NGUYỄN ĐÔNG NHẬT
Buổi sáng thức dậy. Trên mặt bàn cạnh cửa sổ, gió lật những trang sách. Không biết cho ai sẽ đọc, nhưng những trang sách cứ mở ra, chờ đợi.
Ảnh: tư liệu
Không dưng, chợt nhớ lại cái logo hình một quyển sách đang mở ra, trong những quyển sách đầu tiên được thấy, thuở còn học cấp II. Nhiều năm sau mới biết, người lo việc ấn hành những quyển sách ấy, là Ông Khai Trí. Ông là người làm sách cao quý: đem tri thức nhân loại đến cho nhân quần. Cái tên Ông Khai Trí được viết hoa, là sự đánh giá đúng mức của rất nhiều người tại miền Nam, khoảng 70 năm trước. Khai trí, nói gọn, là “mở đầu óc” cho đồng bào. (Hơn 100 năm trước, Phan Châu Trinh đã khởi xướng tư tưởng này).
Ông Khai Trí “xin” lại ngôi nhà để lập một nhà sách chuẩn mực, giữa lúc mà hàng loạt nhà sách ra đời chỉ với mục đích lợi nhuận. Khi ấy, hơn 25 năm trước, tôi đã nhìn thấy tờ quyết định trả lại nhà cho ông.
Có phải, trong bất cứ công việc nào, cũng không thể thiếu tình yêu. Mà sao bây giờ, tình yêu đang… vắng xa dần!?...
*
Nhớ lại. Dường như, nhiều mối tình nam - nữ, cuối cùng đều chỉ còn để lại sự bùi ngùi, nuối tiếc, đắng cay… Nhưng cũng… dường như, có một tình yêu khá bền lâu và ít thay đổi: yêu sách.
Tình yêu ấy, bắt đầu từ quyển sách đầu tiên được đọc là Tam quốc chí diễn nghĩa, khi vừa năm tuổi. (Thật ra, không phải đọc, mà là tập… đánh vần). Thị xã có một Tủ sách bình dân, dành cho người đọc ít tiền. Trên những trang giấy nhuốm cái màu không tên vì đã qua tay nhiều người đọc, thế giới rộng lớn dần dần hiện ra, như sự chuẩn bị cho việc từng bước đi vào cuộc sống. Nếu không có sự dẫn đường của sách, có thể con người sẽ tiến bước rất chậm hoặc đi lạc… cả một đời? Dễ hiểu thôi: sách là sự thâu tóm những hiểu biết và kinh nghiệm của hàng bao thế hệ và xứ sở trên hành tinh này. Giờ đây, ở nơi này, đã có rất nhiều báo động về hiểm họa khi thiếu vắng văn hóa đọc. Thử… dẫn chứng: Hơn 50 năm trước, khi đất nước còn bị chia cắt, ở miền Bắc, mỗi tên sách đã được nhà nước cho in hàng vạn bản; ở miền Nam, những đầu sách bán được (hầu hết là của tư nhân) là vài ngàn bản; trong khi hiện nay, với dân số gần 100 triệu người, những tác phẩm thuộc loại “Nobel”, in 1.000 bản vẫn… ế!
Vì sao? Có phải, do tình yêu đang… ở xa ngoài!...
*
Trước đèn. Người xưa dùng từ này để nói về việc học. Học, cũng gần gần giống như… tu. Mất nhiều thời gian lắm, ít nhất, là phải thập niên đăng hỏa. Và rồi, dẫu có rơi vào cảnh “thập tải độc thư bần đáo cốt” (đọc sách mười năm nghèo thấu xương), dẫu không thành đạt (như quan niệm của thời ấy), thì vẫn trở thành người được luân lý quý trọng: hình ảnh những ông đồ trong xã hội cũ.
Lẽ nào, tình yêu đang… trở thành xa xôi, trên cả hành tinh này!?
*
Sách trên… lưng. Ấy là, khi gùi thùng sách nặng trĩu qua những con dốc của núi rừng Trị - Thiên, năm 1974, một ngày mùa đông cắt buốt. Bộ sách Mỹ học của triết gia người Đức G. Wilhelm Hegel, Việt dịch: Nhữ Thành, in ronéo trên khổ giấy lớn hơn khổ A4 một ít, gửi từ Hà Nội vào chiến trường. Điều này, có vẻ… lạ, mà không hề: đó là cái tầm nhìn xa về văn hóa - tư tưởng, ngay giữa hồi đạn bom gào thét. Tất nhiên, đối tượng được đọc cũng hết sức hạn chế. Và chúng tôi là những người trẻ tuổi được cái may mắn đó. Người ta vẫn nói đến những tiếng hát át tiếng bom, những vân vân… Không hề sai. Nhưng, vẫn có những sức mạnh khác, bền bỉ: tiếng im lặng của những trang sách.
