NGÔ THỜI ĐÔN
Mọi lời nói, hành động của con người, suy cho cùng đều diễn ra trong các mối quan hệ, trong những tư thế, tâm linh, hoàn cảnh. Tùy mối quan hệ như thế nào mà người ta ước định ra chuẩn văn hóa giao tiếp.
Ảnh: tư liệu
Như thế, mỗi cung cách làm ăn, sinh hoạt có một chuẩn văn hóa giao tiếp tương ứng với một quá trình tồn tại và phát triển của một lớp người, một giai tầng, một cộng đồng hay một dân tộc. Cái chuẩn giao tiếp văn hóa khó tồn tại độc lập tách khỏi cung cách làm ăn, sinh hoạt mà vẫn tác động tích cực đến sự bảo trì vốn văn hóa cho một cộng đồng. Như thế, lại cũng khó có một cái chuẩn văn hóa giao tiếp duy nhất cho cả thế giới vì đó là nơi hội tụ những cộng đồng, quốc gia khác nhau với những nền văn hóa đặc trưng.
Xã hội ta đang ở trong một hoàn cảnh phát triển hoàn toàn mới mẻ so với vài chục năm trước đây. Cái chuẩn văn hóa giao tiếp thời chiến còn tồn tại tỏ ra khó phù hợp hoàn toàn với một xã hội thời bình. Xã hội ta đã có một thời kỳ khá dài mà chuẩn văn hóa giao tiếp đồng nhất với lý tưởng - chuẩn chính trị. Khẩu hiệu, tuyên ngôn, chỉ thị, thông tư, thông báo... đã làm tròn chức năng hướng dẫn, điều chỉnh, thống nhất dư luận xã hội một cách dễ dàng. Mấy năm gần đây, xã hội ta đang chuyển mình để bước qua một thời kỳ mới. Nó đang đòi hỏi những khẩu hiệu mới hay nói đúng hơn, nó vẫn cần những lời kêu gọi, lời nhắc, lời răn, lời châm, cách ngôn... hướng về những chuẩn văn hóa giao tiếp mới. Vì không có nó khó điều hòa dư luận xã hội, tâm tư của người dân.
![]() |
Người ta đã biết xã hội phong kiến lấy chữ lễ làm chuẩn văn hóa giao tiếp; xã hội tư sản lấy chữ lợi làm chuẩn văn hóa giao tiếp; còn xã hội ta thì lấy lý tưởng làm chuẩn giao tiếp. Song với sự chuyển mình của dân tộc, sự cổ xúy kế thừa nét đẹp của văn hóa truyền thống, sự hô hào vươn tới kinh tế thị trường thì tự nhiên hai cái chuẩn lễ và lợi hòa nhập dễ dàng vào cộng đồng văn hóa dân tộc. Điều này về mặt thực tế thì người ta khó có thể xem xét được và rút ra điểm khả thủ, song về mặt lý luận thì thật còn phải trăn trở nghiên cứu nhiều.
Khi ngành giáo dục thấy cần lại câu "Tiên học lễ, hậu học văn" thì rõ ràng, xét trên phạm vi chuẩn văn hóa giao tiếp, người ta tất nhiên sẽ bàn cãi nhiều. Ta có loại lễ nào? Tính chất, đặc trưng, phương hướng sử dụng "lễ" trong văn hóa xã hội như thế nào? vấn đề trở nên lớn hẳn và tùy thuộc rất nhiều vào lý tưởng chung của một xã hội đang chuyển mình. Thực tế cho thấy phép cư xử văn hóa của chúng ta hiện nay là tùy tiện từng người, từng ngành, giới... Ai cũng mong sao cho phải, cho đẹp, chứ chẳng ai nghĩ đến cái chuẩn chung. Khi khuyến khích, đề cao cá nhân làm giàu, khen ngợi cá nhân tự giải quyết đời sống, thực hiện chủ trương "xóa đói giảm nghèo", đẩy mạnh kinh tế thị trường, thì rõ ràng xã hội ta đang còn hai vẻ: giàu - nghèo dù vẫn đi lên một hướng: giàu mạnh, văn minh. Tự nó đã phát sinh ra một cái chuẩn văn hóa giao tiếp dựa trên sự làm ăn thành đạt, dựa trên của cải, vốn liếng... khó đòi hỏi người khác quí trọng người không làm giàu được.
