Bí mật ngự y triều Nguyễn: Khám chữa bệnh cho vua
Từ năm 2012 đến nay, Hội Đông y Thừa Thiên-Huế đã tiếp cận và giải mã kho tư liệu châu bản triều Nguyễn đang được lưu trữ tại Trung tâm lưu trữ quốc gia 1 (Hà Nội).
Từ đó, nhiều bí mật về cuộc sống, công việc, vinh nhục của các quan ngự y cũng như bệnh tật của các vua Nguyễn đã phần nào hé lộ.
Thái y viện triều Nguyễn
ThS - lương y Phan Tấn Tô, Phó chủ tịch thường trực Hội Đông y Thừa Thiên-Huế, cho biết từ năm 2012 đến nay, Hội Đông y Thừa Thiên-Huế đã chủ trì thực hiện đề tài khoa học Thu thập, biên dịch và đề xuất hướng sử dụng các bài thuốc của Thái y viện triều Nguyễn. Để thực hiện đề tài này, ông Phan Tấn Tô cùng các cộng sự thuộc Hội Đông y Thừa Thiên-Huế đã vào các thư viện, trung tâm lưu trữ quốc gia ở TP.HCM, Đà Lạt và Hà Nội để sưu tập tài liệu.
Tại Trung tâm lưu trữ quốc gia 1 (Hà Nội), Hội Đông y đã tìm thấy hơn 300 trang châu bản về các bài thuốc của Thái y viện triều Nguyễn, có châu phê của nhà vua, chữ ký của các vị ngự y, đóng dấu Thái y viện, dấu Ngự tiền chi bảo và dấu Cơ mật viện… được lưu trữ. Qua tư liệu châu bản, cùng với những ghi chép trong sách Khâm định Đại Nam Hội điển sự lệ (Quốc sử quán triều Nguyễn) và nhiều tư liệu lịch sử liên quan khác đã cho thấy cơ cấu bộ máy tổ chức Thái y viện, quy trình khám bệnh, bốc thuốc cho nhà vua, hoàng thân quốc thích, cung tần, mỹ nữ cùng quan lại trong triều đình nhà Nguyễn.
Thái y viện triều Nguyễn được hình thành từ khi vua Gia Long lên ngôi năm 1802, đến tháng tư năm Giáp Tý (1804) cơ bản được hoàn chỉnh. Cơ sở Thái y viện ban đầu được xây dựng ở phường Dưỡng Sinh trong kinh thành vào năm Canh Ngọ (1810). Đến thời Minh Mạng dời về phía đông Duyệt Thị đường, trong Tử Cấm thành. Năm Minh Mạng thứ nhất (1820) cơ cấu bộ máy Thái y viện mới hoàn chỉnh, đứng đầu là quan chính ngự y (hàm chánh ngũ phẩm), cấp phó có 2 người quan Phó ngự y (hàm tòng ngũ phẩm), tiếp đến là các quan y chính (12 người, hàm chánh thất phẩm, bát phẩm và cửu phẩm), quan y phó (12 người, hàm tòng thất phẩm, bát phẩm và cửu phẩm), dưới quan y chính là quan chính y sinh (12 người, hàm chánh cửu phẩm) và phó y sinh (30 người, hàm tòng cửu phẩm); ngoại khoa, có 20 người, gồm y chính (2 người, hàm chánh bát phẩm), phó y chính (2 người, hàm tòng bát phẩm) và quan y sinh (16 người, hàm tòng cửu phẩm). Đến năm Minh Mạng thứ 10 (1829) người đứng đầu Thái y viện được nâng lên chức viện sứ, hàm chánh tứ phẩm; đến năm 1823 thì đặt thêm chức viện phán, làm công việc ghi chép sổ sách, công văn của viện.
Nghiêm ngặt quy trình khám chữa bệnh
Quy trình khám bệnh và dâng thuốc cho nhà vua được thực hiện thường xuyên, thể hiện ở châu bản dưới hình thức bản tấu. Thời Gia Long có cả thảy 94 trang châu bản ghi chép các bản tấu dâng thuốc cho nhà vua dùng.
Trước hết là quan nội giám truyền chỉ cho Thái y viện biết là vua đang mắc bệnh, “long thể bất an”. Nhận được chỉ, Thái y viện họp lại và cử người vào ngự chẩn. Những người xem mạch cho vua hay người trong cung thường được chọn trước. Như năm Minh Mạng thứ 19 (1838) chuẩn lời tâu: “Y chính Viện Thái y là Đặng Văn Giảng, Trần Duy Huân đều là người cẩn hậu, cấp cho bài ngà (thẻ bài bằng ngà voi - PV) để vào cung xem mạch”. Thời Thiệu Trị thì chọn y chính Hoàng Đức Hạ, y phó Nguyễn Văn Đường. Thời Tự Đức chọn Nguyễn Tất Cát, Lê Quang, đều là người lão thành, am hiểu mạch, được đeo bài ngà vào cung xem mạch.