Những tiếng ấy, hay là hương của những trang giấy, giờ đây còn đọng ở nơi nào? Hay đã bay đi đâu?
Dẫu sao, cũng còn có thể tin rằng, có lẽ không phải tình yêu đã trở thành nỗi… xót xa!
*
Tập sách của người bạn vong niên, nằm yên lặng, góc bàn. Trên bìa sách, ở cuối màu xanh những trùng điệp sóng, thoáng cái ánh bạc của… “Vỏ ốc”, tác phẩm ở tuổi 80 của nhà thơ - nhà viết kịch Dũng Hiệp. Có mấy câu “minh họa” cho ý chính của toàn tập: Những vỏ ốc xà cừ/ khảm nên tranh tố nữ/ ốc chết tự ngàn thu/ có hay mình bất tử? Những vỏ ốc, là… những trang giấy. Cũng chính là những ca khúc những bức tranh những pho tượng: những sản phẩm nghệ thuật. Lịch sử của con người sẽ ra sao, cuộc sống của mỗi cá nhân sẽ thế nào, nếu không có chúng?
Ví dầu, những bài thơ không nuôi nổi đàn con nheo nhóc. Ví dầu, Đỗ Phủ chết đói trên thuyền nát, Nguyễn Du ốm đau thiếu thuốc thang. Và vô vàn những phôi phai khác nữa…
Vì vậy, mà niềm tin sẽ chẳng hề vô cớ: tình yêu vẫn thấp thoáng xa-gần…
Trở về để đi đến
Những con đường ở Huế thường lặng lẽ dẫn về những hồi ức rất xa của một thời trẻ tuổi. Lần bước trên những dấu chân vô hình của bao thế hệ cha ông, nghe vọng lại bao tiếng khóc tiếng cười trên con đường Nam tiến của dân tộc; tiếng gió mưa trên những đời nông dân âm thầm góp xương máu vô danh để làm nên hồn sông núi. Hương phấn Huyền Trân đã bay cùng tiếng cười xé rách trái tim cho cương thổ mở ra vùng Thuận-Quảng. Và linh hồn của những điệu hát Chăm đã hòa trộn vào những làn điệu dân ca Trị - Thiên để chứng minh rằng, văn hóa là sự tiếp biến mãi mãi. Và dẫu chiến tranh là một quy luật bất thường của Lịch Sử thì Tình Yêu luôn là Người Bảo Hộ của Thời Gian. Để hôm nay, đi trên những con đường thẫm ánh-xanh-lá-nắng dưới bóng cổ thành, có thể hiểu rằng, những hoạt động trên lĩnh vực văn hóa của Huế không chỉ đơn thuần là những hình thức lễ hội.
Nhớ lại: Gần hai mươi năm trước, Trại sáng tác điêu khắc quốc tế lần thứ V mang tên “Ấn tượng Huế - Việt Nam 2008” tổ chức tại biển Thuận An. Là dịp trao đổi kinh nghiệm sáng tác giữa giới nghệ sĩ điêu khắc trong nước với các nhà điêu khắc của 16 quốc gia như Anh, Áo, Belarus, Bỉ, Đức, Hàn Quốc, Hoa Kỳ, Thái Lan, Trung Quốc, Italia... Một trong những điểm đặc sắc của thành phố Huế là sự có mặt của những tác phẩm điêu khắc được đặt ở các công viên hai bên bờ sông Hương và tại khu du lịch Thiên An - hồ Thủy Tiên. Tác phẩm của các nhà điêu khắc trong Trại sáng tác được đưa vào bộ sưu tập Vườn tượng điêu khắc quốc tế, làm phong phú thêm vốn liếng điêu khắc của Huế.
Cùng trong năm ấy, một kỷ niệm khác, là cuộc vận động “2008 giấc mơ cổ tích” trong Festival Huế gồm tranh vẽ, diều giấy, lồng đèn… của học sinh Việt Nam và quốc tế. Lần đầu tiên tại Festival này, thiếu nhi đã trở thành một trong những tiêu điểm của lễ hội.
Có lẽ cũng không cần phải “điểm danh” đầy đủ các chương trình, các tiết mục đa dạng trong những công việc tương tự.
