Trong kiến trúc cung đình Nguyễn tại Huế, hình thức nhà tạ có mặt ở khắp nơi: Hoàng cung, Hành cung, Biệt cung và ở cả các lăng tẩm đế vương.
Hai ngôi nhà tạ ven bờ hồ Lưu Khiêm
|
Trong lịch sử kiến trúc truyền thống Việt, hình thức kiến trúc nhà tạ có lẽ xuất hiện từ khá sớm và tương tự như ở Trung Hoa, nó cũng sớm được cung đình hoá rồi gần như trở thành một hình thức kiến trúc độc quyền của vua chúa. Theo các nguồn sử liệu, dưới tất cả các triều đại vua chúa Việt Nam, hình thức nhà tạ xuất hiện khá phổ biến tại những chốn phục vụ nhu cầu ăn chơi của tầng lớp thống trị, như hành cung, ly cung, biệt cung...Chúng là những kiến trúc tương đối đơn giản, được dựng bên bờ mặt nước như hồ, ao, sông, suối (nguyên chữ tạ có nghĩa là ngôi nhà dựng trên mặt nước-vì thế mà còn gọi là thuỷ tạ) với nhiều hình thức khác nhau. Nhưng phải đến thời Nguyễn, hình thức kiến trúc nhà tạ mới trở nên thật sự phong phú về số lượng và hình thức.
Đây là ngôi nhà tạ nằm trong tổ hợp kiến trúc cung Diên Thọ, khu vực dành riêng cho các bà Thái hậu triều Nguyễn, rộng gần 1.8 ha, nằm ở phía tây trong Hoàng Thành. Trường Du Tạ được dựng năm 1849 để chuẩn bị cho lễ Ngũ tuần đại khánh tiết của bà Thái hậu Từ Dũ, mẹ vua Tự Đức. Tạ dựng trên một chiếc hồ hình vuông xinh xắn, rộng 530 m2, ở phía đông toà điện chính, mặt hướng về phía nam. Kết cấu tạ kiểu nhà Rường truyền thống Huế với thức vuông (phương đình), một gian bốn chái, 16 cột trụ, mái lợp ngói ống tráng men xanh. Cả ba mặt đông, tây và nam của Trường Du Tạ đều có hành lang bao bọc. Về sau hành lang này bị dỡ bỏ, phần phía nam thì cải tạo thành một ngôi nhà vỏ cua với tên gọi Lương Phong Đình.
nhất của Huế dù đây chỉ là một ngôi nhà tạ có quy mô vừa phải. Ca dao xứ Huế có câu: “ Chiều chiều trước bến Văn Lâu, Ai ngồi ai câu ai sầu ai thảm, Ai thương ai cảm ai nhớ ai trông..” chính là chỉ vị trí thơ mộng này.
Ngôi nhà tạ bé nhỏ này cũng rất nổi tiếng bởi nó vốn là một bộ phận không thể thiếu được của quần thể kiến trúc lăng Tự Đức. Dũ Khiêm Tạ được dựng vào năm 1864, cùng với nhiều công trình khác của Khiêm Cung (sau khi vua băng và được táng vào đây mới gọi là Khiêm Lăng). Tự Đức là một ông vua thi sĩ và Khiêm Cung, một biệt cung kiêm lăng mộ của ông phản ánh rất rõ điều này. Gần 50 công trình kiến trúc lớn nhỏ được bố trí hài hòa trong một không gian thiên nhiên, rộng trên 150.000m2. Nổi bật trong số đó bởi vẻ đẹp trữ tình, giàu chất thơ là hai ngôi nhà tạ ven bờ hồ Lưu Khiêm: Dũ Khiêm Tạ và Xung Khiêm Tạ.