Ngự chẩn xong phải giải thích biện chứng cho vua biết. Sau đó trở về viện họp nghị bàn luận trị. Sau khi “hội chẩn”, Thái y viện làm bản tấu (tờ khải) dâng tiến ngự dược, có tên, chữ ký, khuôn dấu của các ngự y, ấn triện “Thái y viện quan phòng” và tên, chữ ký, dấu triện của quan kiểm thị, cùng tên của người viết bản tấu dâng lên cho nhà vua xem. Xem xong, nhà vua có ý kiến ghi vào bằng nét son gọi là châu phê, với các nội dung là: Dĩ lãm (đã xem), hoặc Tri đạo liễu (đã biết rồi).
Các châu bản thời Gia Long cho thấy nhà vua thường châu phê dài, có tính động viên như: Đã thấy công hiệu thật sự (Dĩ kiến chân hiệu, châu bản ngày 11 tháng 11 năm Gia Long 18); hoặc một tờ khác nhà vua phê: Kính cẩn luận cho được y lý, cốt thấy được công hiệu (Kính cẩn biện lý vụ kiến công hiệu, châu bản ngày 2 tháng 12 năm Gia Long thứ 18).
Ngự y tham gia khám chữa bệnh cho vua, có khi 1 người, có khi 2 đến 4 người, hoặc nhiều hơn, tùy bệnh trạng. Người khám bệnh được chỉ định có thể là quan ngự y, cũng có thể là các quan lại khác am tường về y thuật. Các tờ châu bản còn cho thấy có khi thầy thuốc không phải là người của Thái y viện mà là một vị quan hay thầy lang ở ngoài.
Các ngự y khi khám chữa bệnh cho vua đều cho thấy một tâm thế lo sợ, kính cẩn. Trong bản tấu thường mở đầu với các cụm từ: “Chúng thần ở Thái y viện cúi đầu sát đất, trăm lạy, cẩn tấu, dâng lên đấng bề trên…”.
Theo TNO
Tải mã QRCode
.png "Địa danh học và việc nghiên cứu địa danh các tỉnh Trung Trung Bộ")
-
Sáng ngày 26/9, Trung tâm Văn hóa - Điện ảnh thành phố Huế đã diễn ra Đại hội Thi đua yêu nước với chủ đề “Thi đua đổi mới, sáng tạo, cùng đất nước bước tới kỷ nguyên phát triển hùng cường, thịnh vượng, hạnh phúc”.
-
Sáng 24/9, Thành ủy Huế tổ chức buổi họp báo thông tin về Đại hội Đại biểu Đảng bộ thành phố Huế lần thứ XVII, nhiệm kỳ 2025 – 2030.
-
Sáng 22/9, Ban Thường vụ Thành ủy đã tổ chức lễ công bố và phát hành tập sách Lịch sử Đảng bộ Thừa Thiên Huế, tập IV (2001–2024).
-
Sáng này 21/9, tại Trung tâm Nghệ thuật Điềm Phùng Thị, Bảo tàng Mỹ thuật Huế phối hợp cùng thương hiệu váy cưới cao cấp Lecia tổ chức triển lãm đặc biệt mang tên “HER-ITAGE – Tái cấu trúc thêu truyền thống”.
-
Sáng ngày 18/9, tại số 01 - Phan Bội Châu, Liên hiệp các Hội Văn học Nghệ thuật TP Huế tổ chức lễ khánh thành Phòng Lưu niệm Văn học Nghệ thuật Huế.
-
Trong không khí chào mừng Kỷ niệm 80 năm ngày thành lập Liên hiệp các Hội Văn học Nghệ thuật TP Huế (18.9.1945 – 18.9.2025), Triển lãm mỹ thuật Dòng chảy sắc màu như một thông điệp gợi nhớ ký ức, thời gian bằng những gam màu hội họa của xứ Cố đô đã diễn ra vào chiều 17/09/2025 tại Không gian bảo tàng Mỹ thuật Huế.
-
Sở Khoa học Công nghệ phát động Cuộc thi trực tuyến tìm hiểu về Chuyển đổi số thành phố Huế năm 2025
Ngày 12/9/2025, tại thành phố Huế, Vụ Hợp tác Quốc tế, Bộ Khoa học và Công nghệ phối hợp với Sở Khoa học và Công nghệ tổ chức Hội nghị tập huấn về hội nhập và hợp tác quốc tế trong lĩnh vực khoa học và công nghệ và Phát động Cuộc thi trực tuyến tìm hiểu về Chuyển đổi số thành phố Huế năm 2025.
