Khi người đàn bà làm chủ nỗi đau chính mình

10:08 31/03/2026

HOÀNG THỤY ANH

Thuở chân ướt chân ráo chuyển từ trường trung học về Tạp chí Nhật Lệ, giữa bao bỡ ngỡ nghề nghiệp, Nguyễn Hương Duyên là một trong những người luôn nhiệt thành dìu dắt tôi.

Chị tỉ mỉ chỉ bảo từng chi tiết nhỏ, từ kỹ năng đọc morat đến những thao tác biên tập đòi hỏi sự cẩn trọng, nhẫn nại. Mối thâm tình đồng nghiệp cứ thế bồi đắp, trở nên khăng khít và tin cậy, nhất là những khoảnh khắc cùng đắm đuối trong các cuộc luận bàn văn chương. Vốn tính ít nói, sống kín đáo, chị hiếm khi phô diễn bản thân. Chị lựa chọn vị trí người quan sát điềm tĩnh, chậm rãi ghi chép và nâng niu từng rung động khẽ khàng của nhân vật, cảnh ngộ. Lối sống hướng nội này đã đúc kết thế giới nghệ thuật cô nén, đầy ắp suy tư. Chữ nghĩa của chị nhờ vậy có độ sâu, ám ảnh và đi xa trong lòng độc giả.

Ngay từ truyện ngắn đầu tay Bến đợi nhọc nhằn (2006), sáng tác khi mới ngoài hai mươi tuổi, Nguyễn Hương Duyên đã xuất hiện với giọng văn mềm mại, tinh tế, thiên về khai thác những chuyển động giằng xé trong đời sống nội tâm. Ngòi bút của chị hướng vào thế giới những chịu đựng sầu muộn cùng nỗi day dứt khó gọi tên của người phụ nữ trước các ngã rẽ thân phận. Bốn tập truyện Bến đợi nhọc nhằn (2006), Ở giữa những người đàn ông (2015), Hai chị em (2020), Viết tặng anh từ căn bếp này (2020) có thể xem như bốn lát cắt liên tiếp dò tìm những uẩn khúc trong tình yêu lẫn đời sống gia đình. Những câu chuyện chị viết rất chân thực, người đọc có cảm giác đã từng bắt gặp đâu đó quanh mình. Chị hướng điểm nhìn vào kẽ hở hoài nghi cùng sự đổi thay của cảm xúc, khước từ việc giải quyết xung đột bề nổi, nhằm phát tín hiệu về sự mong manh của những giá trị vốn được mặc định là vĩnh cửu.

Tập truyện Lập lòe kính lúp (Nxb. Hội Nhà văn, quý IV/2025) có thể xem là dấu mốc quan trọng, xác lập sự đổi khác rất bản lĩnh trong cảm quan nghệ thuật của Nguyễn Hương Duyên. Vẫn trung thành với trục đề tài về đời sống riêng tư, hôn nhân và những đứt gãy tình cảm, tuy nhiên các nhân vật ở tập truyện này đã thoát khỏi phạm vi bi kịch cá nhân để nhập vào dòng chảy thời đại đầy nhiễu động.

1. Sức hấp dụ của tập Lập lòe kính lúp nằm ở khả năng giải phẫu tâm lý phụ nữ sau những đổ vỡ sắc lạnh mà đong đầy thấu cảm. Chị không xây dựng hình tượng phụ nữ như những nạn nhân thụ động hay đành lòng cam chịu số phận. Người phụ nữ dù đối mặt với sự phản bội hay nghịch cảnh tréo ngoe vẫn luôn giữ vững sự kiêu hãnh và lòng tự trọng. Họ dám đối diện trực tiếp với nỗi đau, dám lựa chọn sự chia ly để giải thoát chứ nhất quyết không ôm ấp thứ hạnh phúc đèm đẹp giả tạo. Như một sự xác quyết về quyền tự quyết, chị viết: “Đàn bà, một khi lòng tự trọng đã bị tổn thương, một khi biết mình không được coi trọng như mình hằng nghĩ, thì họ nguội lạnh nhanh lắm, lạnh như những cơn gió mùa đông bắc thổi tràn qua biển, buốt và hững hờ.” (Đàn bà thiết tha). Tác phẩm của chị do đó tránh được lối mòn của dòng văn chương nạn nhân, của lối viết nước mắt ủy mị. Chính sức mạnh nội tại và quyền tự quyết của nhân vật đã kiến lập căn cước, giá trị nhân bản cho các truyện của chị.