Nhưng, cũng có lẽ, những ai quan tâm đến sự tồn tại - phát triển của hoạt động lễ hội và văn hóa của Huế sẽ còn đặt ra những câu hỏi. Những câu hỏi sẽ không bao giờ ngừng lại, trong ý muốn không ngừng hoàn thiện. Những tiềm năng văn hóa - du lịch đặc trưng của Huế sẽ được giữ gìn để khai thác đúng đắn và đúng mức đến đâu? Và phải chăng, câu hỏi quan trọng nhất là: Sau những hoạt động ấy, Cái-Còn-Lại cho Huế là gì, nhìn dưới góc độ văn hóa - đời sống?
Những câu hỏi không dễ trả lời. Và cũng khó có thể trả lời một cách vội vàng. Nhưng, Những-Con-Đường ở Huế là có thực. Cũng có nghĩa là, Sự Sống không bao giờ dừng lại. Lễ hội và văn hóa chính là Sự-Tìm-Lại-Để-TìmĐến những giá trị lâu bền. Những con đường, như thế, là những lối mở về hướng Tự Do, hiểu trong ý niệm về một sự vận động luôn luôn vươn tới.
N.Đ.N
(TCSH60SDB/03-2026)
Tải mã QRCode
VŨ ĐÌNH HÒE Trích đoạn trong cuốn Hồi ký "Pháp quyền - Nhân nghĩa Hồ Chí Minh".
THÁI KIM LAN Viết tặng Lisa Eder
PHẠM NGỌC CẢNH Bút ký Sau này tôi mới biết cụ Đỗ Tất Lợi. Dành dụm mãi tiền sinh hoạt phí của một anh lính, tôi ra cửa hàng sách quốc văn. Mua một cuốn Nam dược... về đặt đầu giường như cái gối. Gối lên những kỷ niệm về cây, về lá để nhớ thương bà. Những trang viết về cây ngải cứu, cây thạch xương bồ, cây bồ công anh hay như những bài thơ. Những trang viết về củ nghệ, củ gừng, quả mướp đắng, trái me chua phúc dày như kinh Phật.
NGUYỄN TRỌNG TẠOKim Mai thân nhớ,Ngày giáp Tết, tôi về miền thơ ấu. Cây đa cổ thụ, ngôi miếu rêu phong vẫn đứng giữa đồng quê như đợi như chờ từ vạn kỷ.
NGUYỄN THẾ TƯỜNG Bút ký Dải đất Việt khi chạy dài vào tới miền Trung thì xép lại trong một khúc eo. Một bên là dãy Trường Sơn hùng vĩ che chắn. Một bên là biển rộng sóng vỗ bờ.
NINH GIANG THU CÚC Ghi chép Thuở còn bé tí tẹo tôi thường được người lớn kể cho nghe chuyện một anh chồng Cọp đi rước Cô mụ (nữ hộ sinh) cho chị vợ đang đau bụng đẻ.
TRÍ NHÂN Truyện kýNăm 1954, đa số cán bộ, đảng viên ở chiến trường miền đều tập kết ra Bắc theo Hiệp định Giơ-ne-vơ. Chỉ có một số ít cán bộ, đảng viên cốt cán được bố trí ở lại trong vùng tạm chiếm để xây dựng cơ sở cách mạng, tổ chức lực lượng đề phòng địch phá hoại Hiệp định đình chiến.
NHẤT LÂM Bút ký Năm 1948, từ đồng bằng huyện Triệu Phong, chúng tôi vượt quốc lộ 1A lên một xã miền núi, xã Phong An. Hồi ấy rừng bạt ngàn vô tận, xã Phong An chỉ cách thị xã Quảng Trị chừng mười cây số, do núi rừng ngút ngàn, mà trở nên xa vời như xứ sở lạ lùng ngàn dặm. Chúng tôi bảo nhau: đề phòng cọp từ bụi rậm vồ tươi như đùa. Nhìn núi cao và cây rừng trùng điệp, con người trở nên hồi hộp, lo sợ mơ hồ; lại đi ban đêm, đi lần đầu giữa rừng, sợ là tất nhiên.
HƯƠNG GIANG(Hưởng ứng cuộc vận động “Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh”)
HOÀI NGUYÊNTiếng tiêu trầm của nỗi cô đơn...
TRUNG SƠNTrong số những con vật gần gũi với con người, con mèo không đứng vị trí thứ nhất thì cũng nhì. Chỉ riêng việc chú mèo có đặc quyền thỉnh thoảng "chung chăn" với con người lúc trời mưa rét cũng đủ để xếp chú đứng ở thứ bậc cao trong mối quan hệ với con người. Cũng vì vậy, trong thành ngữ và tục ngữ có nhiều câu nói đến con mèo ngẫm ra khá thú vị.
