Huế dưới bom đạn

08:39 12/02/2014

VÕ QUANG YẾN
(Nhân xem một cuốn phim về Tết Mậu Thân)

Tết Mậu Thân. Một nhà báo và một nhà nhiếp ảnh quân đội Mỹ đáp trực thăng từ Đà Nẵng ra Huế, tìm theo một toán quân Marines.

Thủy quân lục chiến Mỹ được xe tăng M48 Patton yểm trợ tấn công vào Huế (Tết Mậu Thân) - Ảnh: wiki

Ngay trên trực thăng, khán giả đã hình dung được cuộc chiến tranh không cân bằng. Một quân binh xổ liên thanh bắn xuống dân quê đang làm việc giữa đồng ruộng: "Ai chạy là Việt Cộng, ai đứng yên là Việt Cộng có kỷ luật!". Buồn nôn, anh nhiếp ảnh hỏi: "Làm sao anh bắn được cả đàn bà con trẻ?" Nó cười: "Dễ quá, chỉ việc đừng bắn quá trước!" Sau khi nghe anh quân binh này tự hào đã một mình tiêu hủy hằng trăm quân địch, người kể chuyện tâm tình: "Tôi mơ được đi Đông Dương, hòn ngọc Á Châu, để gặp những người mang một nền văn minh xưa hàng ngàn năm rồi... để giết họ?".

Trực thăng đổ xuống một khu nhà đổ nát. Lửa cháy rực trời. Khói bốc nghi ngút. Toán quân dè dặt tiến bước, nhắm hướng sông Hương. Đây là Huế chăng? Tôi cố tìm mãi chẳng nhận ra được một góc đường nào quen, một tấm bảng gì đánh dấu nơi mình đã sống. Khu vực tang tóc này có thể là bất cứ thành phố nào trên đất Việt Nam cũng có thể là bất cứ thành phố nào trên thế giới sau một cuộc dội bom pháo kích. Thật ra phim đã được quay bên Anh, trong một xưởng làm khí bỏ trống, trên bờ sông Thames với 100.000 cây nhựa chở từ Hồng Kông qua.

Tôi không phải là nhà bình phẩm phim ảnh để phân tích cơ cấu cuốn phim. Tôi chỉ là một khán giả như trăm nghìn khán giả khác. Có điều Huế là quê hương tôi, tôi đi xem phim với đôi mắt tò mò, với một trái tim phồng nở.

Toán quân đột nhiên phải dừng lại vì nhiều loạt súng nổ đằng trước. Đội trưởng bị trúng mìn. Một anh lính da đen được cử đi tiền phong, bị bắn chết. Một anh bạn chạy lại cứu cũng bị bắn nốt. Gần cả toán quân, tức giận, phóng lên tìm cho được quân địch. Tìm kiếm, lục lạo, chạy săn. Chính nhà báo lại tìm ra được địch quân độc nhất: một cô gái, khăn quàng cổ kiểu người nam. Tôi đã từng đọc chuyện các cô du kích, cũng đã được xem một vở kịch "Cô bắn lén" trên sân khấu Paris, nhưng đây là lần đầu tiên tôi được thấy ở màn ảnh: Bị tử thương, cô kêu "đau quá" và yêu cầu được giết chết ngay. Anh nhà báo nhăn mặt nhưng cũng đã làm phận sự khó khăn ấy. Anh chàng này tuy trên mũ để mấy chữ "sinh để mà giết" lại đeo ở ngực dấu hiệu hòa bình, như để "nhấn mạnh tính nhị nguyên của loài người" theo lời anh ta giải thích cho ông đại tá và bị ông này dội cho một bài học về bổn phận quân binh. Đi qua Việt Nam với ước vọng tiếp xúc một nền văn hóa mới, anh ta chỉ tìm thấy chết chóc, giết hại và ở cuối phim đi tới mong ước: sống, vì dù sao sống cũng hơn chết!