Ngân trong truyện Lập lòe kính lúp là kiểu nhân vật hiện thân cho sức mạnh của sự nhẫn nại và lòng tự trọng. Đối diện với cơn bão nghi ngờ và sự chiếm hữu cực đoan của Vũ, Ngân không chất vấn tranh cãi ồn ào cũng không lụy tình, mềm yếu, nhu nhược như chúng ta thường thấy ở một số nhân vật nữ. Ngân làm chủ nỗi đau bằng thái độ điềm tĩnh, bằng sự im lặng đầy quyền uy, bằng trạng thái “lạnh băng và trống rỗng” khiến Vũ phải tự soi xét lại sự nhỏ nhen, ích kỷ và giả dối của chính mình.

Bước ra từ nỗi đau góa bụa khi tuổi xuân chưa chạm ngưỡng ba mươi, chị Ni trong Đàn bà thiết tha đã gây dựng xưởng bánh và quán nhỏ, dùng sức lao động làm điểm tựa để bảo vệ tổ ấm trước những lời gạ gẫm hay thái độ khiếm nhã của khách. Sự kiêu hãnh của Ni nằm ở chỗ chị không cho phép mình trượt dài trong sự thương hại hay mong chờ sự bù đắp. Chị tự đứng vững, tự đặt ranh giới cho cuộc sống của mình, tự trở thành bến đỗ cho chính mình. Khi không còn mong cầu sự cứu rỗi từ phía bên kia của những lời hứa hẹn, con người ta bỗng thấy mình vững chãi. Chị nhận ra, bến đỗ bình yên nhất không phải là một bờ vai, mà là cảm giác được làm chủ chính nỗi buồn của mình. Can đảm đối diện với tổn thương cũng là con đường dẫn đến sự tự do tuyệt đối. Lòng thiết tha với cuộc đời giúp chị vượt qua nỗi trống vắng, rũ bỏ mọi u sầu trong chờ đợi hay hy vọng vào sự cứu rỗi từ bên ngoài.

Lối viết sắc sảo của Nguyễn Hương Duyên còn thể hiện ở việc đặt nhân vật vào những tình huống đạo đức khó né tránh, buộc họ đối diện với phần mong manh nhất trong tâm hồn. Ở Lập lòe kính lúp, truyện ngắn cùng tên với nhan đề tập truyện, Hà là người bước vào mối quan hệ với vị thế “người thứ ba”. Hà xuất hiện đã làm lệch trục mô típ đối đầu quen thuộc giữa chính thất và tình địch. Hà nhắn tin, hẹn gặp Ngân, bước thẳng vào cuộc đối thoại vốn thường bị né tránh. Những lời Hà nói ra không vòng vo, không biện minh. Hà ý thức về tổn thương mình đã gây nên và nỗ lực giữ lại phần lương thiện cuối cùng trong mối quan hệ tay ba. Hà cho Ngân thấy những lung lay, đứt đoạn trong đời sống hôn nhân và sự hy sinh của Vũ nơi biên cương. Bởi vậy, cuộc gặp giữa hai người không trượt về phía đối đầu thù địch mà dừng lại ở sự lắng nghe, thấu cảm. Họ cùng nhau nhìn thẳng vào đổ vỡ, tự chữa lành bằng lòng bao dung, vị tha. Giữa hai người đàn bà đau khổ, ranh giới thù địch bỗng trở nên vô nghĩa trước nỗi đau chung về sự hữu hạn của lòng tin. Câu chuyện khép lại trong nước mắt, thứ nước mắt làm dịu nỗi căng thẳng, có khoảng trống đủ tĩnh cho sự tự vấn và chiêm nghiệm.

Nguyễn Hương Duyên còn tiếp cận đa diện về hậu chiến dưới góc nhìn đời tư và nữ giới. Chị đi sâu vào những dư chấn, những nỗi đau ly tán kéo dài nửa thế kỷ và cả những sự thật từng bị thời gian che lấp. Chim bay về tổ kể câu chuyện chiến tranh thông qua thân phận thất lạc của những đứa con và cuộc đoàn tụ muộn màng nhờ xét nghiệm ADN. Văn phong truyện mộc mạc, có khí chất người miền Trung. Chị thắt nút xung đột trong sự im lặng kéo dài, rồi tháo gỡ bằng thái độ điềm đạm, khoan dung. Nhân vật ông Hưng hiện lên với những nét tính cách đời thường, có ghen tuông vụn vặt, có tổn thương âm ỉ, nhưng đằng sau là sự cảm thông của một người lính từng đi qua lằn ranh sinh tử. Chi tiết con lai được xử lý chừng mực, gắn với mảnh vỡ lịch sử, tránh cảm giác khiên cưỡng. Truyện đặt ra thông điệp, hòa bình chỉ thực sự trọn vẹn khi con người đủ can đảm đối diện vết sẹo của chính mình và biết thông cảm với nỗi đau của người khác.

