Hoạ sĩ song sinh Thanh - Hải và những cái riêng

15:12 20/08/2008

PHAN THANH BÌNHHuế - thành phố nhỏ bé và lặng lẽ với núi Ngự mờ xa và dòng Hương suốt bao năm tháng lững lờ, dường như chỉ tương hợp với những gì vừa phải nền nã, kín đáo gợi tưởng thành cổ rêu phong cổ kính. Người ta đã quá quen thuộc với những bài thơ tao nhã, những nhà vườn êm ả, những bức tranh thiếu nữ "tóc gió thôi bay" trong màu lam tím mơ mộng...

Tác phẩm “Đối thoại” của họa sĩ Lê Ngọc Thanh

Vì thế không có gì lạ khi người xem sửng sốt trước những tranh sơn mài hoành tráng, rực đỏ, chói chang và mạnh bạo của hai anh em song sinh Lê Ngọc Thanh -Lê Đức Hải. Gần 10 năm qua, người xem từ chỗ tò mò đã dần quen thuộc với hai gương mặt giống nhau như hai giọt nước của họ, giống đến mức mà nhiều thầy cô dạy Thanh và Hải 5 năm trời ở trường Đại học Nghệ thuật vẫn không phân biệt được ai là Hải, là Thanh. Có bao điều đáng ngạc nhiên về họ trong cuộc sống đời thường và trong sáng tạo nghệ thuật. Quá trình vẽ của họ như chỉ là một sự phân thân nhất thời, còn ý tưởng, suy nghĩ của họ rất gần nhau, đó cũng là một sự bí ẩn của nhiều cặp song sinh. Trong tranh là những màu đỏ, vàng, đen đan chồng, là những mặt nạ, đôi mắt và những nét hình đồng dạng đôi chút kinh dị, vì vậy giới mỹ thuật và công chúng vẫn gọi họ là tác giả Thanh - Hải. Thật khó mà nói đến một sự khác nhau thật rõ ràng giữa tranh " Nhịp điệu sống (Sơn mài 120 x240cm)", "Mầm sống" "(Sơn mài 120 x 120cm) của Lê Đức Hải với " Đêm phương Đông"(Sơn mài 120 x 120cm), "Tĩnh vật" "(Sơn mài 80 x 120cm) của Lê Ngọc Thanh khi chúng "đồng điệu" đến như vậy.
Khi còn là sinh viên Thanh -Hải đã vẽ rất nhiều, có những lúc tranh chất chồng phải đo bằng gang tay, rồi họ tham gia vài triển lãm sinh viên, có lần Thanh Hải đã giành gần hết các giải thưởng của Ban tổ chức. Dạo ấy họ thật ngơ ngác, hoang dại, thật thà đến lạ lùng khi vẽ về đồng quê, phong cảnh, chân dung bè bạn và những suy tưởng khát khao, mơ ước... Những năm học đại học mỹ thuật Thanh - Hải vừa học vừa sáng tác hay đúng hơn là vẽ để kiếm sống. Cuộc chiến thương trường ở các Gallery làm cho họ chai sạn, mạnh bạo hơn, láu lỉnh và tinh quái hơn. Hẳn nhiên trong tranh của Thanh - Hải cũng khác trước rất nhiều, họ xa dần cái hồn hậu, chất phác thôn dã một thời, và xa hơn nữa cái đẹp hồn nhiên, thuần khiết của "cái thuở ban đầu". Thanh-Hải mau chóng "giống ai đó "; những gã chăn trâu giờ đây như những bù nhìn cô độc nhưng lại có vẻ phảng phất một chút Hà Trí Hiếu, Thành Chương, Lê Thiết Cương. Rồi bỗng nhiên sau dịp gặp gỡ Nguyễn Minh Thành, Veronica và nhóm "Trường phái viết chữ " Thanh - Hải lại làm Nghệ thuật sắp đặt (installasion) cùng với Trương Thiện, họ trưng bày nón lá, màn vải, sọt tre và đèn màu. Gần đây Thanh - Hải lại trở về với những mặt nạ, chỉ với 17 tranh sơn mài họ đã "đắp" lên gần 50 mặt nạ với những đôi mắt gần tưởng chừng như vô cảm, trừng trừng nhìn xoáy vào lòng người, ít nhiều cũng gợi lên những mối hoài cảm, day dứt và âu lo từ sự cảnh báo bởi hội họa. Quả thật Thanh - Hải rất chịu khó tìm tòi về mặt kỹ thuật sơn mài, nhưng trước ma lực của cơ chế thị trường, tranh họ cũng chưa có ý định sẽ chú ý hơn về việc biểu hiện chiều sâu nội cảm của nghệ thuật.Thanh - Hải say sưa với những mặt nạ được cào cấu, rạch màu ngang dọc, nền sơn mài cổ điển bị cày xới như cánh đồng hợp tác xã thời bao cấp. Có thể thấy rõ một cách nghiệt ngã điều đó qua các tranh như "Khi thiên thiên không còn" (Sơn mài-120 x 240 cm), "Gương mặt của cuộc sống" (Sơn mài-80 x 120 cm), "Mặt nạ" (Sơn mài 120 x 240 cm). Cái chính là Thanh - Hải không hề giấu rằng mình "giống" ai đó, mà giống thì không hẳn là sự bắt chước. Trong lịch sử mỹ thuật có biết bao thiên tài cũng phải bắt chước ai đó trước khi định vị cho mình một phong cách riêng như một Renoir