Bàn thêm về vấn đề tác giả bài "Răng cắn lưỡi"

16:03 10/06/2026

NGUYỄN LƯƠNG TÀI

Tạp chí Sông Hương số 2 tháng 3-4/1993 có đăng bài của ông Thái Vũ bác bỏ ý kiến của ông Hoàng Minh Tiến cho bài thơ "Răng cắn lưỡi" là của Nguyễn Hàm Ninh và ý kiến hai cụ Hoàng Ngọc Phách và Kiều Thu Hoạch cho là của Nguyễn Đăng Hành để đưa ra một thuyết mới: tác giả bài thơ đó là Trần Văn Kỳ, quân sư riêng của Bắc Bình Vương Nguyễn Huệ.

Mộ của danh sĩ Nguyễn Hàm Ninh ở huyện Quảng Trạch, tỉnh Quảng Bình - Ảnh: tư liệu

Việc truy tìm lập lại nguyên văn tác phẩm và xác định tác giả là một việc cần nhưng lại rất khó khăn, thêm được một phát hiện mới nào cũng là điều đáng mừng. Tuy nhiên, khi đọc bài này, chúng tôi lại thấy có một số điểm chưa hợp lý trong lập luận và lúc nói đến tác giả, rất tiếc là đã bỏ mất phần thưởng phạt là phần lý thú nhất của giai thoại và của cả bài thơ.

Trước hết, xin nói về thời điểm 1866 mà ông Thái Vũ đưa ra để cho rằng Nguyễn Hàm Ninh và Nguyễn Đăng Hành không thể nào là tác giả. Như chúng ta đều biết, năm 1866 là năm xảy ra cuộc biến động ở Khiêm lăng, không phải là năm xảy ra vụ Hồng Bảo. Lúc này, Hồng Bảo đã mất hơn 12 năm rồi. Sự xích mích giữa hai anh em Hồng Bảo - Hồng Nhậm thực ra đã bắt đầu từ lúc vua cha là Thiệu Trị có ý ghét bỏ người con trưởng, định lập người con thứ hai, nhưng mãi tới lúc Tự Đức chính thức bước lên ngai vàng mới trở thành sâu sắc. Từ đó mâu thuẫn ngày một căng thẳng thêm. Theo sử sách, năm 1853, trong quyết tâm giành lại ngôi báu, Hồng Bảo đã tư thông với người Tây và bị bắt giam vào ngục. Tại đó, năm sau, 1854, Hồng Bảo đã tự tử. Tuy sử sách ghi như vậy, song thời ấy, trong nhân dân, trong giới quan lại, thậm chí cả trong hoàng tộc, không ít người vẫn ngầm cho rằng chính Tự Đức đã giết hại ông anh. Một số bài thơ của Tùng Thiện công, Tương An công như Trường ca hành, Thất thập tân qua bán, Trăm thương, Hoài cổ ngâm và nhất là bài Quỷ khốc hành được viết ra trong hoặc không xa thời gian ấy đã chứng minh cho luồng dư luận kín nói trên. Do đó, chúng tôi nghĩ rằng thời điểm chính của vụ Hồng Bảo là hai năm 1853-1854 và nếu nói về thời gian bài thơ ra đời thì có thể từ đầu năm 1848 đến cuối các năm 1859, 1860 hoặc lâu hơn một ít chứ không thể cố định vào một năm 1866 được. Cho nên việc lấy năm đó để cho rằng Nguyễn Hàm Ninh và Nguyễn Đăng Hành không thể là tác giả là điều không được hợp lý lắm.