2. Nguyễn Hương Duyên có cách thiết lập không gian và kiến tạo hệ thống hình ảnh như những tín hiệu biểu đạt tâm lý phức tạp. Mọi biến động nội tâm đều tìm thấy sự đồng điệu trong ánh sáng, gió núi và những vật dụng quen thuộc. Chiếc điện thoại, căn nhà gỗ miền biên viễn hay một bếp lửa âm ỉ,… như mang vác nỗi buồn, thay nhân vật nói lên điều khó giãi bày. Nhờ vậy, thế giới nội tâm của nhân vật thêm phần kín đáo, có độ sâu, gợi nỗi niềm u uất nhưng giữ được sự chừng mực, không có cảm giác bi lụy hay than vãn.

Biểu tượng kính lúp đỏ nhấp nháy từ thông báo Zalo trong Lập lòe kính lúp đóng vai trò là ngòi nổ cho chuỗi hành vi và phản ứng tâm lý của nhân vật. Có âm báo Zalo nhưng nội dung bị che khuất. Khoảng trống thông tin ấy lập tức bị Vũ lấp đầy bằng nỗi nghi ngờ. Chiếc kính lúp đỏ đã làm hiện hình vết rạn đã tồn tại và kéo dài trong đời sống của hai vợ chồng bấy lâu nay. Phản ứng hoảng loạn của Vũ trước “cuộc trò chuyện bí mật” của Ngân thực chất phản chiếu ngược những trải nghiệm che giấu mà anh từng thực hiện với Hà. Chiếc kính lúp lúc này không còn chức năng hé lộ bí mật của người vợ mà trở thành vật phóng đại nỗi bất an, sự tự nghi hoặc và tâm thế phòng vệ của người chồng. Vũ tự đẩy mình trượt vào vòng xoáy ngờ vực và phản ứng trả đũa sai lầm, làm khoảng cách giữa hai người ngày một cách xa.

Thiên nhiên trong thế giới của Nguyễn Hương Duyên đồng hiện cùng nhân vật như một thực thể có tâm hồn. Từ cái lạnh “biên giới ra giêng” đến tiếng gió “lào khào vỡ vụn” thốc vào vách gỗ, tất cả đều mang hơi thở của một cuộc tình đứng bên bờ vực thẳm. Nhưng cũng chính thiên nhiên dự báo về sự hàn gắn qua hình ảnh “hoa rừng hớn hở trải thảm” dưới nắng mai. Vạn vật chuyển mình nhịp nhàng theo từng bước đi của cảm xúc, đưa không gian miền biên viễn hòa vào hành trình quay lại của những tâm hồn sau bao ngày lạc nhau.

Hình ảnh bếp lửa lặp lại trong truyện của Nguyễn Hương Duyên chứa đựng biểu tượng hàn gắn, nâng đỡ đời sống tinh thần nhân vật. Đó là điểm kết nối của hơi ấm, của sự quây quần và của nhu cầu tự giữ mình trước những thời khắc con người chạm đến tột cùng chịu đựng. Ngọn lửa “le lói bám vào thanh củi khô” trong Chuông gió lanh canh hay bếp lửa đỏ lừ giữa mưa xuân đêm giao thừa trong Tí tách mưa xuân gợi không gian ấm áp, tươi vui. Chi tiết già Đinh Hiêng khẽ khàng chêm củi cho lửa bùng lên cuối truyện Lập lòe kính lúp là hành động mang tính nghi lễ, đánh dấu sự hồi sinh của lòng tin và lòng trắc ẩn. Thiên nhiên và những đồ vật đời thường đã tham dự vào văn bản như những chủ thể hỗ trợ người phụ nữ trên con đường tìm lại sự cân bằng. Trước ngọn lửa ấm áp, những ẩn ức dần lùi xuống, nỗi đau được sưởi ấm để nhân vật tự chữa lành và tiến về phía lòng từ. 