Một góc thành phố Huế bị tàn phá trơ trụi nhìn từ máy bay Mỹ - Ảnh: wiki


Thật vậy, trong suốt cuốn phim, ngoài một xen ở Sài Gòn với mấy anh lính ngồi uống nước trên vỉa hè, mặc cả cô gái điếm và bị bọn du côn ăn cướp máy ảnh, khán giả chỉ thấy trại quân đội Mỹ ở Đà Nẵng và nhà cửa bốc cháy ở một nơi gọi là Huế. Lầu đầu tiên một phim chiến tranh về Việt Nam mà không có rừng rậm cây ngàn, vùng lầy ruộng nương, trừ mấy cảnh thấy xa từ trên trực thăng. Văn hóa Việt Nam? Chẳng thấy đâu. Người Việt Nam? Ngoài những người đóng phụ ngồi trên hè phố, làm ngoài đồng ruộng hay chạy nạn trên lề đường, chỉ đếm được bảy mạng: trong số bốn người trai thì có hai anh bộ đội, một bên này, một bên kia, một đã chết, một còn sống, hai người còn lại là dân du côn Sài Gòn ; ba người đàn bà thì có cô gái du kích và hai người kia là gái điếm. May quá, cô ở Huế lại nói giọng Nam! Tôi sẽ hết sức đau đớn nếu nghe giọng Huế êm dịu trên đôi môi đầy son kia. Tôi khó tưởng tượng một cô gái Huế từ bỏ chiếc áo dài tha thướt, che mình sau cái nón thanh thanh đổi lấy một cái áo cụt, một cái quần jean bó sát, khêu gợi để mặc cả 5 đô la một chầu. Vô tình hay hữu ý, tác giả cuốn phim đã trình bày hai bộ mặt của phụ nữ Huế: trong lúc một người bán mình sinh sống, cô kia anh dũng tranh đấu để rồi ngã gục trước quân thù.

Nhưng một cô "cô bắn lén" làm sao chặn đứng lại được cả một đạo binh rầm rộ, xe tăng đại bác hùng hổ, một đạo binh mạnh nhất thế giới! Thêm nữa, một phần lớn đoạn đầu phim đã dành cho cách luyện tập công phu quân binh Marines. "Không phải cái súng giết mà chính là trái tim tôi kỹ. Cái súng chỉ là dụng cụ, chính trái tim băng đá mới giết người" không ngớt nhắc đi nhắc lại anh cai trưng tập trong suốt tám tuần huấn luyện. Thì ra quân đội Mỹ đã lấy trai tráng đôi mươi để luyện thành những bộ máy giết người không cần lý luận. Lẽ tất nhiên khi thất vọng, anh lính lấy làm lạ: "Tôi không hiểu, mình lại đây đánh giúp người ta, người ta phải cám ơn mình chứ?" Và lại càng bối rối hơn khi chỉ giáp mặt có một địch quân mà địch quân ấy lại là một cô gái trạc tuổi mình!

Nhà đạo diễn Stanley Kubrick, đã từng nổi tiếng với những phim A clock­work orange (Orange mecanique) Barry Lyndon, 200, lưu ký trong không gian, Shining... sau bảy năm vắng bóng, đã trở lại đập mạnh vào phim trường quốc tế, trong loại đam mê thống khổ. Nhan đề phim Full Metal Jacket là tên bao kim loại bọc viên đạn để khi đạn lọt vào cơ thể nó không nổ ra: viên đạn đã giết người một cách sạch sẽ, ôi quá nhân đạo! Sau những phim về chiến tranh Việt Nam: The deer hunter, Apocalypse New, Platoon..., cuốn này đã vượt ra khỏi giới hạn một chứng tích lịch sử. Có người cho nó là một khúc hòa tấu của cái chết. Theo ngay lời của tác giả, trong thời gian tập dượt trước khi ra trận, những thanh niên đã được huấn luyện theo kiểu nghi thức truyền thụ của trai tráng thời xưa. Có điều những tráng sĩ thuở trước hạ sơn để đi làm việc nghĩa, cứu dân độ thế, đây các binh sĩ được đưa đi gây thảm họa u sầu, ở phương trời xa lạ. Khổ cho mình nơi ấy là quê hương yêu dấu của ta.

V.Q.Y
(SH29/02-88)









 

Đánh giá của bạn về bài viết:
0 đã tặng
0
0
0
Bình luận (0)
  • VÕ QUANG YẾN
    (Thân tặng tất cả các bạn yêu Huế)

    37 năm ra đi tưởng không hẹn ngày về. Thế mà rồi tôi cũng mua vé máy bay lên đường về thăm quê.

