Truyện ngựa viết năm Ngọ mà không thấy ngựa đâu!

15:16 31/07/2008
TRUNG SƠNĐó là truyện ngắn “Ngựa người và người ngựa” của cây đại thụ trong làng văn Việt : nhà văn Nguyễn Công Hoan. Đây là một trong những truyện ngắn xuất sắc, thể hiện rõ phong cách “truyện ngắn Nguyễn Công Hoan” nên đã hai lần được lấy làm tên các tập truyện ngắn của ông. (Lần đầu, do nhà Mai Lĩnh xuất bản năm 1934 và lần thứ hai do Nhà xuất bản Văn học in năm 1988).

 Tên truyện nhắc từ “ngựa” đến hai lần, nhưng suốt truyện ngắn không hề có bóng dáng con ngựa nào! Truyện viết ngày 11-2-1931, lần xem lại “Lịch thế kỷ 20” thì đó là ngày 24 Tết năm Canh Ngọ! Có thể hình dung sau đêm tiễn Ông Táo cưỡi ngựa về chầu Trời, nhà văn nghe tiếng pháo đì đẹt ngoài đường vắng và hình dung ra câu chuyện - một cuộc “kỳ ngộ” của hai cảnh đời bất hạnh: anh phu kéo xe (ngựa người) đêm ba mươi Tết chạy gắng kiếm thêm lon gạo cho vợ con, không ngờ lại rước phải gái giang hồ (người ngựa) ế khách!
 Đêm ba mươi, có mấy ai xuất hành và có khách làng chơi nào lại đi tìm gái vào lúc thiên hạ cúng ông bà tổ tiên. Vậy mà họ vẫn phải ra đường kiếm miếng ăn! Hai kẻ nghèo cùng đường gặp nhau như là sự tất nhiên chứ chẳng phải do nhà văn sắp đặt. Chỉ khác là anh phu xe từ đầu đã hiện “nguyên hình” là một con người lam lũ, cần cù và thật thà, tuy rằng cũng biết nói thách (anh ta đòi 6 hào một giờ, nhưng khách trả 2 hào cũng phải đi); còn cô ả “ăn sương” thì vốn quen ngụy trang bằng son phấn và tỏ tình giả dối, nên thoạt đầu ra dáng một bà quý phái, sau khi lòng vòng hết phố này sang phố khác, mặc dù trong túi không một xu dính túi vẫn khéo lừa được anh phu xe: “Anh có hào lẻ không, cho tôi vay mấy hào, chốc nữa tôi giả cả đồng cho tiện.”(*) Vớ được hai hào của anh phu xe, “bà khách vào hiệu, mua gói thuốc lá, bao diêm, còn tiền mua cả hạt dưa để cắn.” Xem cách cô ả định “trả tiền” cho anh phu xe về sau thì không hẳn cô đã có ý lừa gạt; cô hy vọng sẽ gặp “khách” rồi sẽ có tiền; còn anh phu xe, dù đã biết bà khách là gái giang hồ, vẫn hy vọng càng kéo nhiều giờ, càng thu được nhiều tiền và mơ tưởng: “Sáng mai, kéo chuyến khách qua ga, xong rồi, ta đánh bát phở tái, rồi mua cho con cái bánh ga tô cho nó mừng. Vợ ta nghe thấy trong túi ta có tiền, thì chắc hớn hở, thấy ta làm lụng vất vả để kiếm tiền nuôi cả nhà, tất là thương ta lắm.”
 
Cho đến quá giờ giao thừa và khi cô ả thú thực không có tiền trả, dọa đưa lên Cẩm cô cũng không sợ; cô ta xin được gán phu la, áo, đồng hồ thay nợ thì anh nổi cáu “tôi lấy để làm ma mẹ tôi à?”; đến thế thì cô đành xuất cái “vốn tự có” ra: “Thôi thì anh kéo tôi ra chỗ kín, vắng, anh muốn bắt tôi gì, tôi xin chịu”! Anh phu xe thật thà không hiểu, buộc cô ả phải giải thích: “nghĩa là chỉ có với tôi thôi, thì người tôi đây, anh muốn làm gì, tôi cũng bằng lòng.” Cô muốn tỏ ra mình không phải là người lừa lọc, ăn quỵt, nhưng anh phu xe lại chứng tỏ mình là người có nhân cách, cương quyết khước từ cách trả nợ của cô. (Thoạt đầu, anh bảo là “cô đổ bệnh cho tôi thì tôi bỏ mẹ tôi”, nhưng khi cô khai rằng mới khám bệnh hôm qua, anh vẫn chỉ nhất mực “mời cô xuống xe cho tôi về, và xin cô tiền xe”!) Đến nước ấy thì cô chỉ có cách lừa anh, vào cửa trước một “nhà săm” hỏi vay tiền rồi chuồn ra cửa sau. Khi hiểu ra cơ sự này, “anh xe choáng người, như nghe tiếng sét đánh...nghiến răng, cau mặt lủi thủi ra hè...móc túi lấy bao diêm đốt vía...” Và lúc ấy, “Tiếng pháo chào xuân nối đuôi nhau đùng đùng, toạch toạch...”
 