Điểm thứ hai chúng tôi muốn nói đến là về trường hợp làm bài thơ của Trần Văn Kỷ. Ông Thái Vũ viết "Chỉ có Trần Văn Kỷ, trong tình thân và tin cậy đó, khi trong trướng cùng bàn việc quân với Nguyễn Huệ có thể cùng ăn chung trên một mâm cơm, Huệ sơ ý nhai, răng cắn lưỡi...". Chúng tôi nghĩ rằng ông Thái Vũ chỉ có thể viết thế khi đã nắm chắc một tư liệu chính xác về tác giả, còn nếu không thì cũng chỉ là từ một giả thuyết tạo ra những giả định mà thôi. Điều đáng nói hơn là câu chuyện kể của ông, trong khi chưa đủ căn cứ xác thực, lại cắt mất phần đã làm bài thơ trở thành giai thoại, bởi vì Nguyễn Huệ không phải như Tự Đức là một ông-vua-nhà-thơ để có được cái hành vi vừa trị tội phạm thượng vừa hậu thưởng cho một tác phẩm hay. Giá như ông đưa ra được một vài chứng liệu dù nhỏ đi nữa, chắc chúng ta ai cũng sẵn sàng bỏ ngay cái giai thoại dù hứng thú đến mấy nữa. Nhưng ông đã không làm được việc đó.

Bây giờ, chúng tôi xin trình bày ý kiến về những người, theo sự hiểu biết cạn hẹp của mình, lâu nay được xem như tác giả bài thơ "Răng cắn lưỡi". Đó là Nguyễn Hàm Ninh, Đinh Viết Thận và Nguyễn Đăng Hành.

Về Nguyễn Đăng Hành, chúng ta đều biết rằng ông là con trai đầu của Nguyễn Đăng Giai (không phải em như ông Thái Vũ viết), cháu đích tôn Nguyễn Đăng Tuân (không phải con), sinh năm 1823, đỗ cử nhân năm 1843 và tiến sĩ năm 1848, năm đầu Tự Đức. Gia đình ông là một gia đình thế phiệt, có công lớn với triều Nguyễn. Ông nội ông làm quan đến hàm Hiệp biện, có thời gian làm sư bảo dạy các hoàng tử, không những khi sống mà cả sau khi chết vẫn được nhà vua biệt đãi. Bố ông tuy chỉ xuất thân cử nhân (đỗ năm 1825) mà chỉ hơn 18 năm đã được giao đến chức tổng đốc Sơn Hưng Tuyên và lúc con đỗ đại khoa lại đang giữ chức thượng thư Bộ Hình. Còn ông cũng nhờ thế lực của cha ông, mới 13 năm xuất sĩ đã được đề bạt đến chức bố chánh tỉnh Khánh Hòa. Năm 1862, ông mộ lính đánh Pháp, nhưng vì triều đình mới ký hòa ước Nhâm Tuất nên đã cử ra làm thương biện quân vụ tỉnh Bắc Ninh trấn áp cuộc nổi dậy của cai tổng Thịnh. Tại đây, ông đã 13 lần đánh nhau rồi bị giết. Vua Tự Đức "thương lắm" đã ban cho một số đặc ân. Liệu một nhân vật ba đời tận trung và được nhà vua ưu ái như vậy có thể làm một bài thơ ngầm khích bác "đức kim thượng" hay không? Nói thế không có nghĩa là chúng tôi loại trừ trường hợp có hôm ông ngẫu nhiên ăn cắn phải lưỡi mà làm bài thơ, được truyền tụng rồi sau đó được vận vào vụ Hồng Bảo, khi ông đã tử tiết. Song đây là chuyện khó có, bởi vì nếu có thì không con ông là cử nhân Nguyễn Đăng Cừ, cháu nội ông là phó bảng Nguyễn Đăng Cư, đỗ năm 1919, cũng đã phủ nhận để giữ vẹn "gia thanh" chứ.

