Nhạc sĩ Trần Hoàn về chốn Đào Nguyên

14:28 18/06/2009
NGUYỄN TRỌNG TẠOTôi biết nhạc sĩ Trần Hoàn vĩnh biệt cõi trần vào lúc 5 giờ 6 phút ngày 23 tháng 11 tại bệnh viện Hữu Nghị Hà Nội, nhờ cú điện thoại của một nhà báo gọi đến đặt bài. Đã mấy hôm nay biết ông hôn mê sâu, khó qua khỏi mệnh trời, nhưng khi nghe tin ông qua đời, tôi vẫn chưa tin là ông đã mất.

Ông là một người sức vóc dẻo dai, yêu đời và say việc. Đã 75 tuổi, ông vẫn giữ trọng trách trong công tác quản lý (Chủ tịch UBTQLHVHNTVN), và những bài ca vẫn còn ủ lửa trong trái tim giàu sáng tạo của ông. Thật hiếm có một nghệ sĩ như thế, dù ở chiến trường chống Pháp hay chống Mỹ, dù lúc còn trẻ hay khi đã cao niên, dù làm Bộ trưởng hay Trưởng ban... ông đều say sưa sáng tác âm nhạc và sẵn sàng ôm cây đàn ghi ta hát theo yêu cầu của công chúng. Hát trong những đêm nhạc của riêng ông và hát ngay trong những cuộc gặp gỡ không định trước. Nhiều bài hát của ông đã ăn sâu vào trái tim của hàng triệu người yêu nhạc. Sơn nữ ca, Lời người ra đi, Lời ru trên nương (lời thơ Nguyễn Khoa Điềm), Một mùa xuân nho nhỏ (lời thơ Thanh Hải), Giữa Mạc Tư Khoa nghe câu hò ví dặm (lời thơ Đỗ Quý Doãn), Lời Bác dặn trước lúc đi xa,v.v... là những bài hát vượt qua năm tháng, đưa ông tới vinh dự lớn: Giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật.

Ông tên thật là Nguyễn Tăng Hích, sinh năm 1928 tại Hải Lăng, Quảng Trị. Tham gia Cách mạng từ năm 1945. Một lần cùng đi viếng mộ nhạc sĩ Văn Cao ở nghĩa trang Mai Dịch, ông kể với tôi rằng: Ông lấy bút danh Trần Hoàn vì thời trẻ rất thích hát bài Thiên Thai của Văn Cao có câu: “Đào Nguyên xưa, Lưu Nguyễn quên trần hoàn”, cũng có nghĩa nhắc nhở mình không viển vông mà phải luôn gắn bó với đời. Trong kháng chiến chống Pháp, ông từng là đội viên đội tuyên truyền văn nghệ, dưới sự lãnh đạo của nhà lý luận cách mạng Hải Triều Nguyễn Khoa Văn. Sau hoà bình 1954, ông ra Bắc làm Trưởng ty Văn hoá Hải Phòng, nổi tiếng với bài hát Kể chuyện người cộng sản. Gắn bó suốt 10 năm với đất Cảng, ông vừa làm quản lý vừa sáng tác nhiều bài hát về chốn này, và khi cuộc kháng chiến chống Mỹ bùng nổ ra cả nước, ông được cử vào chiến trường Trị Thiên vừa làm tuyên huấn Khu Uỷ vừa sáng tác với bút danh Hồ Thuận An. Bài Tiếng hát trên Gio Cam giải phóng của ông làm nức lòng quân dân Quảng Trị một thời. Đất nước thống nhất, Trần Hoàn kinh qua khá nhiều chức vụ quan trọng: Giám đốc sở Văn hoá, Trưởng ban Tuyên huấn Bình Trị Thiên, Trưởng ban Tuyên huấn thành uỷ Hà Nội, Bộ trưởng Bộ Văn hoá Thông tin, Phó ban Tư tưởng Văn hoá TW, Phó Chủ tịch, rồi Chủ tịch UBTQLHVHNTVN. Vì vậy ông rất giàu kinh nghiệm lãnh đạo văn nghệ. Trong công cuộc đổi mới đất nước, nhiều biến động lớn trong văn nghệ tưởng rất khó nắm bắt, nhưng ông luôn kiên trì với quan điểm văn nghệ của Đảng: Tiên tiến - đậm đà bản sắc dân tộc để đưa văn nghệ đi đúng hướng. Ông cũng khá thận trọng khi ký các quyết định cho hát lại những bài hát Tiền chiến, bài hát trong vùng tạm chiếm cũ và bài hát hải ngoại.