Khác với Dũ Khiêm Tạ ở phía bờ hồ đối diện vốn là một bến thuyền của nhà vua, Xung Khiêm Tạ là toà nhà dành làm nơi ông câu cá, ngắm trăng, làm thơ..Quy mô công trình này lớn hơn Dũ Khiêm Tạ nhiều. Đây là một toà nhà kép theo lối “ trùng thiềm điệp ốc” rất phổ biến trong kiến trúc cung đình Nguyễn. Nhà chính (chính đường) cấu trúc như một ngôi nhà Rường lớn, nối trực tiếp với nhà trước (tiền đường) chỉ bé như một nhà vỏ cua thông qua một cột trụ chung. Phần phía trên của cột trụ này đặt một máng xối mà hai đầu đều được trang trí bằng hình cá gáy (cá chép) đang há miệng nhả nước rất độc đáo. Phần thân của nhà chính có vách ván che cả ba mặt (mặt sau và hai bên) nhưng toàn bộ nhà trước lại để trống tương tự như ở Dũ Khiêm Tạ. |
||||
| Theo TS. Phan Thanh Hải (hueworldheritage.org.vn) |
Tải mã QRCode
Nhân kỷ niệm 81 năm Ngày Cách mạng Tháng Tám thành công (19/8/1945 - 19/8/2026), Quốc khánh nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (2/9/1945 - 2/9/2026), sáng ngày 28/8, Thành uỷ - HĐND – UBND – UBMTTQ Việt Nam thành phố trang trọng tổ chức lễ dâng hoa, dâng hương viếng các Anh hùng liệt sĩ tại nghĩa trang liệt sĩ thành phố Huế.
Sáng ngày 28/8, tại Bảo tàng Hồ Chí Minh, Thành ủy - HĐND - UBND -UBMTTQ VN thành phố Huế long trọng tổ chức Lễ dâng hoa lên Chủ tịch Hồ Chí Minh và khai mạc triển lãm chuyên đề “Chủ tịch Hồ Chí Minh với những mốc lịch sử năm 1946”.
Trước thềm năm học mới, Thủ tướng Lê Minh Hưng đã chủ trì Hội nghị tổng kết năm học 2025-2026 và triển khai nhiệm vụ năm học mới 2026-2027 với nhiều chỉ đạo quyết liệt nhằm nâng cao chất lượng đào tạo, đáp ứng nhu cầu thời đại.
Chiều ngày 26/8, Sở Văn hóa và Thể thao thành phố Huế đã tổ chức Hội thảo khoa học với chủ đề “Thực trạng, giải pháp bảo tồn, phát huy giá trị văn học dân gian các dân tộc thiểu số thành phố Huế”.
Tiếp nối sức lan tỏa của chương trình năm 2025, nhân dịp kỷ niệm 81 năm Cách mạng Tháng Tám, Ngày truyền thống lực lượng Công an nhân dân (19/8/1945 - 19/8/2026) và 81 năm Quốc khánh nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (02/9/1945 - 02/9/2026) Báo Nhân Dân phối hợp với Bộ Công an tổ chức hoạt động đi bộ “Cùng Việt Nam tiến bước” toàn quốc.
Sáng 25/8, Thành ủy Huế tổ chức lễ công bố các quyết định thí điểm thành lập Đảng bộ Hội đồng nhân dân thành phố và Đảng bộ Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể thành phố; đổi tên Ban Tuyên giáo và Dân vận Thành ủy thành Ban Tuyên giáo Thành ủy.
Sáng 25/8, Hội Khoa học Lịch sử thành phố Huế tổ chức Đại hội lần thứ VII, nhiệm kỳ 2026 - 2031. Phó Chủ tịch UBND thành phố Huế Trần Hữu Thùy Giang tham dự Đại hội.
Ngày 21/8, Bảo tàng Lịch sử thành phố Huế phối hợp với Viện Bảo tồn di tích (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) tổ chức Hội nghị Công tác bảo tồn và phát huy giá trị di tích Kiến trúc nghệ thuật Tháp Phú Diên.
Chiều ngày 20/8, tại Nhà hát Duyệt Thị Đường, UBND thành phố Huế tổ chức Hội nghị “Cộng đồng số tiên phong đồng hành vì thành phố Huế thông minh, sáng tạo, an ninh, an toàn, thịnh vượng trong kỷ nguyên phát triển mới”.
Theo ban tổ chức, Lễ hội điện Huệ Nam năm nay dự kiến thu hút trên 10 ngàn người tham gia. Không gian văn hóa Huế mang đến những trải nghiệm mới dành cho du khách. Nằm trong khuôn khổ Lễ hội mùa Thu - Festival Huế 2026, Lễ hội sẽ diễn ra trong khoảng 3 ngày, từ 20 đến 22/08.
