Từ năm 2012 đến nay, Hội Đông y Thừa Thiên-Huế đã tiếp cận và giải mã kho tư liệu châu bản triều Nguyễn đang được lưu trữ tại Trung tâm lưu trữ quốc gia 1 (Hà Nội).
Từ đó, nhiều bí mật về cuộc sống, công việc, vinh nhục của các quan ngự y cũng như bệnh tật của các vua Nguyễn đã phần nào hé lộ.
Thái y viện triều Nguyễn
ThS - lương y Phan Tấn Tô, Phó chủ tịch thường trực Hội Đông y Thừa Thiên-Huế, cho biết từ năm 2012 đến nay, Hội Đông y Thừa Thiên-Huế đã chủ trì thực hiện đề tài khoa học Thu thập, biên dịch và đề xuất hướng sử dụng các bài thuốc của Thái y viện triều Nguyễn. Để thực hiện đề tài này, ông Phan Tấn Tô cùng các cộng sự thuộc Hội Đông y Thừa Thiên-Huế đã vào các thư viện, trung tâm lưu trữ quốc gia ở TP.HCM, Đà Lạt và Hà Nội để sưu tập tài liệu.
Tại Trung tâm lưu trữ quốc gia 1 (Hà Nội), Hội Đông y đã tìm thấy hơn 300 trang châu bản về các bài thuốc của Thái y viện triều Nguyễn, có châu phê của nhà vua, chữ ký của các vị ngự y, đóng dấu Thái y viện, dấu Ngự tiền chi bảo và dấu Cơ mật viện… được lưu trữ. Qua tư liệu châu bản, cùng với những ghi chép trong sách Khâm định Đại Nam Hội điển sự lệ (Quốc sử quán triều Nguyễn) và nhiều tư liệu lịch sử liên quan khác đã cho thấy cơ cấu bộ máy tổ chức Thái y viện, quy trình khám bệnh, bốc thuốc cho nhà vua, hoàng thân quốc thích, cung tần, mỹ nữ cùng quan lại trong triều đình nhà Nguyễn.
Thái y viện triều Nguyễn được hình thành từ khi vua Gia Long lên ngôi năm 1802, đến tháng tư năm Giáp Tý (1804) cơ bản được hoàn chỉnh. Cơ sở Thái y viện ban đầu được xây dựng ở phường Dưỡng Sinh trong kinh thành vào năm Canh Ngọ (1810). Đến thời Minh Mạng dời về phía đông Duyệt Thị đường, trong Tử Cấm thành. Năm Minh Mạng thứ nhất (1820) cơ cấu bộ máy Thái y viện mới hoàn chỉnh, đứng đầu là quan chính ngự y (hàm chánh ngũ phẩm), cấp phó có 2 người quan Phó ngự y (hàm tòng ngũ phẩm), tiếp đến là các quan y chính (12 người, hàm chánh thất phẩm, bát phẩm và cửu phẩm), quan y phó (12 người, hàm tòng thất phẩm, bát phẩm và cửu phẩm), dưới quan y chính là quan chính y sinh (12 người, hàm chánh cửu phẩm) và phó y sinh (30 người, hàm tòng cửu phẩm); ngoại khoa, có 20 người, gồm y chính (2 người, hàm chánh bát phẩm), phó y chính (2 người, hàm tòng bát phẩm) và quan y sinh (16 người, hàm tòng cửu phẩm). Đến năm Minh Mạng thứ 10 (1829) người đứng đầu Thái y viện được nâng lên chức viện sứ, hàm chánh tứ phẩm; đến năm 1823 thì đặt thêm chức viện phán, làm công việc ghi chép sổ sách, công văn của viện.
Nghiêm ngặt quy trình khám chữa bệnh
Quy trình khám bệnh và dâng thuốc cho nhà vua được thực hiện thường xuyên, thể hiện ở châu bản dưới hình thức bản tấu. Thời Gia Long có cả thảy 94 trang châu bản ghi chép các bản tấu dâng thuốc cho nhà vua dùng.