ĐOÀN MINH TUẤN Tùy bútĐã từ lâu lắm, nhiều mùa xuân đã qua, nhà văn Đoàn Giỏi có cho tôi mượn cuốn sách rất hay viết về "chó và mèo trên thế giới" của hai tác giả người Pháp Marlyse et Frange.
NGUYỄN QUANG HÀHầu như mỗi chúng ta chỉ biết Mai Xuân Hòa là nhạc sĩ. Anh đã ra mắt hai tập nhạc viết cho người lớn: "Nỗi đợi chờ", "Khát vọng",và hai tập cho thiếu nhi: " Những điều em thích", " Những ngôi sao đẹp".
PHAN THỊ THU QUỲ(Hưởng ứng cuộc vận động “Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh”)
LÊ KHAI Bút kýAnh đưa tôi một tờ giấy cuộn tròn và nói: Tuần qua tôi đi tìm mộ liệt sĩ ở Truồi (huyện Phú Lộc). Tìm một mộ mà phát hiện ra tám mộ. Buồn! Tôi làm bài thơ. Anh xem và chữa giúp. Cả đời tôi chưa quen làm thơ. Anh chào tôi rồi vội vã về vì đang có việc cần.
HÀ KHÁNH LINH Trích Hồi ký… Mùa xuân 1967, địch tăng cường đánh phá suốt ngày đêm, ngày một ác liệt hơn. Các trạm khách dọc tuyến đường 559 không ngày nào không bị đánh trúng hoặc B52 hoặc bom tọa độ, hoặc pháo tầm xa. Ngày nào cũng có thương vong. Có những đơn vị trên đường hành quân vào Nam chưa đến địa điểm tập kết đã bị đánh tơi tả, chỉ còn sót lại vài người. Các cơ quan đơn vị đóng chung quanh khu vực phần nhiều đã bị đánh trúng.
TUỆ GIẢI NGUYỄN MẠNH QUÝ Tạp bútNhư nhân duyên, như định mệnh, cuộc đời tôi như thu hết vào trong một chung trà. Tuổi thơ đã qua, bây giờ và sẽ mãi mãi, cuộc đời tôi luôn vương vấn một hương trà. Tôi thường hay nói đùa cùng bằng hữu rằng sinh ra và lớn lên được ướp trong hương trà, tôi cũng chỉ mơ một ngày về thiên cổ được vẫy tiễn linh hồn bằng một chén trà ngon, được chôn theo cùng là một bộ ấm trà quý nhất và được vẫn cùng người “hồng nhan tri kỷ” đồng ẩm tương phùng ở thế giới bên kia!!!
TRẦN KIM HỒĐảo Cồn Cỏ là vọng gác tiền tiêu, là con mắt của Vĩnh Linh - khu Vĩnh Linh là tiền đồn của miền Bắc XHCN, là hậu phương trực tiếp của tiền tuyến lớn miền Nam; do đó đảo Cồn Cỏ có vị trí vô cùng quan trọng, mặc dù diện tích chỉ có 4km2. Mât Cồn Cỏ, miền Bắc XHCN trực tiếp bị uy hiếp, nhất là vào lúc nguỵ quyền Ngô Đình Diệm không ngớt hô hào lấp sông Bến Hải, Bắc tiến; đế quốc Mỹ từng trắng trợn tuyên bố biên giới Hoa kỳ kéo dài đến vĩ tuyến 17.
PHẠM NGUYÊN TƯỜNGHai cái máy lạnh hai cục trong căn phòng 40m2 của nhà hàng Hoa Chuối cộng với cả trận mưa chiều đột ngột tầm tã không làm dịu được sức nóng từ tấm thịnh tình của gần 50 cộng tác viên thân thuộc của tạp chí Sông Hương tại thủ đô Hà Nội.
TÔ VĨNH HÀTrong lịch sử hàng ngàn năm dựng nước và giữ nước của dân tộc Việt Nam, 60 năm qua là một chặng đường đặc biệt. Chưa bao giờ dân tộc ta phải đương đầu với nhiều thử thách đến như thế, phải chiến đấu và chiến thắng nhiều kẻ thù đến như thế. Pháp rồi Nhật, Tưởng và Anh; hết Mỹ đến Khơmer “đỏ”... Kẻ thù và đau khổ nhiều đến mức tưởng chừng như đất nước Việt Nam được tạo hoá sinh ra là để cho các loại kẻ thù nhòm ngó, tìm mọi cách thôn tính.