Tối 19/8, tại Trung tâm Văn hóa - Điện ảnh thành phố Huế, Sở Văn hóa và Thể thao thành phố Huế tổ chức khai mạc Tuần phim “Huế và dòng chảy lịch sử”, nhân kỷ niệm 81 năm Cách mạng Tháng Tám thành công và Quốc khánh 2/9.
Lễ hội Điện Huệ Nam (Điện Hòn Chén) là một trong những lễ hội văn hóa tâm linh đặc sắc của Huế, gắn với tín ngưỡng thờ Thánh Mẫu Thiên Y A Na. Tại hội thảo khoa học “Quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể Lễ hội Điện Huệ Nam trong đời sống đương đại” diễn ra chiều 19/8, các nhà nghiên cứu, nhà quản lý và cộng đồng thực hành đã tập trung bàn giải pháp bảo tồn, hạn chế biến tướng và phát huy giá trị lễ hội trong đời sống đương đại.
Trong giai đoạn phát triển mới, thành phố Huế xác định kinh tế tư nhân là lực lượng quan trọng để chuyển hóa lợi thế di sản, văn hóa, cảnh quan và tri thức thành các sản phẩm, dịch vụ có giá trị cao, tạo thêm động lực cho tăng trưởng.
Ủy ban nhân dân thành phố Huế vừa ban hành kế hoạch tổ chức giải chạy “Huế Amazing Marathon 2026” và giải thể thao 2 môn phối hợp bơi - chạy “Aqua Warriors Huế 2026”. Hoạt động diễn ra trong khuôn khổ Ngày hội Thể thao vì sức khỏe cộng đồng “Hue Sports Festival” lần thứ 4 năm 2026.
Chiều ngày 14/8, UBND thành phố Huế đã tổ chức Chương trình gặp gỡ các doanh nghiệp quản lý Mạng đa kênh (MCN), quản lý nhà sáng tạo nội dung và KOLs năm 2026, với chủ đề “Hội tụ tinh hoa - lan tỏa bản sắc Huế”.
Sáng 14/8, Thư viện thành phố Huế tổ chức khai mạc Hội thi “Thiếu nhi vẽ tranh theo sách” năm 2026 với chủ đề “Cùng sách vẽ tương lai”. Hội thi năm nay thu hút hơn 50 thiếu nhi trong độ tuổi từ 6 đến 15 tuổi trên địa bàn thành phố Huế.
Ban Thường vụ Đảng ủy Ủy ban nhân dân thành phố Huế vừa ban hành Công văn tuyên truyền, hưởng ứng Giải báo chí về xây dựng Đảng thành phố Huế lần thứ V - năm 2026 (Giải Búa liềm vàng năm 2026).
Nhân dịp kỷ niệm 81 năm Cách mạng Tháng Tám thành công và Quốc khánh 2/9, công dân Việt Nam được miễn phí tham quan các điểm di tích thuộc Quần thể Di tích Cố đô Huế trong hai ngày 19/8 và 2/9/2026. Đây là dịp để người dân, du khách trong nước tìm hiểu, trải nghiệm những giá trị lịch sử, văn hóa đặc sắc của di sản Cố đô.
Chiều 11/8, Đoàn cán bộ Tuyên giáo và Dân vận, Báo chí - Xuất bản Thành phố Hồ Chí Minh đã có buổi làm việc với Ban Tuyên giáo và Dân vận Thành ủy Huế và tặng quà cho gia đình chính sách, gia đình có hoàn cảnh khó khăn, học sinh nghèo hiếu học tại thành phố Huế. Đây là hoạt động nằm trong khuôn khổ chương trình về nguồn dành cho lãnh đạo, phóng viên, biên tập viên tiêu biểu các cơ quan báo chí, xuất bản năm 2026 của Ban Tuyên giáo và Dân vận Thành phố Hồ Chí Minh.
Chiều ngày 10/8, tại Tổng Lãnh sự quán nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào tại thành phố Đà Nẵng, đoàn đại biểu lãnh đạo thành phố Huế do đồng chí Lê Trí Thanh, Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch UBND thành phố làm Trưởng đoàn đã đến viếng đồng chí Xaysomphone Phomvihane, Ủy viên Bộ Chính trị Trung ương Đảng Nhân dân Cách mạng Lào, Chủ tịch Quốc hội nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào từ trần.