Trước hết là quan nội giám truyền chỉ cho Thái y viện biết là vua đang mắc bệnh, “long thể bất an”. Nhận được chỉ, Thái y viện họp lại và cử người vào ngự chẩn. Những người xem mạch cho vua hay người trong cung thường được chọn trước. Như năm Minh Mạng thứ 19 (1838) chuẩn lời tâu: “Y chính Viện Thái y là Đặng Văn Giảng, Trần Duy Huân đều là người cẩn hậu, cấp cho bài ngà (thẻ bài bằng ngà voi - PV) để vào cung xem mạch”. Thời Thiệu Trị thì chọn y chính Hoàng Đức Hạ, y phó Nguyễn Văn Đường. Thời Tự Đức chọn Nguyễn Tất Cát, Lê Quang, đều là người lão thành, am hiểu mạch, được đeo bài ngà vào cung xem mạch.
Ngự chẩn xong phải giải thích biện chứng cho vua biết. Sau đó trở về viện họp nghị bàn luận trị. Sau khi “hội chẩn”, Thái y viện làm bản tấu (tờ khải) dâng tiến ngự dược, có tên, chữ ký, khuôn dấu của các ngự y, ấn triện “Thái y viện quan phòng” và tên, chữ ký, dấu triện của quan kiểm thị, cùng tên của người viết bản tấu dâng lên cho nhà vua xem. Xem xong, nhà vua có ý kiến ghi vào bằng nét son gọi là châu phê, với các nội dung là: Dĩ lãm (đã xem), hoặc Tri đạo liễu (đã biết rồi).
Các châu bản thời Gia Long cho thấy nhà vua thường châu phê dài, có tính động viên như: Đã thấy công hiệu thật sự (Dĩ kiến chân hiệu, châu bản ngày 11 tháng 11 năm Gia Long 18); hoặc một tờ khác nhà vua phê: Kính cẩn luận cho được y lý, cốt thấy được công hiệu (Kính cẩn biện lý vụ kiến công hiệu, châu bản ngày 2 tháng 12 năm Gia Long thứ 18).
Ngự y tham gia khám chữa bệnh cho vua, có khi 1 người, có khi 2 đến 4 người, hoặc nhiều hơn, tùy bệnh trạng. Người khám bệnh được chỉ định có thể là quan ngự y, cũng có thể là các quan lại khác am tường về y thuật. Các tờ châu bản còn cho thấy có khi thầy thuốc không phải là người của Thái y viện mà là một vị quan hay thầy lang ở ngoài.
Các ngự y khi khám chữa bệnh cho vua đều cho thấy một tâm thế lo sợ, kính cẩn. Trong bản tấu thường mở đầu với các cụm từ: “Chúng thần ở Thái y viện cúi đầu sát đất, trăm lạy, cẩn tấu, dâng lên đấng bề trên…”.
Theo TNO
Tải mã QRCode
Chiều 18/9, tại Trụ sở Trung ương Đảng, Bộ Chính trị, Ban Bí thư tổ chức hội nghị công bố các quyết định về công tác cán bộ. Đồng chí Trần Cẩm Tú, Ủy viên Bộ Chính trị, Thường trực Ban Bí thư dự và trao các quyết định.
Chiều 16/9, tại Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Huế, Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế, Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Huế, Công ty Cổ phần HoLo Travel và Công ty TNHH MTV Du lịch Vietravel Huế tổ chức ra mắt Hệ sinh thái Du lịch Chăm sóc Sức khỏe Huế và ký kết Bản ghi nhớ hợp tác.
Chiều 15/9, Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch UBND thành phố Lê Trí Thanh chủ trì cuộc họp nghe báo cáo phương án phát triển các sản phẩm du lịch mới.
Sáng 10/9, Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch UBND thành phố Lê Trí Thanh chủ trì Hội nghị đánh giá công tác phòng chống thiên tai 8 tháng đầu năm và triển khai nhiệm vụ 4 tháng cuối năm 2026. Chủ tịch UBND thành phố yêu cầu các ngành, địa phương chủ động rà soát phương án ứng phó với từng cấp độ rủi ro thiên tai; chuẩn bị đầy đủ lực lượng, phương tiện theo phương châm “bốn tại chỗ”, tuyệt đối không để “nước đến chân mới nhảy”. Cùng dự có Phó Chủ tịch UBND thành phố Nguyễn Văn Mạnh cùng lãnh đạo các sở, ban, ngành và địa phương liên quan.
Theo Ban Chỉ huy Phòng thủ dân sự thành phố Huế, từ ngày 10 đến 17/9/2026, khu vực Trung Bộ, trong đó có thành phố Huế, có khả năng cao xuất hiện một đợt mưa vừa, mưa to trên diện rộng kèm theo nguy cơ lốc, sét, lũ quét, sạt lở đất và ngập úng cục bộ. Thành phố yêu cầu các cơ quan, đơn vị, địa phương chủ động triển khai các phương án phòng, chống thiên tai, không để bị động, bất ngờ.