Về Đinh Viết Thận (trước đây thường đọc là Đinh Nhật Thận), trước giải phóng, nhà nghiên cứu lịch sử Bửu Kế, trong bài viết về cuộc biến động ở Khiêm Lăng đăng trên tạp chí Bách khoa xuất bản tại Sài Gòn, đã cho rằng “tương truyền bài thơ “Xỉ khiết thiệt” (răng cắn lưỡi) là do ông Đinh làm và khi nghe, Tự Đức đã khóc”. Đinh Viết Thận sinh năm 1814, đỗ cử nhân năm 1837 và tiến sĩ năm 1838, là tác giả Thu dạ lữ hoài ngâm viết lúc còn làm việc tại Viện Hàn Lâm ở Huế. Ông nổi tiếng về tính cương trực và về văn thơ. Là bạn thân của Cao Bá Quát, năm 1854, lúc xảy ra cuộc nổi dậy Mỹ Lương, ông bị cung xưng và bị bắt giam rồi sau đó bị đuổi về làng, làm nghề thuốc và dạy học cho đến năm 1866 thì mất. Ông bị mất tự do với nguyên nhân đó, song có giai thoại lại cho rằng vì ông đã mời một ông bạn thân đến đánh tổ tôm, trong thư có câu: "Tứ tướng dĩ cụ, chỉ khiếm nhất viên, tương nhất bách nhị thập tinh binh độ hà lai chiến" (bốn tướng đã sẵn, chỉ thiếu một viên để đem 120 tinh binh qua sông tới đánh). Dầu sao, từ năm 1854, ông không thể là tác giả bài thơ được nữa. Còn như trước đó, với một chân thuộc quan không được ưu ái gì cả, ông làm sao có mặt trong đám triều thần được ngồi làm thơ với nhà vua? Nhưng khi đã "tương truyền", tức là không ít người đã cho là có thể như thế thì gác bỏ tên ông cũng là một việc làm vội vã.

Về Nguyễn Hàm Ninh, thật khó quên lời nhận xét của Cao Bá Quát trên bài thơ họa vần bài “Thù biệt Tam Dương minh phủ Tôn thất Minh Trọng, kiêm trình Trần Cung Trọng, thứ Cung Trọng ký ức nguyên vận” (Đáp biệt tri huyện Tam Dương Tôn thất Minh Trọng, cùng trình Trần Cung Trọng, họa vận bài ký ức của Cung Trọng) của ông và nhờ Trần Cung Trọng (tức Trần Đình Túc) đưa lại: “Thử lão quật cường, chính phục dữ ngã đồng bệnh...” (Ông lão này là tay quật cường, lại cùng ta một bệnh). Nhận xét đó rất đúng, vì tuy đỗ giải nguyên nhưng do tính khí mà 20 năm làm quan, Nguyễn Hàm Ninh đã phải 4 lần bị miễn chức. Sau ngày phạm sai lầm lớn là xuống thăm một chiếc tàu Tây dương, bị tên chỉ huy bắt giữ (không phải bị lái buôn Trung Quốc bắt về nước như ông Thái Vũ viết), vua Thiệu Trị đã cho giải về đi sung quân, nhưng do thiện cảm riêng nên chỉ 6 tháng sau lại phục hồi phẩm hàm, cho vào làm việc tại Sở Tu thư (không phải Tự Đức mến tài cho làm như trong bài viết). Nhưng chỉ tháng sau, Thiệu Trị mất và Tự Đức lên nối ngôi. Lúc này, không rõ có phải vì bị ông vua mới ghét bỏ hay không mà thấy ông nản lòng, không muốn ở lại làm việc nữa. Điều này thể hiện rõ trong bài thơ Đinh vị tứ thập sơ độ chí cảm (Năm Đinh Mùi, 40 tuổi, nhớ lại ngày sinh nhật, ghi lại cảm xúc) ông viết sau ngày Tự Đức đã lên ngôi. Đến mùa thu năm sau, năm 1848, ông cáo bệnh xin về làng. Sách Đại Nam liệt truyện có ghi thời gian này ông bị khiển trách (tọa khiển) nhưng không nói rõ duyên cớ.