Tác giả đã kết câu chuyện như thế, chẳng cần một “lời bình” nào mà vẫn làm người đọc xót xa thương cảm cho số phận lớp người nghèo cùng đường trong xã hội cũ.
 Từ mùa xuân ấy, 72 năm đã qua. Xã hội đổi thay và cảnh “ngựa người người ngựa” cũng đã khác trước; nhưng lớp “người ngựa” hình như lại đông đảo hơn, “sang trọng” hơn! Và ai dám nói chắc những con “người ngựa” đi tắc-xi, hoặc cưỡi cúp đến các “động” hầu tiếp bọn lắm tiền lại không đầy những bi kịch? Ôi! Chẳng lẽ đó lại là “bi kịch muôn đời” của nhân loại sao? Cầu mong năm Nhâm Ngọ chiến dịch “bài trừ tệ nạn xã hội” được triển khai có kết quả để những con “người ngựa” được trở lại làm NGƯỜI!
Trường An-Huê, trước thềm năm Nhâm Ngọ
N.K.P.

(nguồn: TCSH số 156 - 02 - 2002)

 


 -----------------------
 (*) Những chữ xiên trong ngoặc kép được trích từ truyện ngắn “Ngựa người người ngựa”.

Đánh giá của bạn về bài viết:
0 đã tặng
0
0
0
Bình luận (0)
  • HOÀI THANH
            Tùy bút

    Có những ngày thành phố ngoài kia thật ồn ào. Tôi nghe tiếng còi xe hối hả trên những con đường đầy khói bụi. Ở trong này, tiếng thông báo “ting ting” từ chiếc điện thoại đặt trên bàn làm việc, tiếng máy móc, tiếng cửa mở rồi đóng vội. Tất cả hòa vào nhau thành một thứ âm thanh đặc quánh của đời sống. Người ta cứ thế đi qua ngày này sang ngày khác, lúc nào cũng có một việc phải làm, một nơi phải đến, một tin nhắn phải trả lời.

  • NGUYỄN HỒNG QUANG
                           Ghi chép

    Trời tháng tư đã rất nóng. Nhưng trong khu rừng Pú Đồn - Mường Phăng, nơi đặt sở chỉ huy chiến dịch Điện Biên năm xưa, không khí lại thật mát mẻ.

  • NGUYỄN ĐÔNG NHẬT

    Buổi sáng thức dậy. Trên mặt bàn cạnh cửa sổ, gió lật những trang sách. Không biết cho ai sẽ đọc, nhưng những trang sách cứ mở ra, chờ đợi.

  • NGUYỄN QUANG HÀ
         Hưởng ứng Bút ký dự thi

    Những trưa nắng núi Kây Tăm khoác mây trắng ngang vai in vào chân trời phía tây Vĩnh Linh một màu xanh thanh thản. Nhưng mỗi sớm mai, mỗi chiều hôm núi Kây Tăm thoắt ẩn thoắt hiện trong biển sương mù, huyền ảo như những trang cổ tích thời hồng hoang. Từ truông Nhà Hồ đầu thị trấn Hồ Xá lên đó mất cả thăm thẳm ngày đường.

  • TRẦN BĂNG KHUÊ
                        Bút ký

    Giấc mơ không hồi kết, như là Tết trong từng ký ức.

  • BẠCH DIỆP

             Tùy bút

  • TRẦN BĂNG KHUÊ

                            Bút ký

  • LÊ HÀ
       Tùy bút

    Vạt mây bay qua đỉnh núi. Vạt mây bay ngang mái nhà. Vạt mây đi ra từ những rừng hoa mận trắng. Vạt mây là đà trôi trên cánh đồng hoa cải kề bên chân núi.

  • TRẦN BĂNG KHUÊ
                    Bút ký

    Ánh sáng liệu có phải là một hữu thể vô hình? Mọi thứ đều đã được sắp bày, được đấng tạo hóa thương ban đủ đầy những hình thể, dáng dấp, địa thế dù là sông núi hay vạn vật nhân sinh trong trời đất, vũ trụ vô cùng vô lượng này.

  • LÊ KHAI
       Tùy bút

    Tôi thường nghĩ về sông Gianh quê tôi như một người hùng lưng dài vai rộng, gan góc và từng trải.

  • BẠCH DIỆP

            Tùy bút

  • Dăm năm rồi tôi không có dịp về lại Ninh Bình, vùng đất cố đô non xanh nước biếc như tranh đã mê hoặc tôi tự thuở nào.

  • Nguyệt Biều, ngôi làng cổ nép mình bên dòng Hương giang, tựa như một nét vẽ phác thảo của Huế - thành phố vườn xanh ngát bóng cây và dịu dàng sông nước.

  •                     Bút ký

  •                     Bút ký

  • Đi dọc những triền đê mùa xuân thấy ngọt ngào hương cỏ mật. Chợt gặp chiều phiêu linh trên dòng sông Sò. Con sông vươn tay một cái là chạm ngay vào biển. Khói ráng lênh đênh đuổi nhau trên cửa Hà Lạn.

  • Buổi sáng sớm cuối năm, tôi chạy xe qua đường Chi Lăng - phố cổ Gia Hội và bất chợt gặp đôi triêng gióng của một mệ già đang đi ngược đường. Tôi định dừng lại bấm một chiếc ảnh, nhưng đường đang đông người nên thôi.

  • Nhiều người đi xa lâu ngày khi nhớ về thành phố thường thắc tha thắc thỏm, phố bây chừ còn những lối xưa, người bây chừ còn giữ những nếp xưa, có còn những nét mềm mại hiền ngoan đã từng níu biết bao ánh nhìn mỗi khi có một ai phải dứt áo xa quê.

  • Sông Hương chảy xuyên suốt vào lòng đô thị Huế. Những phù sa, trầm trích sông để lại, tạo nên một Cố đô đầy kiêu sa, hiền từ, thư thả giữa trời mây.

  • VĨNH QUYỀN

               Bút ký