Chuyên gia “Tỳ bà hành” của chúng tôi

15:52 20/07/2009
VÕ THỊ QUỲNHĐến Hội Văn nghệ một chiều xuân Giáp Thân, tết còn đỏ hạt dưa, còn thắm mai vàng, còn hồng hoa đào và còn lủng lẳng tròn trịa những quả quất trĩu cành - chúng tôi tưởng nhớ anh - nhà thơ luôn dịu dàng, luôn hiền hoà: XUÂN HOÀNG. Bao kỷ niệm một thời nhà thơ sống gắn bó sáng tạo với Bình Trị Thiên, với Huế lại ùa về trong lòng những người đến thắp hương kính viếng hương hồn anh - chiều nay...

Nhà thơ Xuân Hoàng (Ảnh: cand.com.vn)

Biết rằng sinh lão bệnh tử là duyên nghiệp của kiếp người. Biết rằng nhà thơ ốm đã nhiều năm, nhưng gặp ai đến thăm, nhớ hay không nhớ họ, anh vẫn mỉm cười đôn hậu như thể bài thơ KHI NÀO THẤY còn đong đưa trên môi anh, dưới bàn tay chăm sóc lo toan hết mực cẩn trọng dịu dàng của chị - người vợ yêu quý của nhà thơ. Anh chị dường như vẫn nói với nhau và với đời rằng:

“Khi nào thấy trên đường dài mệt mỏi
Cần nghỉ ngơi đôi chút cạnh dòng sông
Em hãy đến tìm tôi nơi bến đợi
Tán đa tôi bóng mát vẫn quen dừng”


Khi nào thấy ... là điệp khúc yêu thương của tình thơ Xuân Hoàng. Biết gia đình anh chuyển vào thành phố Hồ Chí Minh, gặp nhau sẽ chỉ còn chuyện của năm, của n thời gian chứ không như cơm bữa nữa rồi, tôi vẫn tự an ủi mình rằng: vẫn được gặp nhà thơ, thầy giáo Xuân Hoàng, đặc biệt trong những giờ dạy “Tỳ bà hành” của Bạch Cư Dị, trên lớp học hoặc ngoài trường lớp có không gian xanh tự nhiên vây quanh.

Bây giờ thì đã là quá vãng, là ngày xưa, một đi không trở lại rồi. Vẫn sẽ gặp anh mà trong một nỗi buồn nhớ thẳm sâu, thầy giáo Xuân Hoàng có biết không? “Sống biển hồ lai láng; Chết tính tháng kể ngày” chuyện rất dân gian đời thường cũng của kiếp người đó mà anh. Bao lần anh dạy cho bao lớp học sinh Chuyên Văn trường Hai Bà Trưng, trường Quốc Học bài Tỳ bà hành, chỉ có học sinh từng thế hệ nhớ kỹ. Riêng tôi cứ ngày rộng tháng dài không hề lo nghĩ vì bên mình có chuyên gia Xuân Hoàng rồi! Nói mãi Tỳ bà hành song có hết đâu. Không phải vì học sinh mới nghe anh giảng lần đầu nên không thấy cũ, mà chính vì anh đã trò chuyện, để bình thơ với tất cả hứng khởi của một tâm hồn sáng tạo rộng mở. Anh không có một giáo án soạn sẵn trên giấy gồm bao bước thật cổ điển như  chúng tôi nhưng lúc dạy bài thơ ấy, mỗi năm anh cho chúng tôi một hướng cảm nhận thơ mới. Tự bản thân tôi yêu thích điều này nên cứ đến hẹn lại lên, mỗi lần dạy đến gần tác phẩm này tôi lại mời anh và hẹn ngày giờ anh trò chuyện giao lưu cùng học sinh Chuyên Văn.