Vì thế, hơn bao giờ hết, xã hội ta hiện nay đang cần một cái chuẩn văn hóa giao tiếp để giữ "kỷ cương" tăng "tình thương", "trách nhiệm" và làm động lực tinh thần nâng đỡ cho một nền văn hóa mới đang được xây dựng.
N.T.Đ
(TCSH62/04-1994)
Tải mã QRCode
Nhằm giúp độc giả hiểu được những trăn trở, tâm tư từ nhà báo và nghề báo, ngày 26-6 tại Đường sách TPHCM, NXB Tổng hợp đã tổ chức chương trình giao lưu với chủ đề “Nhà báo và nghề báo”.
Từ ngàn xưa, dân gian đã có biết bao quan niệm về thi cử và luôn được thực hành một cách sôi động trong cuộc sống cho đến tận ngày nay. Vậy, những quan niệm thi cử này là mê tín hay niềm tin về mặt tinh thần?
Một tín hiệu vui cho mỹ thuật Việt Nam khi mới đây hàng loạt các tác phẩm tranh Việt đã tạo nên những kỷ lục trên các sàn đấu giá quốc tế. Tuy nhiên, đằng sau nhưng niềm vui đó là những nỗi buồn của mỹ thuật Việt Nam ngay chính trên sân nhà.
Gắn bó với người Việt hàng nghìn năm nay, giấy dó từ một chất liệu của tri thức đã bước vào lĩnh vực tạo hình, trở thành chất liệu của văn hóa. Tuy nhiên, trong đời sống ngày nay, phải có sự cải tiến để giấy dó phục vụ tốt hơn nhu cầu của con người hiện đại.
Trong bối cảnh công nghệ thông tin phát triển mạnh mẽ, nhu cầu độc giả ngày càng cao và đa dạng, chức năng của thư viện cũng thay đổi. Không chỉ là kho tri thức liên tục cập nhật những đầu sách mới và hay, thư viện giờ đây còn phải là không gian văn hóa, sáng tạo, gần gũi, thuận tiện cho người đọc có thể tiếp cận bất cứ lúc nào.
Văn hóa dân gian đã có nhiều biến đổi, nhưng các thành tố của nó vẫn tồn tại và tái cấu trúc, tạo nên bộ mặt văn hóa của xã hội đương đại. Văn hóa ấy là tấm căn cước cho mỗi người Việt khi hội nhập thế giới, đồng thời mang lại giá trị tinh thần và cả cơ hội khởi nghiệp cho giới trẻ.
Sau hơn 20 năm xuất hiện tại Việt Nam, internet ngày càng đi sâu vào cuộc sống, tạo ra những thay đổi to lớn từ thói quen hàng ngày, tới cách làm việc, giao tiếp, tương tác xã hội, quan niệm về không gian, thời gian... Những thay đổi ấy đòi hỏi xây dựng các giá trị văn hóa mới - văn hóa mạng.
LÊ HOÀNG TÙNG
Vai trò của thể dục, thể thao đã được xã hội thừa nhận, đánh giá là một trong những nhân tố quan trọng tác động đến sự phát triển của mỗi cá nhân và đất nước.
Tác phẩm sơn mài “Vườn xuân Trung Nam Bắc” của danh họa Nguyễn Gia Trí - một bảo vật quốc gia đã bị hư hại nặng nề sau quá trình làm vệ sinh của Bảo tàng Mỹ thuật TP Hồ Chí Minh đang gióng lên hồi chuông cảnh báo về công tác bảo quản, tu bổ, phục chế.
Di tích xuống cấp là một trong những vấn đề tồn tại song hành với công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản ở Hà Nội. Bên cạnh những khó khăn về nguồn kinh phí, tình trạng tùy tiện trong tu bổ, tôn tạo cũng đang là bài toán đòi hỏi có giải pháp khắc phục hiệu quả, đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững giá trị di sản.