Nguyễn Hương Duyên thường đi đến tận cùng nỗi buồn để con người nhận diện những giới hạn chịu đựng của bản thân. Ở điểm chót của nỗi đau, khả năng chấp nhận và bao dung mới nảy sinh. Trong Đàn bà thiết tha, mưa tạt vào mái hiên quán nhỏ, hơi nước li ti và mùi bánh bốc lên từ nồi hấp sôi “lục sục” làm đặc quánh nỗi cô đơn và sự nhẫn nại của người đàn bà góa giữa những buổi chiều buồn. Sang Kể chuyện Y May, nắng chiều “vàng úa”, đọt ngô “héo rũ”, con suối “cạn trơ đáy” như cụ thể sự bế tắc và tuyệt vọng của người mẹ trẻ liên tục mất con giữa miền núi khô hạn. Ở đây, chị đã tương quan hóa số phận con người với chuyển động của đất trời để tạo lối viết giàu tính hiện thực và thấm đẫm suy tư về sự tồn tại. Nhân vật hòa mình vào nắng mưa, nếm trải mọi vị mặn chát của cuộc đời để rồi từ những tổn thương đó, họ tìm thấy sức mạnh tự đứng dậy và tiến về phía trước.

Lập lòe kính lúp cho thấy độ chín trong cách nhìn đời sống của Nguyễn Hương Duyên, nhất là đời sống tinh thần con người trước nhiễu động của xã hội và dư chấn chưa khép lại của chiến tranh. Đặt trọng tâm vào tâm lý, sự im lặng và các khoảng trống cảm xúc, chị nhận diện, gọi tên được thương tổn đang tồn tại trong mỗi phận số. Điểm đáng ghi nhận trong tập truyện là khả năng kết nối câu chuyện riêng tư vào mạch văn hóa bằng lối kể tiết chế để nhân vật hiện lên với sự phức tạp rất đời. Văn xuôi chị tinh tường trong phân tích tâm lý, điềm tĩnh trong giọng kể nhưng vẫn giữ được độ ấm nóng của lòng trắc ẩn. Tập truyện đã góp thêm một tiếng nói cho văn xuôi Việt Nam đương đại, đặc biệt là trong giai đoạn mạch truyện viết về đời sống quân nhân và hậu chiến đang cần những cách tiếp cận đa chiều, thấu thị hơn.

H.T.A
(TCSH445/03-2026)

 

 

Đánh giá của bạn về bài viết:
0 đã tặng
0
0
0
Bình luận (0)
Tin nổi bật
  • NGÔ MINH

    Trong các tập thơ xuất bản ở Huế trong mấy năm lại đây, "Ngọn gió đi tìm" là một trong số rất ít tập được đọc giả mến mộ, có thể nói được rằng: đó là một tập thơ hay! Tập thơ tạo được sự cuốn hút, sự nhập cuộc của người đọc.

  • “Với Lịch sử Việt Nam từ nguồn gốc đến giữa thế kỷ XX, GS Lê Thành Khôi đã trình bày lịch sử không phải lịch sử chính trị, mà là lịch sử của con người”, GS Phan Huy Lê nói về cuốn sử quý vừa ra mắt tại VN sau nhiều năm ở nước ngoài.

  • Sự nát tan của các giá trị tinh thần trong đời sống hiện đại được Trần Nhã Thụy đưa vào tiểu thuyết mới bằng văn phong hài hước, chua chát.

  • Cuốn sách "Trăm năm trong cõi" của giáo sư Phong Lê viết về 23 tác giả khai mở và hoàn thiện diện mạo văn học hiện đại Việt Nam.

  • Trên tạp chí Kiến thức ngày nay số 839 ra ngày 01-12-2013 có đăng  bài Kỷ niệm về một bài thơ & một câu hỏi chưa lời giải đáp của Nguyễn Cẩm Xuyên. Vấn đề nêu lên rất thú vị: đó là cách hiểu chữ giá trong bài thơ Cảnh nhàn của Nguyễn Bỉnh Khiêm. Bài thơ này trong nguyên văn chữ Nôm không có tên gọi. Những người soạn giáo khoa đã căn cứ vào nội dung đặt tên cho bài thơ là Cảnh nhàn và đã được đưa vào giảng dạy trong nhà trường trước đây.

  • Ký ức về những tháng ngày mải miết hành quân trên đất Campuchia, những phút giây nén lòng nhớ về quê hương, gia đình… vẫn chưa bao giờ nhạt phai trong tâm thức những người cựu chiến binh Đoàn 367 đặc công-biệt động trong kháng chiến chống Mỹ năm xưa.