Dù đạt nhiều thành tựu trong 8 tháng đầu năm, Huế bước vào quý IV năm 2026 với nhiều thách thức trước các mục tiêu kinh tế - xã hội. Đó là thông tin được chia sẻ tại buổi họp báo thường kỳ tháng 8/2026, tổ chức chiều 09/09 tại trụ sở UBND thành phố Huế.
Ban Chỉ huy Phòng thủ dân sự thành phố Huế vừa có công văn cảnh báo mưa lớn, dông, lốc và gió mạnh từ ngày 10 đến 16/9.
Sáng 7/9, Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu dự Lễ công bố các quyết định của Thủ tướng Chính phủ về việc điều động, bổ nhiệm đồng chí Phạm Thành Ngại, Chủ tịch UBND tỉnh Đồng Tháp và đồng chí Nguyễn Thanh Tuấn, Giám đốc Công an thành phố Huế giữ chức Phó Tổng Thanh tra Chính phủ.
Sáng 6/9, tại Thành phố Huế, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng đã có buổi làm việc với đại diện các tổ chức kinh tế, doanh nghiệp Nhật Bản đang đầu tư, sản xuất, kinh doanh tại Việt Nam.
Sáng ngày 06/9, tại nhà hát Sông Hương, Bộ Ngoại giao phối hợp với Đại sứ quán Nhật Bản tại Việt Nam, Đại sứ quán Việt Nam tại Nhật Bản và UBND TP. Huế tổ chức Diễn đàn Hợp tác địa phương Việt Nam - Nhật Bản năm 2026 với chủ đề “Hợp tác địa phương Việt Nam - Nhật Bản: Kiến tạo tương lai số, xanh và bền vững - Từ cam kết chiến lược đến hành động thực chất”.
Sáng 5/9, tại Nhà hát Sông Hương đã diễn ra khai trương Không gian trưng bày, triển lãm ảnh và sản phẩm đặc trưng Việt Nam – Nhật Bản.
Sáng 5/9, Lễ khai giảng được diễn ra đồng loạt trên khắp cả nước, tại thành phố Huế, hơn 302.000 học sinh trên địa bàn thành phố Huế chính thức bước vào năm học mới 2026 - 2027.
Sáng 5/9, tại Trường Phổ thông nội trú Tiểu học và Trung học cơ sở A Lưới 3, UBND thành phố Huế tổ chức Lễ khai giảng năm học 2026-2027 và khánh thành các trường phổ thông nội trú liên cấp tại các xã biên giới đất liền.
Trong kỳ nghỉ lễ Quốc khánh 2/9/2026, thành phố Huế tổ chức nhiều hoạt động văn hóa, nghệ thuật, thể thao và du lịch phong phú, tạo không khí vui tươi, sôi động, đồng thời thu hút đông đảo người dân và du khách.
Trong không khí chào mừng 81 năm Cách mạng Tháng Tám thành công và Quốc khánh nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (2/9/1945 - 2/9/2026), sáng 2/9, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tổ chức khai mạc Giải đua ghe truyền thống lần thứ 37 - năm 2026 trên sông Hương.
Tối 30/8, tại Quảng trường Hà Huy Tập, thành phố Huế, Lễ hội Di sản Âm nhạc Quốc tế Huế – Huế Wonderverse Music Fest 2026 chính thức khai mạc với chương trình nghệ thuật “Di sản Thức giấc”.
Sáng 30/8, Báo Nhân Dân phối hợp với Bộ Công an cùng Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố tổ chức hoạt động đi bộ toàn quốc “Cùng Việt Nam tiến bước” năm 2026. Nhân kỷ niệm 81 năm Cách mạng Tháng Tám, Ngày truyền thống lực lượng Công an nhân dân (19/8/1945 - 19/8/2026) và 81 năm Quốc khánh nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (02/9/1945 - 02/9/2026). Tại thành phố Huế, đông đảo đại biểu và người dân đã có mặt tại Quảng trường Văn hóa Thể thao thành phố Huế tham gia hưởng ứng.
Nằm trong chuỗi sự kiện văn hóa nhân dịp nghỉ lễ Quốc khánh 02/09, thành phố Huế vừa tổ chức Lễ tuyên dương học sinh danh dự năm học 2025-2026 tại Ngọ Môn, sáng 29/08.