Tôi may mắn có mấy năm làm việc cùng “sân 51” (trụ sở UBTQLHVHNTVN, 51 Trần Hưng Đạo) với ông. Lần nào gặp nhau, ông cũng hỏi về tạp chí Âm Nhạc của tôi, và dặn dò chỉ bảo quá cặn kẽ, cứ như là không dặn dò như vậy thì chúng tôi sẽ sa đà vào việc ca ngợi thứ âm nhạc rẻ tiền, chạy theo thương mại hoá nghệ thuật. Có lần tôi hỏi ông có bài tình ca nào mới không, ông trả lời ngay rằng: “Mình không nghĩ tình ca chỉ dành cho phạm trù đôi lứa. Tình ca là những khúc ca về tình người, trong đó có tình yêu đôi lứa. Tình ca phải hiểu rộng ra là tình yêu con người, tình yêu đất nước, tình yêu nhân loại... Nếu hiểu như thế thì tất cả các bản nhạc của mình đều là tình ca đấy chứ.” Rồi ông cười, nói thêm: “Lớp trẻ bây giờ càng ngày càng có nhiều tìm tòi, thể nghiệm trong sáng tác. Cái hay là lớp trẻ không muốn đi theo lối mòn cũ. Nhưng suốt ngày cứ hát mãi về tình yêu đôi lứa lại hoá ra nhàm ra nhảm, thừa cá nhân mà thiếu công dân. Vấn đề là đổi mới thế nào mà vẫn giữ được bản sắc dân tộc của mình, đó là điều rất quan trọng”. Những lần tâm sự như vậy, khiến tôi càng hiểu thêm về ông, một con người kiên định, nhưng cũng rất nhạy cảm trước những biến động của cuộc sống hiện tại. Và có lẽ vì thế mà tâm hồn ông vẫn luôn dạt dào những giai điệu yêu đời, yêu người.

Khi tôi viết những dòng này thì chiếc loa đầu phố vọng lại tiếng hát Nhã Phương với bài Sơn nữ ca của Trần Hoàn. “Sơn nữ ơi! Đời ta như cánh chim chiều phiêu bạt thời gian vun vút trời mây...” Bài hát đầu tay ông viết cách đây đã 55 năm rồi, giờ như đang nói về ông, về thời gian chớp mắt đã đời người. Vâng, nhạc sĩ Trần Hoàn đã khép lại thời gian của mình trên cõi trần để về chốn Đào Nguyên, nhưng những bài hát của ông vẫn còn lưu lại trong trái tim của hàng triệu người yêu nhạc. Và có lẽ vì vậy mà tôi cứ tin là ông vẫn còn ở bên ta.

Hà Nội, 23.11.2003
N.T.T                    
(178/12-03)

Đánh giá của bạn về bài viết:
0 đã tặng
0
0
0
Bình luận (0)
Tin nổi bật
  • Vậy là tròn một năm kể từ sớm đông ấy Nguyễn Xuân Hoàng giã biệt cõi trần khi Huế còn chìm trong sương giá. Chỉ vỏn vẹn 99 ngày gắn bó, nhưng anh là nỗi ray rứt giữa lúc Sông Hương đang ẩn hình những ngọn sóng... Lật giở hơn ngàn trang bản thảo của anh, mấy ai không giật mình trước sự cay cực đến xót xa để có được một đời văn bình dị?Giỗ đầu, bạn bè và đồng nghiệp Xuân Hoàng đã cùng với Sông Hương thắp lên nén nhang tri ngộ...(Nguyễn Khắc Thạch - Lê Văn Chương - Hoàng Diệp Lạc - T. E - Nguyễn Trương Khánh Thi - Đinh Thu - Ngàn Thương - Trần Hạ Tháp - Nhất Lâm)

  • NGÔ MINHTrong những bài viết trước, chúng tôi đã hé lộ đôi chút về những mối tình sau này của Phùng Quán. Lần này lại một mối tình nữa, mà hình như là mối tình đầu ly kỳ hơn đã được Phùng Quán tự kể và chị Bội Trâm phát hiện ra.