Qua cuộc đời, hành động, tư tưởng và tính tình của Đinh Viết Thận và Nguyễn Hàm Ninh, việc cho họ là tác giả bài thơ như một số nhà nghiên cứu trước nay đã làm quả không phải không có căn cứ. Tuy vậy, khi đi vào từng người, thấy đa số đều nghiêng về Nguyễn Hàm Ninh. Chúng tôi đồng tình với họ vì nhiều lẽ:

1. Nguyễn Hàm Ninh là một con người luôn luôn đấu tranh với các điều ngang trái trong xã hội và cả trong quan trường. Sách Đời tài hoa của ông Đẩu Tiếp xuất bản năm 1938 có kể rằng lúc ông làm Chủ sự tại Phủ Tôn Nhơn, có một vị thượng cấp - tắt nhiên là người hoàng tộc - dốt nát, người thì lùn tịt, tính lại hạch sách, coi thường thuộc dịch. Nhân ông ta sinh con trai, đồng liêu đều chúc mừng với lời lẽ tâng bốc, riêng ông, ông tặng một bài thơ, trong đó có hai câu:

Bất nguyện ngô nhi đại quá nhân
Đản nguyện ngô nhi như phụ thân

(Chẳng ước cậu bé nhà ta lớn vượt người, chỉ ước cậu bé nhà ta bằng bố mà thôi)

Ông thượng cấp lúc đầu tưởng ông chúc về sự nghiệp, sau mới hiểu ra là ông chúc về hình dáng. Tắt nhiên, ông ta tìm cách trù dập. Ngay trước đó, khi gởi thư cho ông bạn thân Nguyễn Quán, hiệu Vân Nham ở Nghệ An, ông cũng đã mỉa mai về sự "ưu đãi" của triều đình bằng cách chơi chữ

Vân Nham nhược vấn tân trừ mục
Điển bộ như kim dĩ điển y.

(Vân Nham có hỏi hàm cao thấp
Điển bộ, hôm nay cố áo rồi)(l)

Nguyễn Hàm Ninh là thế.

2. Ông Hoàng Minh Tiến, khi viết bài trên Sông Hương năm 1987, không phải là người thứ nhất cho ông Nguyễn là tác giả bài thơ. Chúng tôi đã đọc và thấy ông Tiến gần như chỉ dựa vào sách Đời tài hoa vì mọi tư liệu và sai sót đều y nguyên 100%. Ông Đẩu Tiếp đã có dịp đến nhà đọc các giấy tờ và di thảo của ông Nguyễn (trong đó có nhiều tài liệu rất đáng giá) và đã giới thiệu bài thơ như sau:

Sinh ngã chi sơ nhữ vị sinh
Nhữ sinh chi hậu ngã vi huynh
Trân tu tằng kỷ đồng cam khổ
Khiết xỉ hoàn vong cốt nhục tình

và dịch:

Thuở bác sinh ra, chú chửa sinh
Từ sinh ra chú bác làm anh
Trân cam từng lúc cùng san sẻ
Cốt nhục
đang tâm nghiến đứt tình.

3. Như trên đã nói, từ cuối năm 1847 đến tháng 9 năm 1848, không rõ ông đã bị khiển trách vào lúc nào và vì lý do gì. Đại Nam liệt truyện ghi 4 lần ông bị kỷ luật, lần 1 và lần 3 đưa rõ nguyên cớ, lần 2 không, song vẫn hiểu được qua tiểu sử, chỉ có lần 4, lần cuối là hoàn toàn không nắm được. Phải chăng là vì chuyện bài thơ?

4. Chúng tôi không biết, trước ông Đẩu Tiếp đã có ai cho Nguyễn Hàm Ninh là tác giả bài thơ chưa, còn như sau ông thì có một nhà nghiên cứu trong vùng tạm chiếm miền Nam cũ đã viết một bài đồng tình như vậy. Năm 1982, nhà nghiên cứu văn học cổ Bùi Hạnh Cẩn ở Hà Nội, khi tham gia viết tập Danh nhân Bình Trị Thiên đã đọc hai tập thơ của ông lưu giữ tại Thư viện Hán Nôm T.Ư. và cũng cho ông là tác giả bài thơ này.