của phái Ân tượng với thời kỳ đầu chẳng khác Rubens (Bỉ), Delacroix (Pháp) là mấy, ngay cả Pablo Picasso cũng không hề giấu diếm sự ảnh hưởng từ Cezanne. Khoảng 3 năm trở lại đây, tranh của hai anh em là sự kết hợp giữa mặt nạ với những hình thể biểu thị dục tính như tranh của Trương Tân trước đây. Các tranh "Đêm và ngày" (Sơn mài 120 x240cm), "Đối thoại" (Sơn mài 120 x 120cm), "Nỗi nhớ " (Sơn mài 120 x 240cm)... là những câu đố đối với công chúng bởi sự diễn đạt nhục cảm đồng tính rất phổ biến trong tranh của các họa sỹ Đức. Khách mua tranh có đủ mọi hạng người, từ sinh viên Nhật, Pháp Mỹ... đến "Tây ba lô", từ các nhà sưu tập thứ thiệt đến các nhà sưu tập hạng ba nhan nhản mọi họa thất và gallery. Cũng như những trung tâm mỹ thuật khác của đất nước, người mua tranh nước ngoài đã gần như quyết định hoa sỹ phải vẽ như thế nào, bọn họ thấy trong sự bắt chước của Thanh - Hải không phải là thứ học đòi như phần đông số trẻ bây giờ mà là một sự "Bắt chước " viết hoa theo biểu Aristote - Bắt chước có sáng tạo... Có thể nói ở Huế sau bà Bội Trân danh tiếng và bí ẩn thì Thanh và Hải là những người có nhiều gallery nhất, trong đó có những gallery đặt rất đúng chỗ và khá 'bắt mắt" như gallery New Space ở Nguyễn Tri Phương, gallery ở Phạm Ngũ Lão. Cũng ít có ai ở Huế được đi nước ngoài nhiều như họ, Thanh-Hải đã đến Pháp, Đức,Thái Lan triển lãm ở Nam Phi, Nhật, Mỹ... trong đó cũng có nhiều cuộc phiêu lưu kỳ thú như cả vài chục bức tranh được một ông bà Tây nào đó đem đi mà không hề đặt một thứ gì để làm tin, nhưng rồi cũng chưa có một ai bội ước; cứ sau một đợt như vậy số dư ở tài khoản Ngân hàng ngoại thương của họ lại nhiều hơn. Ở Hà Nội hay thành phố Hồ Chí Minh thì không nói làm gì, nhưng ở Huế mà sắm vi tính, nối mạng để giao dịch bán tranh như Thanh - Hải thì cũng không mấy người. Thanh - Hải còn in hàng ngàn bưu ảnh về tranh của họ và không phân biệt khi phát cho mọi người. Trong tác phong sinh hoạt, thoạt nhìn trông hai anh em khá lạ lẫm, nói lớn, hét to, tóc cua, ngổ ngáo... nhưng thái độ chính trị rất rõ ràng. Một lần, có một Việt kiều nói xấu đất nước và lãnh tụ làm hai anh em rất khó chịu và quyết định không bán tranh cho ông ta nữa, cho dù triển lãm của họ được tổ chức tại Pháp. "Nghe ai nói xấu nước mình là bọn em chịu không nổi" - thật đáng trân trọng với những suy nghĩ ý thức như vậy trong lớp họa sỹ trẻ. Họ lao động nghệ thuật, kiếm tiền bằng nghệ thuật từ nhiều cách, nhưng trong đó không kiếm tiền bằng sự bán rẻ lương tâm.
Dẫu có những lời khen chê khác nhau, nhưng những bậc "trưởng lão" không phủ nhận họ mà còn tìm cách nâng đỡ khi có cơ hội; số trẻ thì tỏ ra thận trọng, lạnh lùng nhưng ứng xử đầy tôn trọng cho dù chưa thật ưa tranh của Thanh-Hải. Họ rất nể cái nhanh nhạy kiếm tiền, với những thành công chóng mặt trên thương trường và sự tự tin không cần phải giả vờ khiêm tốn của Thanh-Hải, tự tin đến mức mà khi gửi tranh tham dự triển lãm Philip Morris vừa qua, cả hai khẳng định chắc chắn họ sẽ lọt vào triển lãm uy tín này; lần đầu tiên Huế có 7 tác phẩm tham dự, trong đó quả thật có hai tác phẩm của Thanh và Hải. Không ít quan chức văn hóa với trách nhiệm "cầm cân nảy mực" lại tỏ ra không mặn mà với những tranh không mấy ai hiểu, nhiều khi còn mặc cảm và gây khó dễ với họ khi triển lãm. Còn đông đảo sinh viên, không chỉ là mỹ thuật mà còn ở các trường khác như Sư phạm, Khoa học, Y khoa, Kinh tế, Nông lâm, Cao đẳng sư phạm, Văn hóa Nghệ thuật coi Thanh-Hải là những người thành đạt rất đáng học tập. Đó cũng là một hiện tượng thú vị mà không phải họa sĩ trẻ nào ở Huế cũng được công chúng trẻ ưu ái như vậy. Hoạt động mỹ thuật của Thanh-Hải với khuôn mặt riêng đáng trân trọng đã góp phần làm phong phú thêm đời sống văn nghệ ở Huế trong những năm gần đây.
P.T.B
(nguồn: TCSH số 159 - 05 - 2002)