Người trò chuyện cùng học sinh có dáng cao, thanh, nước da trắng, tóc tự uốn lượn ngắn khỏe, giọng hiền hoà, cười đôn hậu. Người không nói nhiều về nguyên tác, bản dịch, người không nói nhiều về tác giả của bài hành. Người quan tâm nhiều nhất là câu chuyện của người kỹ nữ về già tàn phai nhan sắc, trắc trở đường tình, long đong đường đời, nhưng ngón đàn thời hoa niên mỗi ngày một thêm tuyệt diệu. Người có liên tưởng so sánh với bao tiếng đàn tri kỷ khác nổi bật trong thơ Việt, đặc biệt các khúc dài ngắn giọt tương đoạn trường của cô Thúy Kiều bạc mệnh ... như thể người rất yêu:

“Bến Tầm Dương canh khuya đưa khách
Quạnh hơi thu lau lách đìu hiu”


Và người rất sợ chia xa, sợ thời gian trôi theo dòng nước cuốn:

“Say những luống ngại khi chia rẽ
Nước mênh mông đượm vẻ gương trong”


Có một lần cũng vào ngày xuân tháng xuân năm Rồng (1988), tôi mời anh trò chuyện Tỳ bà hành cùng lớp Chuyên Văn tôi dạy và chủ nhiệm. Lần này khác tất cả mọi lần vì không gian nói chuyện là một góc vườn thông trong lăng Tự Đức. Lần này anh không chỉ đến dạy rồi về mà cùng đi picnic đầu xuân với lớp chúng tôi trọn một ngày. Lúc ấy bệnh tiểu đường đã phái đồ đệ đến dọa anh một cách nhẹ nhàng. Lớp chúng tôi, từ cô giáo đến học sinh nam nữ đều biết điều ấy nên bới theo những thức ăn trưa cho mình có thêm một phần (tùy chọn) thức ăn kiêng cho anh. Đây cũng là cuộc gặp nhau đầu xuân nên hạt dưa, bánh mứt, của ngọt là nhiều lắm lắm. Và món dành riêng duy nhất một mình anh cũng khá đầy đặn. Điều ấy đã khiến anh cảm động, nhưng anh còn cảm động hơn vì học sinh đi picnic vẫn mang theo giấy bút để ghi lời anh giảng một cách say sưa (cuối buổi trên đường đạp xe đạp về anh tâm sự).

Riêng tôi, lần này tôi thực sự nhận ra một điều rằng, trong không gian xanh của vườn thông, trong kỷ niệm xanh của nhà thơ tình Tự Đức, anh nói chuyện có duyên hơn, hay hơn, đặc biệt đoạn kết:

“Lệ ai chan chứa hơn người?
Giang Châu tư mã đượm mùi áo xanh”

Bóng chàng tư mã áo xanh ở đất Giang Châu đã lồng lộng nơi vườn lăng Tự Đức (Học sinh cũng đồng cảm điều này, cuối ngày trên đường chiều phơn phớt tím xuân, chúng tôi đã thi nhau nói với anh điều tâm cảm ấy). Anh cũng khoe: “Trưa nay sau khi đánh một giấc xuân tự tại bên gốc cây thông già, mình đã có ngay một bài thơ Ngủ trong rừng, thơ thất ngôn tự do ấy mà... Mai mình sẽ chép tặng cô giáo và các bạn trẻ”. Đúng hôm sau anh có thơ tặng chúng tôi - những giáo viên và học sinh Chuyên Văn.

Xin được cùng học sinh Chuyên Văn bao thế hệ gần xa, nơi chân trời góc bể, cùng thắp một nén nhang tưởng nhớ kính yêu anh vô vàn - nhà thơ, thầy giáo, chuyên gia “Tỳ bà hành” của chúng tôi.

V.T.Q
(181/03-04)

Đánh giá của bạn về bài viết:
0 đã tặng
0
0
0
Bình luận (0)
Tin nổi bật
  • Vậy là tròn một năm kể từ sớm đông ấy Nguyễn Xuân Hoàng giã biệt cõi trần khi Huế còn chìm trong sương giá. Chỉ vỏn vẹn 99 ngày gắn bó, nhưng anh là nỗi ray rứt giữa lúc Sông Hương đang ẩn hình những ngọn sóng... Lật giở hơn ngàn trang bản thảo của anh, mấy ai không giật mình trước sự cay cực đến xót xa để có được một đời văn bình dị?Giỗ đầu, bạn bè và đồng nghiệp Xuân Hoàng đã cùng với Sông Hương thắp lên nén nhang tri ngộ...(Nguyễn Khắc Thạch - Lê Văn Chương - Hoàng Diệp Lạc - T. E - Nguyễn Trương Khánh Thi - Đinh Thu - Ngàn Thương - Trần Hạ Tháp - Nhất Lâm)

  • NGÔ MINHTrong những bài viết trước, chúng tôi đã hé lộ đôi chút về những mối tình sau này của Phùng Quán. Lần này lại một mối tình nữa, mà hình như là mối tình đầu ly kỳ hơn đã được Phùng Quán tự kể và chị Bội Trâm phát hiện ra.