Vì những lẽ đó, chúng tôi nghĩ rằng hẵng cứ nên giữ nguyên cái giai thoại lý thú chung quanh bài thơ "Răng cắn lưỡi" với tác giả được nhiều người xác định hơn cả là Nguyễn Hàm Ninh. Đồng thời nên tìm tòi, trao đổi ý kiến thêm để đi dần đến sự thực, cho tới khi chúng ta đạt được một kết luận đúng đắn hoặc có được một tư liệu chính xác, có thể phản bác hoàn toàn những đoán định đã đưa ra từ trước đến nay.

N.L.T.
(TCSH62/04-1994)

----------------------------
(1) Chữ "điển" có nhiều nghĩa. Điển bộ là giữ sổ sách, điển y là cầm cố áo. Điển bộ ngang với hàm tùng bát phẩm.

 

 

Đánh giá của bạn về bài viết:
0 đã tặng
0
0
0
Bình luận (0)
Tin nổi bật
  • INRASARA1. Đó là thế hệ thơ có một định phận kì lạ. Người ta vội đặt cho nó cái tên: thế hệ gạch nối, thế hệ đệm. Và bao nhiêu hạn từ phái sinh nhợt nhạt khác.Đất nước mở cửa, đổi mới, khi văn nghệ được cởi trói, nhà thơ thế hệ mới làm gì để khởi sự cuộc viết? Cụ thể hơn, họ viết thế nào?

  • VÕ VĨNH KHUYẾN Tiểu luận nhằm tìm hiểu thành tựu thơ ca trong khoảng 16 tháng giữa 2 cột mốc lịch sử (19.8.1945 - 19.12.1946). Bởi khi phân chia giai đoạn văn học nói chung (thơ ca nói riêng) trong tiến trình lịch sử văn học, các công trình nghiên cứu, các giáo trình ở bậc Đại học - Cao đẳng và sách giáo khoa trung học phổ thông hiện hành, không đặt vấn đề nghiên cứu thơ ca (cũng như văn học) nói riêng trong thời gian này. Với một tiêu đề chung "Văn học kháng chiến chống Pháp 1946 - 1954". Đây là nguyên do nhiều sinh viên không biết đến một bộ phận văn học, trong những năm đầu sau cách mạng.

  • HỒ THẾ HÀ1. Diễn đàn thơ được tổ chức trên đất Huế lần này gắn với chương trình hoạt động của lễ hội Festival lần thứ 3, tự nó đã thông tin với chúng ta một nội dung, tính chất và ý nghĩa riêng. Đây thực sự là ngày hội của thơ ca. Đã là ngày hội thì có nhiều người tham gia và tham dự; có diễn giả và thính giả; có nhiều tiếng nói, nhiều tấm lòng, nhiều quan niệm trên tinh thần dân chủ, lấy việc coi trọng cái hay, cái đẹp, cái giá trị của nghệ thuật làm tiêu chí thưởng thức, trao đổi và tranh luận. Chính điều đó sẽ làm cho không khí ngày hội thơ - Festival thơ sẽ đông vui, phong phú, dân chủ và có nhiều hoà âm đồng vọng mang tính học thuật và mỹ học mới mẻ như P.Valéry đã từng nói: Thơ là ngày hội của lý trí (La poésie est une fête de l'intellect).

  • THẠCH QUỲThơ đi với loài người từ thủa hồng hoang đến nay, bỗng dưng ở thời chúng ta nứt nẩy ra một cây hỏi kỳ dị là thơ tồn tại hay không tồn tại? Không phải là sự sống đánh mất thơ mà là sự cùn mòn của 5 giác quan nhận thức, 6 giác quan cảm nhận sự sống đang dần dà đánh mất nó. Như rừng hết cây, như suối cạn nước, hồn người đối diện với sự cạn kiệt của chính nó do đó nó phải đối diện với thơ.