Đánh giá của bạn về bài viết:

0 đã tặng

Bày tỏ cảm xúc Mã QRCode

Bình luận (0)

Xem thêm

Họa sĩ Phạm Đăng Trí

LÊ VĂN THUYÊNThuộc lớp họa sĩ được đào tạo cuối cùng ở trường Mỹ thuật Đông Dương, nhưng họa sĩ Phạm Đăng Trí đã đi vào con đường hoạt động nghệ thuật chủ yếu là bằng cái vốn tự học tập, tự tìm tòi và nghiên cứu riêng của mình.
Họa sĩ Bửu Chỉ

NGUYỄN HỮU NGÔKhu nhà máy bên kia sông tràn đầy sức sống giữa một bầu trời êm ả. Những bông cỏ chen nhau vươn lên… và bỗng nhiên một cánh chuồn chuồn đỏ thắm đáp xuống - một chi tiết thật bất ngờ và thú vị. Toàn thể bức tranh tỏa ra ánh dịu dàng của một buổi sáng mùa xuân.
Trường Sa - trong tâm thức người lính của Lê Văn Nhường

ĐẶNG MẬU TỰUKhi được Hội Mỹ Thuật Việt Nam phân bố cho miền Trung một suất đi thực tế Trường Sa, Họa sĩ Lê Văn Nhường là một điểm trong tầm ngắm để được giới thiệu đi trong chuyến hải hành này. Trường Sa là một trong những mục tiêu mà Hội Mỹ thuật quan tâm trong cuộc vận động sáng tác về biển đảo trong năm 2010 - là điểm nóng vì là tiền tiêu của Tổ quốc. Ai cũng mong có một lần được đi đến đó.
Tình bạn thăng hoa nghệ thuật!

THANH TÙNGVào những ngày cuối tháng 7-2010 Đinh Cường từ Mỹ về và Phan Ngọc Minh từ Đà Nẵng ra tổ chức một cuộc triển lãm tranh ở gallery Chiêu Ê - số 89 Minh Mạng, thành phố Huế - nhà riêng của hoạ sĩ Hoàng Đăng Nhuận.
Lê Quý Long một tấm lòng với Hà Nội

TRẦN THANH BÌNHCách đây đúng 9 năm, có một họa sĩ xứ Huế đã lang thang gần 2 tháng trời trên những góc phố cổ kính Hà Nội để "chiêm nghiệm", đó là Lê Quý Long.
Một họa sĩ sống hết mình vì nghệ thuật