  • HOÀNG VŨ THUẬT           Chưa ai để ý đến đâu           Cây đứng khép mình lặng lẽ...                                        (Cây lặng im)

  • NGUYỄN KHẮC PHÊMột chiều Xuân bên sông Hương. Mặt trời suốt ngày ẩn sau lớp mây xám nhạt nay đã khuất hẳn dưới dãy Kim Phụng xanh thẫm nhấp nhô đằng xa ở bên kia bờ. Một chiếc thuyền từ phía Ngã Ba Tuần hối hả xuôi dòng, tiếng máy nổ khuấy động giây lát mặt sông phẳng lặng trong màn sương chiều mờ ảo bắt đầu buông xuống.

  • NGÔ MINHMỗi nhà văn có một “gu” ẩm thực riêng, không lẫn. Vũ Bằng, Nguyễn Tuân sinh ra và lớn lên ở Hà Nội, nên rất sành ăn và viết rất hay về các món ăn tinh tế và đài các của Thủ Đô. Nhà văn Phùng Quán cũng có một cá tính ẩm thực rất đặc biệt.

  • TRỊNH THANH SƠN  A. Anh là hoạ sĩ, Nghệ sĩ ưu tú của ngành sân khấu, lại còn là một nhà thơ, nhà viết kịch, nhà báo xông xáo... Ngần ấy công việc anh sắp xếp bố trí theo thời gian như thế nào và anh dành quyết tâm cho việc nào hơn cả?

  • XUÂN ĐÀI(Trích ký sự)Trong gần mấy trăm vòng hoa viếng Phùng Quán, có một vòng hoa rất đặc biệt. Đó là vòng hoa của "những người câu cá trộm" cư ngụ ở những làng dọc đê Yên Phụ, chủ yếu là làng Nghi Tàm, xã Quảng An, Hà Nội. Kèm theo vòng hoa là một phong bì phúng điếu mà số tiền gấp đôi tiền phúng điếu của cơ quan Hội Nhà văn Việt .

  • NGUYỄN TRỌNG HUẤN(Mười năm Kỷ niệm... Một cuộc rong chơi)Trong quan hệ bè bạn lâu năm, có lẽ chưa lần nào chúng tôi có với nhau một cuộc rong chơi đã đời và thú vị như lần ấy. Mà hình như đấy là cuộc đi cuối cùng của Quán trong cõi đời này. Còn những cuộc du hí tiếp theo ở thế giới bên kia với những ai thì cho đến bây giờ tôi cũng không được rõ lắm.

  • NGUYỄN KHẮC PHÊTrong câu chuyện vui của giới văn nghệ sĩ trước những công việc có tính chất tổng kết, phân loại đội ngũ, một số người được anh em phong tặng danh hiệu “nhà-thơ-một-bài”, “nhạc-sĩ-một-bài”...

  • LTS: Do đặc trưng nghề nghiệp nên mỗi nhà văn đều có thiên chức một nhà giáo. Bởi vậy, những người vừa là nhà giáo vừa là nhà văn thì đều có thể gọi họ là những nhà giáo kép.Nhân ngày nhà giáo Việt Nam, Sông Hương trân trọng giới thiệu một số ý kiến của các nhà giáo "kép" ở Huế nói về cái nghiệp dĩ riêng mang tính xã hội cao của họ.

  • HỒ THẾ HÀTrại sáng tác Văn học nghệ thuật năm 2002 do Hội Liên hiệp Văn học Nghệ thuật Thừa Thiên Huế và Hội Nhà văn Thừa Thiên Huế tổ chức từ ngày 27 - 8 - 2002 đến ngày 6 - 9 - 2002 đã thành công và để lại những trang viết giàu ấn tượng về cuộc sống và con người, đặc biệt là cuộc sống và con người Phú Thuận, Phú Vang - vùng quê có nhiều truyền thống và tiềm năng văn hoá vật chất và phi vật chất vừa trải qua một nỗi đau lớn do thiên tai gây ra.