  • NGUYỄN VĨNH NGUYÊNNhững năm gần đây, người ta tranh luận, ồn ào, khua chiêng gõ mõ về việc làm mới văn chương. Nhất là trong thơ. Nhưng cái mới đâu chẳng thấy, chỉ thấy sau những cuộc tranh luận toé lửa rốt cục vẫn là: hãy đợi đấy, lúc nào đó, sẽ... cãi tiếp...

  • TRẦN VĂN LÝAi sản xuất lốp cứ sản xuất lốp. Ai làm vỏ cứ làm vỏ. Ai làm gầm cứ làm gầm. Nơi nào sản xuất máy cứ sản xuất máy. Xong tất cả được chở đến một nơi để lắp ráp thành chiếc ô tô. Sự chuyên môn hoá đó trong dây chuyền sản xuất ở châu Âu thế kỷ trước (thế kỷ 20) đã khiến cho nhiều người mơ tưởng rằng: Có thể "sản xuất" được thơ và sự "mơ tưởng" ấy vẫn mãi mãi chỉ là mơ tưởng mà thôi!

  • HOÀNG VŨ THUẬTChúng ta đã có nhiều công trình, trang viết đánh giá nhận định thơ miền Trung ngót thế kỷ qua, một vùng thơ gắn với sinh mệnh một vùng đất mà dấu ấn lịch sử luôn bùng nổ những sự kiện bất ngờ. Một vùng đất đẫm máu và nước mắt, hằn lên vầng trán con người nếp nhăn của nỗi lo toan chạy dọc thế kỷ. Thơ nảy sinh từ đó.

  • BÙI QUANG TUYẾNThơ mới là một hiện tượng nổi bật của văn học Việt Nam nói chung và thơ ca nói riêng trong thế kỷ XX. Nó vừa ra đời đã nhanh chóng khẳng định vị trí xứng dáng trong nền văn học dân tộc với các "hoàng tử thơ": Thế Lữ , Xuân Diệu, Huy Cận, Lưu Trọng Lư, Chế Lan Viên, Hàn Mặc Tử v.v... Đồng thời, Thơ mới là một hiện tượng thơ ca gây rất nhiều ý kiến khác nhau trong giới phê bình, nghiên cứu và độc giả theo từng thời kỳ lịch sử xã hội, cho đến bây giờ việc đánh giá vẫn còn đặt ra sôi nổi. Với phạm vi bài viết này, chúng tôi điểm lại những khái niệm về Thơ mới và sự đổi mới nghệ thuật thơ của các bậc thầy đi trước và tìm câu trả lời cho là hợp lý trong bao nhiêu ý kiến trái ngược nhau.

  • MẠNH LÊ Thơ ca hiện đại Việt Nam thế kỷ XX đã thu được những thành tựu to lớn đóng góp vào sự phát triển của lịch sử thơ ca dân tộc. Đặc biệt từ ngay sau Cách mạng tháng 8 năm 1945, Nhà nước Việt Nam dân chủ cộng hòa ra đời thay thế chế độ phong kiến thực dân hơn trăm năm đô hộ nước ta cùng với khí thế cách mạng kháng chiến cứu nước theo lời kêu gọi của Chủ tịch Hồ Chí Minh tháng 12 năm 1946 đã thổi vào đời sống văn học một luồng sinh khí mới để từ đó thơ ca hiện đại Việt Nam mang một âm hưởng mới, một màu sắc mới.