  • LÊ VIỄN PHƯƠNG

    (Nhân đọc Thơ Việt Nam hiện đại, tiến trình & hiện tượng của Nguyễn Đăng Điệp, Nxb. Văn học, 2014)

  • Cuốn Minh triết Việt trong văn minh Đông phương của nhà nghiên cứu Nguyễn Vũ Tuấn Anh nhằm mục đích góp phần làm sáng tỏ cội nguồn văn hiến của dân tộc Việt qua sự phân tích những di sản văn hóa truyền thống bằng các phương pháp mang tính khoa học.

  • 17 chân dung các nhà học thuật Việt Nam thế kỷ 19 và 20 qua các tiểu luận nghiên cứu ẩn dưới dạng thức tùy bút của  Đỗ Lai Thúy đủ sức vẫy vào nhận thức người đọc hôm nay những vỡ lẽ mới.

  • Giáo sư hy vọng độc giả cũng cảm thấy như mình khi đọc "Lòng người mênh mang" bởi các trang viết chứa đựng những sự thật không thể chối cãi.

  • Tác giả Phạm Xuân Hiếu sử dụng vốn sống, kiến thức về văn hóa, cổ vật khi viết những truyện ngắn trong sách "Cây đèn gia bảo".

  • LÊ HUỲNH LÂM  

    Có một bạn trẻ hỏi rằng: làm thế nào để viết thật hay? Tôi nói như phản xạ, trước hết tác giả phải có đời sống văn chương.

  • NGỌC THANH 

    Có một nhà thơ, nhà hoạt động cách mạng đầy nhân cách đi ra từ Huế song rất ít người ở Huế biết tới, đó là Trần Hoài Quang - nguyên Trung đoàn phó và chính trị viên Trung đoàn Nguyễn Thiện Thuật (E95), nguyên Phó ban Tuyên huấn Thừa Thiên, nguyên Bí thư Tỉnh ủy Tuyên Quang và Bí thư Tỉnh ủy Hà Tuyên… Ông hiện có một người con trai đang ở Huế.

  • “Như vậy đó, hiện đại và hoang sơ, bí ẩn và cởi mở, giàu có và khó nghèo chen lẫn, đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) hiện lên trước mắt ta, ngồn ngộn sức sống”. Nhà báo, nhà văn Phan Quang đã thốt lên như vậy cách đây gần 40 năm, khi ông lần đầu đặt chân đến vùng đồng bằng châu thổ. Những điều ông viết về ĐBSCL ngày ấy - bây giờ còn tươi mới tính thời sự, lan tỏa và trường tồn với thời gian.

  • ĐẶNG HUY GIANG

    Thói quen, nói cho cùng, là sản phẩm của quá khứ, là những gì lặp đi lặp lại, không dễ từ bỏ.

  • Hơn cả một nhà văn, Tô Hoài đã, đang và sẽ luôn là người bạn đường thân thiết của độc giả thuộc mọi lứa tuổi...

  • BÍCH THU
    (Đọc Tô Hoài - Đời văn và tác phẩm của Hà Minh Đức, Nxb Văn học, 2007)

    Tô Hoài - Đời văn và tác phẩm của Hà Minh Đức là cuốn sách tập hợp những ghi chép và nghiên cứu về nhà văn Tô Hoài, một tác gia lớn của văn học Việt Nam hiện đại. Đây là cuốn sách đầu tiên kết hợp hai phương diện ghi chép và nghiên cứu, góp một cách tiếp cận đa chiều và cập nhật về con người và sự nghiệp của nhà văn.

  • Tô Hoài, trong hơn 60 năm viết, thuộc số người hiếm hoi có khả năng thâm nhập rất nhanh và rất sâu vào những vùng đất mới. Đây là kết quả sự hô ứng, sự hội nhập đến từ hai phía: phía chuẩn bị chủ quan của người viết và phía yêu cầu khách quan của công chúng, của cách mạng.

  • Phát hành tập thơ "Khi chúng ta già" sau scandal với Phạm Hồng Phước, tác giả Nguyễn Thị Việt Hà khẳng định thơ mình không cần ăn theo sự kiện gì.

  • Tác giả Tử Đinh Hương thực hiện bộ sách "Biểu tượng" với mong muốn khám phá, lưu giữ và khuyến khích trẻ nhỏ quan tâm hơn đến thế giới xung quanh.