  • ĐẶNG NHẬT MINHNhững ngày đầu tiên khi bước chân vào con đường sáng tác điện ảnh tôi đã may mắn có nhà văn Hoàng phủ Ngọc Tường ở bên cạnh.

  • TRẦN HUY THANHTừ ngày 1 đến 15/7/2002, được sự giúp đỡ của Bộ Văn hoá Thông tin, Hội Liên hiệp Văn học Nghệ thuật tỉnh Thừa Thiên Huế đã cử đoàn văn nghệ sĩ đi dự trại sáng tác văn học nghệ thuật tại Nhà sáng tác Vũng Tàu.

  • NGUYỄN KHẮC PHÊBạn đọc cả nước - nhất là những ai quan tâm đến lịch sử và tiểu thuyết lịch sử - hẳn đã biết Nguyễn Mộng Giác là tác giả bộ tiểu thuyết trường thiên “Sông Côn mùa lũ” (SCML) 4 tập, 2000 trang viết về thời Tây Sơn-Nguyễn Huệ (NXB Văn học-Trung tâm Nghiên cứu Quốc học xuất bản năm 1998).

  • "Những bức tranh sơn thủy đầu tiên đã chiêu đãi chúng tôi quýt cam và bánh mỳTrưa no nê nhìn phố xá trăm màu.Tối tìm chỗ ngủ lang thang nhớ mẹ".

  • Sau ngày thất thủ Kinh đô (Huế), vua Hàm Nghi xuất bôn hạ chiếu Cần Vương kêu gọi toàn dân đứng lên chống Pháp. Sau ba năm chiến đấu ở rừng sâu, vua Hàm Nghi bị Trương Quang Ngọc làm phản bắt vua nộp cho Pháp. Để cách ly ngọn cờ yêu nước với quốc dân Việt Nam, cuối năm 1888, thực dân Pháp đã lưu đày vua Hàm Nghi qua Algérie thuộc Pháp. Không hy vọng có ngày được trở lại Việt Nam, nên vua Hàm Nghi đã lập gia đình tại Algérie rồi 40 năm sau ông mất ở đó.

  • NGUYỄN XUÂN HOÀNGPhương mất đột ngột ở Quảng Trị. Nghe tin anh ra đi, bạn bè văn nghệ Huế không bàng hoàng, cũng không cảm thấy sửng sốt. Chỉ thấy lòng bùi ngùi, như khi ta nhìn thấy một ngôi sao chưa bao giờ sáng bỗng một ngày tắt lịm trong lặng lẽ.

  • LTS: Phan Đăng Lưu là một nhà cách mạng tiền bối, tiêu biểu của Đảng từng hoạt động ở Huế và có ảnh hưởng lớn đến trí thức văn nghệ sĩ yêu nước thời bấy giờ. Chính nhà thơ Tố Hữu cũng đã thổ lộ điều đó trong bài thơ Quê me (Anh Lưu anh Diểu dạy con đi).Nhân 100 năm ngày sinh Phan Đăng Lưu (5.5.1902 – 5.5.2002), Sông Hương xin trân trọng giới thiệu một số tư liệu về đồng chí, đặc biệt là bức Thư viết từ khám tử hình – bức thư mang đặc trưng "đa nghĩa" của một tác phẩm văn học nên nó đã vượt qua được sự kiểm duyệt khắt khe của kẻ thù.

  • PHÙNG QUÁN... Vì vậy mà có sự rung động bí mật của ý nghĩ, khiến nhà bác học trở thành người thần bí, và thi sĩ thành đấng tiên tri.                                                    (Victor Hugo - Lao động biển cả).

  • NGUYỄN QUANG HÀRa Hà Nội mùa thu này tôi muốn đến thăm anh Lê Khả Phiêu. Những ngày anh đương chức, đến, người ta nghĩ mình cơ hội. Nhưng nay anh đã nghỉ, đến thăm là nghĩa tình đời. Lòng mong muốn ấy của tôi, được anh chấp nhận và hẹn giờ gặp.