  • NGUYỄN KHẮC THẠCHNếu gọi Huế Thơ với tư cách đối tượng thẩm mĩ thì chủ thể thẩm mĩ của nó trước hết và sau cùng vẫn là sự hoá sinh Thơ Huế. Đương nhiên, không hẳn chỉ có Thơ Huế mới là chủ thể thẩm mĩ của Huế Thơ và cũng đương nhiên không hẳn chỉ có Huế Thơ mới là đối tượng thẩm mĩ của Thơ Huế. Huế Thơ và Thơ Huế vẫn là hai phạm trù độc lập trong chừng mực nào đó và có khi cả hai đều trở thành đối tượng thẩm mĩ của một đối tượng khác.

  • ĐỖ LAI THÚYThanh sơn tự tiếu đầu tương hạc                                  Nguyễn KhuyếnNói đến Dương Khuê là nói đến hát nói. Và nói đến hát nói, thì Hồng Hồng, Tuyết Tuyết làm tôi thích hơn cả. Đấy không chỉ là một mẫu mực của thể loại, mà còn làm một không gian thẩm mỹ nhiều chiều đủ cho những phiêu lưu của cái đọc.

  • NGUYỄN NGỌC THIỆNHải Triều tên thật là Nguyễn Khoa Văn, sinh năm 1908 trong một gia đình Nho học, khoa bảng. Năm 20 tuổi, trở thành đảng viên trẻ của Tân Việt cách mạng Đảng, Nguyễn Khoa Văn bắt đầu cầm bút viết báo với bút danh Nam Xích Tử (Chàng trai đỏ). Điều này đã khiến trong lần gặp gỡ đầu tiên, người trai có "thân hình bé nhỏ và cử chỉ nhanh nhẹn theo kiểu chim chích" (1) ấy đã gây được cảm tình nồng hậu của Trần Huy Liệu- chủ nhiệm Nam Cường thư xã, người bạn cùng trang lứa tuy vừa mới quen biết, nhưng đã chung chí hướng tìm đường giải phóng cho dân tộc, tự do cho đất nước.

  • TÔ VĨNH HÀ Huế đang trở lạnh với "mưa vẫn mưa bay" giăng mờ như hư ảo những gương mặt người xuôi ngược trên con đường tôi đi. Tôi giật mình vì một tà áo trắng vừa trôi qua. Dáng đi êm nhẹ với cánh dù mỏng manh như hơi nghiêng xuống cùng nỗi cô đơn. Những nhọc nhằn của tuổi mơ chưa đến nỗi làm bờ vai trĩu mệt nhưng cũng đủ tạo nên một "giọt chiều trên lá(1), cam chịu và chờ đợi nỗi niềm nào đó hiu hắt như những hạt mưa...

  • NGUYỄN HỒNG DŨNG1. Một cuộc đời lặng lẽ và những truyện ngắn nổi danhO' Henry, tên thật là William Sydney Porter, được đánh giá là người viết truyện ngắn xuất sắc nhất của nước Mỹ những năm đầu thế kỷ XX. Ông sinh tại Greenboro, tiểu bang North Carolina vào năm 1862. Năm 15 tuổi (1877), ông thôi học và vào làm việc trong một hiệu thuốc tây. Vào tuổi hai mươi, ông bị đau nặng và sức khoẻ sa sút nên đã đến dưỡng sức ở một nông trại tại tiểu bang Texas. Ông đã sống ở đấy hai năm, đã làm quen với nhiều người và hiểu rất rõ tính cách miền Tây. Sau này, ông đã kể về họ rất sinh động trong tập truyện ngắn có tựa đề đầy xúc cảm Trái tim miền Tây.

  • MAI KHẮC ỨNGCó thể sau khi dẹp được loạn 12 sứ quân, Đinh Tiên Hoàng (968- 979) thống nhất lãnh thổ và lên ngôi hoàng đế, đã đặt được cơ sở ban đầu và xác định chủ quyền Đại Cồ Việt lên tận miền biên cương Tây Bắc vốn là địa bàn chịu ảnh hưởng Kiểu Công Hãn. Trên cơ sở 10 đạo thời Đinh nhà vua Lý Thái Tổ (1010- 1028) mới đổi thành 24 phủ, lộ. Nguyễn Trãi viết Dư địa chí (thế kỷ XV) vẫn giữ nguyên tên gọi đạo Lâm Tây. Tức vùng Tây- Bắc ngày nay.