  • HOÀNG VŨ THUẬT           Chưa ai để ý đến đâu           Cây đứng khép mình lặng lẽ...                                        (Cây lặng im)

  • NGUYỄN KHẮC PHÊMột chiều Xuân bên sông Hương. Mặt trời suốt ngày ẩn sau lớp mây xám nhạt nay đã khuất hẳn dưới dãy Kim Phụng xanh thẫm nhấp nhô đằng xa ở bên kia bờ. Một chiếc thuyền từ phía Ngã Ba Tuần hối hả xuôi dòng, tiếng máy nổ khuấy động giây lát mặt sông phẳng lặng trong màn sương chiều mờ ảo bắt đầu buông xuống.

  • NGÔ MINHMỗi nhà văn có một “gu” ẩm thực riêng, không lẫn. Vũ Bằng, Nguyễn Tuân sinh ra và lớn lên ở Hà Nội, nên rất sành ăn và viết rất hay về các món ăn tinh tế và đài các của Thủ Đô. Nhà văn Phùng Quán cũng có một cá tính ẩm thực rất đặc biệt.

  • TRỊNH THANH SƠN  A. Anh là hoạ sĩ, Nghệ sĩ ưu tú của ngành sân khấu, lại còn là một nhà thơ, nhà viết kịch, nhà báo xông xáo... Ngần ấy công việc anh sắp xếp bố trí theo thời gian như thế nào và anh dành quyết tâm cho việc nào hơn cả?

  • XUÂN ĐÀI(Trích ký sự)Trong gần mấy trăm vòng hoa viếng Phùng Quán, có một vòng hoa rất đặc biệt. Đó là vòng hoa của "những người câu cá trộm" cư ngụ ở những làng dọc đê Yên Phụ, chủ yếu là làng Nghi Tàm, xã Quảng An, Hà Nội. Kèm theo vòng hoa là một phong bì phúng điếu mà số tiền gấp đôi tiền phúng điếu của cơ quan Hội Nhà văn Việt .

  • NGUYỄN TRỌNG HUẤN(Mười năm Kỷ niệm... Một cuộc rong chơi)Trong quan hệ bè bạn lâu năm, có lẽ chưa lần nào chúng tôi có với nhau một cuộc rong chơi đã đời và thú vị như lần ấy. Mà hình như đấy là cuộc đi cuối cùng của Quán trong cõi đời này. Còn những cuộc du hí tiếp theo ở thế giới bên kia với những ai thì cho đến bây giờ tôi cũng không được rõ lắm.

  • NGUYỄN KHẮC PHÊTrong câu chuyện vui của giới văn nghệ sĩ trước những công việc có tính chất tổng kết, phân loại đội ngũ, một số người được anh em phong tặng danh hiệu “nhà-thơ-một-bài”, “nhạc-sĩ-một-bài”...

  • LTS: Do đặc trưng nghề nghiệp nên mỗi nhà văn đều có thiên chức một nhà giáo. Bởi vậy, những người vừa là nhà giáo vừa là nhà văn thì đều có thể gọi họ là những nhà giáo kép.Nhân ngày nhà giáo Việt Nam, Sông Hương trân trọng giới thiệu một số ý kiến của các nhà giáo "kép" ở Huế nói về cái nghiệp dĩ riêng mang tính xã hội cao của họ.

  • HỒ THẾ HÀTrại sáng tác Văn học nghệ thuật năm 2002 do Hội Liên hiệp Văn học Nghệ thuật Thừa Thiên Huế và Hội Nhà văn Thừa Thiên Huế tổ chức từ ngày 27 - 8 - 2002 đến ngày 6 - 9 - 2002 đã thành công và để lại những trang viết giàu ấn tượng về cuộc sống và con người, đặc biệt là cuộc sống và con người Phú Thuận, Phú Vang - vùng quê có nhiều truyền thống và tiềm năng văn hoá vật chất và phi vật chất vừa trải qua một nỗi đau lớn do thiên tai gây ra.