  • CAO HUY THUẦN

    Cách đây hơn một năm, tình cờ tôi gặp chị H. ở sân bay, đang cân hành lý để đi Mỹ. Chị bảo: Tôi qua Pháp nhân ngày giỗ đầu ông cụ tôi. Cả gia đình tụ họp đông đủ. Ông anh cả của tôi ở Pháp, tôi ở Mỹ qua, một cô em gái ở Đức, một cô em nữa ở tận Đan Mạch. Chúng tôi định lấy ngày kỵ ba tôi để mỗi năm một lần anh em gặp nhau.

  • HOÀNG PHỦ NGỌC TƯỜNG (Gặp gỡ với anh Lê Huy Cận, Tổng thư ký Hội “Người yêu Huế” ở Pháp)

  • Trên giải đất hình chữ S mà đáng lẽ chúng ta phải sống, có chỗ nào mà chúng ta không nhớ, không thương! Nhưng dĩ nhiên, có chỗ chúng ta thương nhiều hơn một chút. Đó có thể là chỗ mà chúng ta sinh ra, lớn lên. Chỗ mà chúng ta lưu lại nhiều kỷ niệm. Đó cũng có thể là chỗ mà vì một duyên cớ nào đấy thôi, ta bỗng thấy gắn bó suốt đời.

  • THÁI THU LAN Kỷ niệm 140 năm ngày sinh Vua Hàm Nghi (1871 - 2011)

  • VÕ QUANG YẾNHữu duyên thiên lý năng tương ngộVô duyên đối diện bất tương phùng(*)                                                Phong dao

  • NGUYỄN PHAN QUẾ MAISân bay Huế, tối ngày 14/12/2010, một người đàn ông cao lớn tóc đang chuyển màu đăm đắm nhìn qua cửa kính. Ông đang cố gắng níu giữ hình ảnh của từng cành cây, ngọn cỏ, từng hơi thở mát lành của sông Hương vào trong trí nhớ của mình.

  • THANH TÙNGTốt nghiệp Cử nhân Văn khoa, dạy học một năm ở trường Đồng Khánh, Thái Kim Lan qua CHLB Đức học khóa đào tạo giáo sư Đức ngữ của Viện Goethe Munich, với học bổng của Viện trao đổi Hàn lâm Đức (DAAD).

  • VÕ QUANG YẾNĐây không phải là lần đầu tiên có múa cung đình trên sân khấu Paris. Trước đây, chẳng hạn như đầu năm 2004, một đoàn ca múa của Nhà hát Nghệ thuật Cung đình thuộc Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế đã biểu diễn ở trụ sở Unesco trong buổi lễ trao tặng bằng công nhận 28 kiệt tác là di sản phi vật thể thế giới và truyền khẩu nhân loại, trước khi trình bày chúc Tết kiều bào Paris, Lyon, Marseille, Bruxelles.

  • HÂN QUY“Làm gì để có tiền giúp Huế mà tránh đi quyên”, đó là ý nghĩ cứ xoáy trong đầu óc mỗi anh chị em chúng tôi đã lâu và nhất là trong buổi tiếp xúc đầu tiên với bà Nguyễn Đình Chi ở nhà chị Song, trưa ngày thứ bảy 1-10-1983. Có một anh bạn gợi ý: “Tại sao chúng ta không nhân dịp có bà Chi đang còn ở đây để tổ chức một bữa cơm?”

  • HƯƠNG CẦN      (Chuyện ít ai biết trong làng âm nhạc)Nhạc sỹ, Giáo sư viện sỹ Lưu Hữu Phước (1921-1989) là tác giả của rất nhiều hành khúc nổi tiếng. Với tài năng của mình, từ bài hát này đến bài hát khác, ông đã góp phần nuôi dưỡng những phong trào cách mạng to lớn.