  • TRẦN ANH VINHÂm vang của những sự kiện xẩy ra năm Ất Dậu (1885) không những vẫn còn đọng trong tâm trí người dân núi Ngự mà còn được ghi lại trong một số tác phẩm. Bài vè “Thất thủ Kinh đô” do cụ Mới đi kể rong hàng mấy chục năm ròng là một tác phẩm văn học dân gian, được nhiều người biết và ngưỡng mộ. Riêng Phan Bội Châu có viết hai bài:+ Kỷ niệm ngày 23 tháng Năm ở Huế (Thơ)+ Văn tế cô hồn ngày 23 tháng Năm ở Kinh thành Huế.

  • HOÀNG CÔNG KHANHCó một thực tế: số các nhà văn cổ kim đông tây viết tiểu thuyết lịch sử không nhiều. Ở Việt Nam càng ít. Theo ý riêng tôi nguyên nhân thì nhiều, nhưng cơ bản là nhà văn viết loại này phải đồng thời là nhà sử học, chí ít là có kiến thức sâu rộng về lịch sử. Cũng nhiều trường hợp người viết có đủ vốn liếng cả hai mặt ấy, nhưng hoặc ngại mất nhiều công sức để đọc hàng chục bộ chính sử, phải sưu tầm, dã ngoại, nghiên cứu, đối chiếu, chọn lọc hoặc đơn giản là chưa, thậm chí không quan tâm đến lịch sử.

  • TRƯƠNG ĐĂNG DUNG                 Tặng Đỗ Lai ThuýChủ nghĩa hiện đại là kết quả của những nỗ lực hiện đại hoá đời sống và tư duy xẩy ra từ những năm cuối của thế kỷ XIX, ở Châu Âu. Những thành tựu nổi bật của khoa học tự nhiên, của triết học, xã hội học và tâm lí học đã tác động đến cách nghĩ của con người hiện đại trước các vấn đề về tồn tại, đạo đức, tâm lí. Tư tưởng của Nietzsche, Husserl, hay Freud không chỉ ảnh hưởng đến tư duy hiện đại mà tiếp tục được nhắc đến nhiều ở thời hậu hiện đại.

  • ĐẶNG TIẾNTân Hình Thức là một trường phái thi ca hiện đại được phổ biến từ năm bảy năm nay, phát khởi do Tạp Chí Thơ, ấn hành tại Mỹ, chủ yếu từ số 18, xuân 2000 “chuyển đổi thế kỷ”, và được nhiều nhà văn, nhà thơ trong và ngoài nước hưởng ứng. Tên Tân Hình Thức dịch từ tiếng Anh New Formalism, một trường phái thơ Mỹ, thịnh hành những năm1980 - 1990.

  • NGUYỄN ĐĂNG ĐIỆP Một ngày kia, cát bụi vùng Hoan Diễn đã sinh tạo một “kẻ ham chơi”. Y cứ lãng đãng trong đời như một khách giang hồ mang trái tim nhạy cảm, một trái tim đầy nhạc với những đốm lửa buồn. Để rồi sau những cuộc say tràn cung mây, khi dòng cảm hứng chợt bùng lên từ những vùng u ẩn nằm sâu trong cõi nhớ, những giai âm ùa về như những luồng điện làm vỡ òa bí mật: có thương có nhớ có khóc có cười- có cái chớp mắt đã ngàn năm trôi. Đây là những câu thơ khép lại một trong những bài thơ hay nhất của Nguyễn Trọng Tạo: Đồng dao cho người lớn(1).