LÊ QUÝ LONGMùa xuân năm ấy, vào dịp Tết, chợt nhớ đến người bạn đồng nghiệp ở cách thành phố hơn hai kilômét về phía tây dọc theo dòng sông Hương. Anh ở gần chợ Long Thọ, bên trái là con đường đi đến sân Hổ Quyền.
Hãy cho nó hiện ra chứ đừng để thấp thoáng

SĨ THIỆNTrại sáng tác điêu khắc Quốc tế lần 2 được tổ chức tại Huế đã kết thúc được 3 tháng. Bằng sự lao động sáng tạo, bất chấp cái "mưa thúi đất thúi trời", 14 nhà điêu khắc Việt Nam là 16 nhà điêu khắc đến từ châu Mỹ, châu Âu, châu Á đã để lại cho Huế 30 bức tượng, một món quà vô giá và vĩnh hằng.
Họa sĩ Đặng Mậu Tựu - Người nhen lửa

NGÔ MINHTôi quen biết họa sĩ Đặng Mậu Tựu từ những ngày gửi con trai đi học lớp hội họa ở Nhà Thiếu nhi Huế. Những ngày đó thiếu nhi đến học vẽ đông lắm. Có lớp buổi sáng, buổi chiều, lại có lớp ban đêm. Lớp nào cũng có mặt thầy Đặng Mậu Tựu có mái tóc bồng bềnh như sóng Quy Nhơn, mặt mày hốc hác vì thiếu ngủ và thiếu dinh dưỡng, cặm cụi dạy các cháu cách cầm cọ, pha màu, phác thảo tranh. Rồi thầy Tựu dắt các em đi chơi Bạch Mã, Lăng Cô... để tìm cảm hứng vẽ.
Nghĩ về một họa sĩ còn sống

LGT: Sau hơn năm tháng bị tai biến, họa sĩ Hoàng Đăng Nhuận đang dần hồi phục trở lại. Ý thức sống là sáng tạo đã thôi thúc người họa sĩ. Và như vậy toile đã căng lại trên khung, màu cũng đã sẵn sàng.A. Camus trong một cơn bệnh đã chiêm nghiệm “Bệnh tật là một dòng tu kín”. Hy vọng rằng trong ngọn lửa sáng tạo nhen lên lần này, tranh Hoàng Đăng Nhuận có thêm nhiều chiêm nghiệm mới trong dòng tu kín của mình.S.H
Vài lời về phòng tranh “Về quê”

ĐẶNG MẬU TỰU... Về quê, về quê, ai cũng có ít ra một lần về quê.Về cái nơi chôn nhau cắt rốn ấy, dù giàu nghèo đến đâu thì mảnh đất ấy cũng rất thiêng và rất riêng với mình.
Cõi lặng một tâm hồn

NGUYỄN NGUYÊN ANTừ những thập niên sáu mươi đến tám mươi của thế kỷ trước, trong làng vẽ Huế, họa sĩ Lê Vinh - một cây cọ cinéma nổi lên như hiện tượng. Tưởng rằng, ông chuyên vẽ tranh quảng cáo, pano, nhưng không, ông có 20 bức vẽ còn lưu giữ trong Bệnh viện Trung ương Huế từ năm 1970 và là người vẽ tranh Bác Hồ to lớn nhất Việt Nam trong thời điểm 1975.
Tôi & không phải tôi

HẠNH NHIĐó là tên sê-ri tranh sơn mài của họa sĩ Đinh Khắc Thịnh - người được biết đến nhiều với các tác phẩm mỹ thuật sắp đặt trong các Festival nghề thủ công truyền thống và các Festival Huế.
Thành công của mỹ thuật Thừa Thiên Huế và những điều ngẫm nghĩ

PHAN THANH BÌNH-KHÁNH TRANGNăm nay triển lãm mỹ thuật Bắc Miền Trung lần thứ VIII được tổ chức tại Thanh Hoá, vùng đất địa đầu của khu vực miền Trung. Triển lãm trưng bày 116 tác phẩm của 46 tác giả là hội viên Hội Mỹ thuật Việt Nam và 51 tác giả hội viên Hội VHNT các địa phương. Hội đồng nghệ thuật đã loại 19 tranh vi phạm quy chế về thời gian sáng tác, kích thước (TT-Huế có 3 tranh) và đặc biệt trong đó có 9 tranh bị loại vì chất lượng nghệ thuật kém.
Vẻ đẹp người phụ nữ Huế trong hội họa nửa đầu thế kỷ XX