  • ĐẶNG NHẬT MINHNhững ngày đầu tiên khi bước chân vào con đường sáng tác điện ảnh tôi đã may mắn có nhà văn Hoàng phủ Ngọc Tường ở bên cạnh.

  • TRẦN HUY THANHTừ ngày 1 đến 15/7/2002, được sự giúp đỡ của Bộ Văn hoá Thông tin, Hội Liên hiệp Văn học Nghệ thuật tỉnh Thừa Thiên Huế đã cử đoàn văn nghệ sĩ đi dự trại sáng tác văn học nghệ thuật tại Nhà sáng tác Vũng Tàu.

  • NGUYỄN KHẮC PHÊBạn đọc cả nước - nhất là những ai quan tâm đến lịch sử và tiểu thuyết lịch sử - hẳn đã biết Nguyễn Mộng Giác là tác giả bộ tiểu thuyết trường thiên “Sông Côn mùa lũ” (SCML) 4 tập, 2000 trang viết về thời Tây Sơn-Nguyễn Huệ (NXB Văn học-Trung tâm Nghiên cứu Quốc học xuất bản năm 1998).

  • "Những bức tranh sơn thủy đầu tiên đã chiêu đãi chúng tôi quýt cam và bánh mỳTrưa no nê nhìn phố xá trăm màu.Tối tìm chỗ ngủ lang thang nhớ mẹ".

  • Sau ngày thất thủ Kinh đô (Huế), vua Hàm Nghi xuất bôn hạ chiếu Cần Vương kêu gọi toàn dân đứng lên chống Pháp. Sau ba năm chiến đấu ở rừng sâu, vua Hàm Nghi bị Trương Quang Ngọc làm phản bắt vua nộp cho Pháp. Để cách ly ngọn cờ yêu nước với quốc dân Việt Nam, cuối năm 1888, thực dân Pháp đã lưu đày vua Hàm Nghi qua Algérie thuộc Pháp. Không hy vọng có ngày được trở lại Việt Nam, nên vua Hàm Nghi đã lập gia đình tại Algérie rồi 40 năm sau ông mất ở đó.

  • NGUYỄN XUÂN HOÀNGPhương mất đột ngột ở Quảng Trị. Nghe tin anh ra đi, bạn bè văn nghệ Huế không bàng hoàng, cũng không cảm thấy sửng sốt. Chỉ thấy lòng bùi ngùi, như khi ta nhìn thấy một ngôi sao chưa bao giờ sáng bỗng một ngày tắt lịm trong lặng lẽ.

  • LTS: Phan Đăng Lưu là một nhà cách mạng tiền bối, tiêu biểu của Đảng từng hoạt động ở Huế và có ảnh hưởng lớn đến trí thức văn nghệ sĩ yêu nước thời bấy giờ. Chính nhà thơ Tố Hữu cũng đã thổ lộ điều đó trong bài thơ Quê me (Anh Lưu anh Diểu dạy con đi).Nhân 100 năm ngày sinh Phan Đăng Lưu (5.5.1902 – 5.5.2002), Sông Hương xin trân trọng giới thiệu một số tư liệu về đồng chí, đặc biệt là bức Thư viết từ khám tử hình – bức thư mang đặc trưng "đa nghĩa" của một tác phẩm văn học nên nó đã vượt qua được sự kiểm duyệt khắt khe của kẻ thù.

  • PHÙNG QUÁN... Vì vậy mà có sự rung động bí mật của ý nghĩ, khiến nhà bác học trở thành người thần bí, và thi sĩ thành đấng tiên tri.                                                    (Victor Hugo - Lao động biển cả).

  • NGUYỄN QUANG HÀRa Hà Nội mùa thu này tôi muốn đến thăm anh Lê Khả Phiêu. Những ngày anh đương chức, đến, người ta nghĩ mình cơ hội. Nhưng nay anh đã nghỉ, đến thăm là nghĩa tình đời. Lòng mong muốn ấy của tôi, được anh chấp nhận và hẹn giờ gặp.