-
Chiều ngày 10/9, tại Bảo tàng Mỹ thuật Huế (Trung tâm Nghệ thuật Điềm Phùng Thị - 17 Lê Lợi – TP Huế) đã diễn ra Triển lãm ảnh “Việt Nam qua ống kính nhiếp ảnh gia quốc tế”. Đây là hoạt động trong khuôn khổ “Festival Nhiếp ảnh quốc tế Việt Nam” (VIPF) lần thứ ba- Huế 2025.
-
Trong không khí phấn khởi kỷ niệm 80 năm Quốc khánh nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam và chào mừng Huế trở thành thành phố trực thuộc Trung ương từ đầu năm 2025, UBND thành phố Huế phối hợp cùng Đại sứ quán Hàn Quốc tại Việt Nam long trọng tổ chức “Ngày Văn hóa Việt Nam – Hàn Quốc 2025”. Sự kiện sẽ diễn ra trong hai ngày 27 – 28/9/2025 tại khu nhà số 23 – 25 Lê Lợi, phố đi bộ Nguyễn Đình Chiểu và Cầu gỗ Lim bên bờ sông Hương thơ mộng.
-
Chiều 8/9, tại Không gian Sách và Văn hóa Huế đã diễn ra lễ ra mắt tác phẩm “Thơ Hoàng đế Thiệu Trị – Đỉnh cao nghệ thuật ngôn từ” của tác giả Nguyễn Phước Hải Trung.
-
Sáng ngày 5/9, hơn 294.600 học sinh trên toàn thành phố dự lễ khai giảng, hân hoan bước vào năm học mới 2025-2026. Chương trình khai giảng năm 2025 của các trường kết hợp theo dõi trực tuyến trên kênh VTV1 chương trình toàn quốc. Trong đó, Trường THPT chuyên Quốc Học - Huế được chọn làm điểm cầu kết nối với chương trình quốc gia.
-
Nhân dịp khai giảng năm học mới 2025-2026, cũng là dịp kỷ niệm 80 năm truyền thống ngành Giáo dục, Chủ tịch nước Lương Cường có thư gửi ngành Giáo dục, thầy trò trên cả nước.
-
Sáng 2/9, tại Quảng trường Ba Đình, Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Quốc hội, Chủ tịch nước, Chính phủ, Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và thành phố Hà Nội tổ chức trọng thể Lễ Kỷ niệm, diễu binh, diễu hành 80 năm Cách mạng Tháng Tám thành công và Quốc khánh nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam.
-
Sáng 31/8, Công ty Cổ phần Đầu tư và Thương mại dịch vụ Phú Xuân phối hợp tổ chức lễ khởi công dự án thương mại dịch vụ 42 Phan Chu Trinh (Khách sạn The Moonlit Hue).
-
Nhân kỷ niệm 80 năm Quốc khánh nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (2/9/1945 - 2/9/2025), sáng ngày 29/8, tại TP Huế, Thành uỷ, HĐND – UBND – UBMTTQ Việt Nam thành phố trang trọng tổ chức lễ dâng hoa lên Chủ tịch Hồ Chí Minh và dự khai mạc Ttiển lãm “Lời Đảng hiệu triệu trái tim”.
-
Sáng 28/8, tại Trụ sở Trung ương Đảng, Tổ công tác số 01 Bộ Chính trị làm việc với Ban Thường vụ Thành ủy Huế để cho ý kiến vào dự thảo văn kiện và phương án nhân sự cấp ủy trình Đại hội đại biểu Đảng bộ thành phố Huế lần thứ XVII, nhiệm kỳ 2025-2030. Ủy viên Bộ Chính trị, Chủ tịch Nước Lương Cường chủ trì buổi làm việc. Cùng dự còn có các Ủy viên Bộ Chính trị: Nguyễn Văn Nên, Thường trực Tiểu ban Văn kiện Đại hội XIV của Đảng; Phan Đình Trạc, Trưởng ban Nội chính Trung ương; Đỗ Văn Chiến, Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam. Cùng tham dự buổi làm việc có Bí thư Trung ương Đảng, Bí thư Thành ủy TP. Hồ Chí Minh Trần Lưu Quang.
-
Ngày 28/8, tại Trung tâm Lưu trữ, Sở Nội vụ thành phố Huế đã diễn ra lễ khai mạc Triển lãm “Huế theo dòng lịch sử qua tài liệu lưu trữ”.
-
Sáng ngày 28/8, tại TP Huế đã diễn ra Hội thảo khoa học quốc gia với chủ đề “80 năm Cách mạng Tháng Tám và Quốc khánh 2/9 (1945 - 2025) - Ý nghĩa lịch sử và giá trị thời đại”. Hội thảo do Ủy ban nhân dân thành phố Huế phối hợp với Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam và Hội Khoa học Lịch sử thành phố Huế tổ chức.
.png)
.png)