PHAN THANH BÌNHHình bóng người phụ nữ xứ Huế từ lâu đã được khắc sâu trong nghệ thuật hội họa với bao tác phẩm, dáng hình và tình cảm sâu nặng, với những vẻ đẹp chiều sâu hài hòa, rung cảm, xao động lòng người. Những tác phẩm ấy đã có ý nghĩa lịch sử lớn lao trong việc khẳng định và làm sáng tỏ hơn những giá trị tinh thần, phẩm chất của con người Huế nói chung và của người phụ nữ Huế nói riêng.
Bửu Chỉ - Nghệ thuật đứng về phía nước mắt

Đầu năm 1997, khi mới chuyển về công tác tại Đài Truyền hình Huế, tôi có ý định làm một phim tài liệu nghệ thuật về hoạ sĩ Bửu Chỉ. Sau nhiều lần từ chối, họa sĩ Bửu Chỉ đã đồng ý giúp tôi việc này. Ngày 25-2-97, tôi gửi anh 7 câu hỏi nhằm có thêm tư liệu để lên đề cương kịch bản phim. Hơn 20 ngày sau, anh chuyển cho tôi một thếp giấy vở học trò gồm 13 tờ do tự tay anh viết xong, đề ngày 16-3-1997. Vì nhiều lý do, phim chưa làm được, tôi gửi trả anh các tư liệu đã mượn, riêng bài trả lời phỏng vấn, anh nói tôi hãy giữ làm kỷ niệm về một dự định bất thành.Với tất cả tấm lòng thương quý và kính mến một người Anh, xin được giới thiệu bài trả lời phỏng vấn của Anh mà tôi xem như là những trang di cảo về CUỘC ĐỜI VÀ NGHỆ THUẬT. ĐẠI DƯƠNG
Không gian- thời gian và phận người

ĐẶNG MẬU TỰUGiới họa sĩ xem Bửu Chỉ là một người đặc biệt không chỉ vì tính khí hoặc bởi từ một người học và tốt nghiệp ngành luật nhưng lại tự học vẽ, có tác phẩm từ lúc học Luật rồi trở thành họa sĩ thực thụ, chết sống với nghề, mà vì tác phẩm của anh có một sắc thái riêng, anh đã tạo cho mình một cõi riêng trong nền nghệ thuật đương đại.
Bội Trân và thiếu nữ và hoa...

NGUYỄN TRỌNG TẠOMột ngày cuối năm Con Khỉ, tôi ghé vào Gallery Minh Châu số 7 Lý Đạo Thành, Hà Nội, không phải để chiêm ngưỡng tranh của các bậc thầy hội hoạ Nguyễn Phan Chánh, Bùi Xuân Phái, Nguyễn Tư Nghiêm, Nguyễn Sáng... vẫn thường được bày bán ở đây, hay để thăm cô chủ nhỏ Minh Châu quen thân từ trong Huế như mọi lần, mà để xem tranh của mẹ cô vừa mang từ Huế ra trình làng với giới hâm mộ hội hoạ đất Hà Thành.
Trò chuyện với hoạ sĩ Lê Bá Đảng

PV: Ảnh hưởng nào đã cho hoạ sỹ về một thế giới quan có tên gọi là: "Không gian Lê Bá Đảng"? Lê Bá Đảng (L.B.Đ): Không gian của tôi là tạo hoá thiên nhiên hài hoà trong tác phẩm. Không có cô đứng, cô ngồi, cô uỷ lụy, cô say, cô tỉnh, cô chiêm bao; không nhìn thẳng như mọi người mà nhìn từ nhiều góc độ.
Hội ngộ với Hoàng Đăng Nhuận mới

PHÚC VINHSau một thời gian dài lang bạt giang hồ, tết này, họa sĩ Hoàng Đăng Nhuận quyết định trở về Galery Chiêu Ê, nơi ông đã gắn bó một thời trai trẻ, trú mình trong căn họa thất xinh xắn vừa xây dựng.
Họa sĩ Thái Bá - một phiến tài tình... rất Huế!

TRẦN KIÊM ĐOÀNLàm nghệ thuật ở xứ nghèo là một “thiện nghiệp gian nan”! Thiện nghiệp vì làm cho đời vui. Gian nan vì phải sống đời áo cơm vất vả.