Tính đến đầu năm 2019, qua 7 đợt công nhận theo Quyết định của Thủ tướng Chính phủ, Việt Nam đang sở hữu 164 hiện vật, nhóm hiện vật được tôn vinh là bảo vật quốc gia. Tuy nhiên, thực tế hiện nay, vấn đề ứng xử với các bảo vật quốc gia đang tồn tại nhiều số bất cập, nhất là tình trạng can thiệp thô bạo với không ít hiện vật khiến dư luận bất bình.
Dự án “Tương lai của truyền thống” vừa tổ chức buổi trò chuyện “Cảm hứng nghệ thuật Tuồng”. Với sự tham gia của NSND Mẫn Thị Thu, NSƯT Phạm Quốc Chí, NSƯT Nguyễn Ngọc Khánh, Nghệ sĩ Nguyễn Thành Nam một lần nữa những bất cập trong công tác bảo tồn và phát triển nghệ thuật Tuồng đã được chính người trong cuộc chia sẻ.
NGUYỄN KHẮC PHÊ
Gọi là “Chuyện bên lề” vì chủ trương xây Khu Lưu niệm nhà thơ Tố Hữu (KLNTH) là của UBND Tỉnh Thừa Thiên Huế, tôi “bỗng dưng” bị lôi vào cuộc do đã viết bài “Ngày Xuân thăm quê nhà thơ Tố Hữu” đăng trên báo Văn nghệ số Tết Mậu Tuất - 2018.
Phát biểu tại hội nghị kiểm tra, đánh giá việc triển khai, thực hiện Nghị quyết 33 về xây dựng và phát triển văn hóa con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước tại địa bàn TP.HCM ngày 20/4/2019, ông Võ Văn Thưởng - Ủy viên Bộ Chính trị, Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương nhận định: “Văn hóa TPHCM đã phát triển nhưng vẫn chưa tương xứng với tiềm năng”.
Để hạn chế bạo lực học đường, có ý kiến cho rằng, bên cạnh kiểm soát, ngăn chặn những clip độc hại, bạo lực trên mạng xã hội, cần đưa giá trị sống và kỹ năng sống đến học sinh và giáo viên, qua đó tạo môi trường giáo dục thân thiện hơn, khiến học sinh hạnh phúc hơn.
5 năm kể từ khi Ngày Sách Việt Nam ra đời, khắp các địa phương trên cả nước, hoạt động cổ vũ cho văn hóa đọc được tổ chức rộng rãi. Tại các hệ thống giáo dục đào tạo, phong trào đọc sách cũng lan tỏa mạnh mẽ.
Thần tượng là một nhu cầu thiết yếu của thế hệ trẻ, nó cần thiết như cơm ăn nước uống hàng ngày. Có phải chăng xã hội chúng ta đang thiếu vắng những anh hùng, những con người bình thường, những sự việc bình thường đã trở nên quý hiếm, được nêu gương khiến thế hệ trẻ tìm đến những kẻ giang hồ cộm cán, những kẻ tìm mọi cách để gây sốc trong đời sống và trên mạng xã hội?
Tại Hội thảo khoa học quốc tế với chủ đề: Xây dựng trường mầm non hạnh phúc và nói không với bạo lực học đường, diễn ra sáng 9.4, chuyên gia giáo dục Đan Mạch, PGS. Jette Eriksen khẳng định, để đẩy lùi bạo lực học đường, chúng ta phải xây dựng một nền giáo dục với những phương pháp sư phạm đầy nhân văn và thân thiện với trẻ, kết hợp quan điểm của trẻ em trong tất cả những gì chúng ta làm.
Thông qua cuộc thi “Đại sứ văn hóa đọc”, các em đã có những cảm nhận hết sức tuyệt vời về vai trò của đọc sách, của văn hóa đọc.
NGUYỄN THANH TÙNG
Trong số ra ngày 25 tháng 11 năm 1990, một tờ báo chủ nhật xuất bản ở Hà Nội đăng bài "Giáo dục gia đình - S.O.S" của bạn đọc Lê Hòe.