  • HÀ VĂN THỦYCó thể nói nhà thơ Tôn Nữ Hỷ Khương đã tạo nên một hiện tượng thơ, nhiều tập thơ của bà được in với số lượng lớn, tác quyền bà thường nhận sách mà không nhận tiền, những nơi in thơ cho bà vẫn dành cho bà những niềm ưu ái. Công ty Văn Hóa Sáng Tạo Trí Việt (First News) in tiếp hai năm hai cuốn Hãy Cho Nhau - Nước Vẫn Xanh Dòng (2004 - 2005).

  • TRẦN HỮU LỤCKhởi đầu là nỗi nhớ Huế, tác giả Phan Thị Thu Quỳ viết về quê quán,thời niên thiếu như một cách giãi bày, chia sẻ. Những trang viết như sông Hương âm thầm chảy qua những ngõ ngách đời người, trong trẻo và cuốn hút.

  • TRẦN THỊ LINH CHITừ ngày theo chồng vào Nam, tính ra xa Huế hơn nửa thế kỷ, đất khách quê người, hiếm khi được nói hay nghe tiếng của quê hương một cách trọn vẹn. Ngay trong gia đình, đến đời cháu nội, cháu ngoại thì đã rặt tiếng miền Nam. May mắn bên mình còn có ông “Dôn”(*) người thường xuyên “gợi nhớ” qua câu nói đầu môi khi đối thoại: Mụ ơi!

  • TRẦN CÔNG TẤNNhững ngày làm báo, tôi đã biên tập mấy bài của cộng tác viên Võ Quang Yến từ Pháp gửi về. Tôi biết rõ ông là một nhà khoa học lớn, hàng chục năm liền làm Giám đốc ở Trung tâm nghiên cứu khoa học Pháp. Vài lần ông về làm việc giúp nước, chúng tôi đã gặp nhau.

  • TÔN NỮ NGỌC HOANhư một “kẻ bị lưu đày trên đảo xanh”, Hữu Vinh luôn hướng về quê nhà với trái tim của chàng trai 18 tuổi - tuổi của ngày rời xa người mẹ thân yêu, xa tiếng chuông chùa Thiên Mụ, xa con đường đến trường xuôi theo giòng Hương quen thuộc đến chân trời mới lạ để rồi bằn bặt 18 năm sau mới có cuộc đoàn viên rưng rưng nước mắt trên quê xưa.

  • TRUNG SƠNVậy là tôi không còn dịp để được thăm chị nữa rồi!Mấy năm trước, khi nhà văn Nhất Lâm, một người cháu của nhà thơ Vĩnh Mai, cho biết chị Phương Chi đã phải vào sống những năm cuối đời tại Trại Dưỡng lão ở Hà Đông, tôi đã phải thốt lên: “Trời! Sao lại thế?!...”

  • THÁI KIM LAN...“Cắt từng miếng da non nhìn xem, tôi vẫn vậy/ Chảy ròng ròng trong máu nước sông Hương”...Bỗng tôi thấy em cũng về lại đó.../ Tôi lại cùng em đi thăm chợ Tết/ Em nép mình sưởi ấm với vai tôi/ Đôi mắt, nụ cười, môi hồng rực rỡ/ Huế đây rồi nhờ có em tôi                         (“Hải đường say nắng”, Chỉ có anh mới nhận ra em)...

  • TRẦN KIÊM ĐOÀNThạch Hãn - Mồ hôi của đá chứ không phải mồ hôi đá. Tương truyền rằng, phía cực Tây Trường Sơn có ngọn núi Linh Sơn cao ngất, thường đổi màu từ cổ đồng lúc bình minh, đỏ thẫm giữa ban trưa và tím ngát vào ban chiều. Vào một buổi chiều thuở hồng hoang, có con chim Phượng Hoàng bay ngang núi tím. Núi quá cao khiến chim rủ cánh phải đổ xuống từ lưng trời làm vỡ một góc núi. Không hiểu suối khe, mồ hôi hay nước mắt của núi đã tuôn ra từ khe núi bị nứt tạo thành một dòng sông chảy miết về phía đồng bằng, tuôn ra biển. Dòng sông đó là dòng sông Thạch Hãn.

  • VÕ QUANG YẾN                Tiếng hát đâu mà nghe nhớ thương,                Mái nhì man mác nước sông Hương.                                                     Tố Hữu