGUYỄN XUÂN DIÊN1. Ảnh hưởng của Thơ Đường đối với Thơ Mới là một vấn đề từ lâu đã được đề cập tới. Ngay từ năm 1942, Hoài Thanh- Hoài Chân trong Thi nhân Việt Nam mặc dù giành nhiều trang để miêu tả ảnh hưởng của thơ Pháp (đặc biệt là trường phái Tượng trưng) nhưng các ông đã trân trọng và có một chút hứng thú đặc biệt về ảnh hưởng của Thơ Đường đối với Thơ Mới (điều này được bộc lộ qua công phu miêu tả, khảo cứu và cụ thể hơn từ chính số lượng trang viết). Khi phân chia các dòng mạch Thơ Mới, Hoài Thanh- Hoài Chân nói tới dòng mạch chịu ảnh hưởng của thơ Pháp, dòng mạch mang tính cách Việt, đồng thời cũng nói tới dòng mạch chịu ảnh hưởng từ Đường thi.

  • HOÀNG NGỌC HIẾN…Trong thời kỳ đổi mới xuất hiện nhiều tác phẩm cảm hứng phê phán rất mạnh. Có những quan điểm và giọng điệu phê phán rất khác nhau: xót xa và lo thương, căm uất và hằn học, tỉnh táo và điềm đạm... Cảm hứng phê phán mang tinh thần hài hước khoan hòa sẽ tạo một vị trí đặc biệt cho Nguyễn Việt Hà trong văn xuôi Việt Nam đương đại…

  • ALEXANDER GENISTrên thị trường Mỹ đã xuất hiện những cuốn sách điện tử đầu tiên. “Softbook” - một đĩa điện tử có màn hình bọc da. Sức chứa - 100 000 trang, trọng lượng - 15 kg, giá cả - 300 đôla cộng 10 đôla kết nối mỗi tháng. “Paketbook” giá 500 đôla, nhưng đi kèm với nó phải có máy tính cá nhân. “Dedicate Reader” - một sổ tay điện tử. Nó giống như một cuốn sách thực sự, có một màn hình kép chứa các bản vẽ, bản đồ, sơ đồ, bảng biểu. Giá là 1500 đôla. Như kinh nghiệm cho thấy, không ai thích đọc văn bản theo màn hình, vì thế tại viện nghiên cứu “Media-lab” người ta đang tìm cách chế tạo thứ “mực điện tử” - những cái bao hết sức nhỏ có thể tùy theo cường độ và hướng của dòng điện sắp xếp lại với nhau để tạo thành văn bản. Theo cách đó, gần như loại sách bằng giấy thông thường có thể được in lại - thay một nội dung này bằng một nội dung khác. Tờ “New York Times” viết: “Ngay giờ đây đã thấy rõ sách điện tử là điều tất yếu. Nếu như không phải là sự thay thế sách in, thì cũng là sự luân phiên nó”. (Theo báo chí)

  • TRẦN ANH PHƯƠNGCầm trên tay tập thơ "Người hái phù dung" của Hoàng Phủ Ngọc Tường tôi như đọc với chính mình giữa đêm khuya lặng lẽ bên ngọn đèn. Cảm nhận đầu tiên về thơ anh không phải thơ để đọc giữa chốn đông người hay ở trong hội trường lớn, thơ anh chỉ đến với người đọc khi chỉ còn lại một mình đối diện với chính mình, tìm lại mình trong những con chữ lan toả như từng đợt sóng, xâm chiếm choáng ngợp lòng người...

  • TRẦN THIỆN KHANH Inrasara nhập cuộc văn chương từ rất sớm. Ngòi bút của Inrasara chạm được vào những vấn đề cốt tử của nghệ thuật. Inrasara đã sống thực sự với đời sống văn chương đương thời.

  • HUYỀN SÂM - NGỌC ANH 1. Umberto Eco - nhà ký hiệu học nổi tiếng.Umberto Eco chiếm một vị trí rất đặc biệt trong nền lý luận đương đại của Châu Âu. Ông là một triết - mỹ gia hàn lâm, một nhà ký hiệu học uyên bác, một tiểu thuyết gia nổi tiếng và là giáo sư danh dự của trường Đại học Bologne ở Italia. Tư tưởng học thuật của ông đã tác động mạnh mẽ, tích cực đến đời sống trí tuệ của sinh viên và giới nghiên cứu trong suốt nửa thế kỷ qua. Ông có mặt trong danh sách của hai mươi nhà tư tưởng đương đại lớn nhất thế giới, và cũng là ứng cử viên thường trực của Viện Hàn lâm Thụy điển về việc bình chọn giải Nobel văn học.

  • ĐỖ NGUYỄN VIỆT TƯ         (Nhân đọc thơ Hoàng Vũ Thuật)Trong con người cũng như trong vũ trụ luôn luôn hiện diện một mâu thuẫn bất biến, nhờ cái khối mâu thuẫn này mà nó tồn tại, phát triển và trở nên thống nhất. Con người luôn đi tìm chính mình trong một cuộc phiêu lưu vô định, không bao giờ bằng lòng với những cái đã có, bản ngã lúc nào cũng thôi thúc sáng tạo để tìm ra cái mới. Nhà thơ luôn đồng hành với cuộc phiêu lưu của những con chữ để đi đến những miền đất lạ, những vùng cảm xúc.

  • NGUYỄN KHOA BỘI LANSau mấy tháng mưa tầm tã và lạnh thấu xương, qua đầu tháng chạp âm lịch, toàn khu Hạ Lào bắt đầu tạnh. Mặt trời lại hiện ra đem ánh sáng sưởi ấm những khu rừng bạt ngàn từ Trường Sơn lượn xuống. Ở các suối nước không còn chảy như thác đổ, ở Xê Công dòng nước cũng đã trở lại hiền hòa. Các con đường lớn, đường nhỏ bắt đầu khô ráo.

  • TRẦN ĐƯƠNGTôi được làm quen và có quan hệ cởi mở với nhà thơ Tố Hữu từ mùa thu năm 1973, sau khi ông dẫn đầu Đoàn đại biểu Đảng ta đi dự Đại hội đại biểu Đảng Cộng sản Đức (DKP) họp tại thành phố cảng Hăm-bugr). Từ  miền Tây, ông sang Béc-lin, Cộng hòa Dân chủ Đức, theo lời mời của Bộ chính trị Đảng xã hội chủ nghĩa thống nhất Đức (SED) với mục đích thăm, nghiên cứu và trao đổi về công tác tư tưởng giữa hai Đảng.