Trí tuệ nhân tạo (AI) - cơ hội phục hưng nền văn chương hay là ngày tận thế của văn chương?

14:47 24/10/2025


PHAN TUẤN ANH

Ảnh: tư liệu

1. Tái định hình bản chất của sáng tạo văn chương - Sự ra đời của AI

Một trong những học giả gợi ra cho tôi nhiều suy ngẫm, cùng những băn khoăn trong một thời gian dài đó là Yuval Noah Harari. Học giả người Do Thái đồng thời là một người đồng tính công khai này có lẽ quá quen thuộc với bạn đọc thế giới qua công trình uyên áo, đồ sộ với tựa đề Sapiens - Lược sử loài người. Nhưng hai tác phẩm tôi chú ý hơn của ông lại là NEXUS - Lược sử của những mạng lưới thông tin từ thời đồ đá đến trí tuệ nhân tạo, và đặc biệt là cuốn Lược sử tương lai (Homo Deus). Qua hai công trình lừng danh này, Harari không chỉ cung cấp những thông tin mới mẻ về quá trình phát triển của máy tính và AI, mà quan trọng hơn, ông đã đưa ra những cái nhìn mới mẻ, quan điểm đột phát mang tính triết học về bản chất trí tuệ của con người, bản chất của sáng tạo nghệ thuật hay cảm hứng của người nghệ sĩ. Đa phần chúng ta, đặc biệt là những người nghiên cứu lẫn sáng tạo văn chương có quá ít thông tin về những vấn đề này, điều này dẫn đến tâm lý sô vanh khi xem thường máy móc, trí tuệ nhân tạo trong quá trình sáng tạo văn chương. Đa phần nhà văn và nhà nghiên cứu văn học vẫn tự tin cho rằng, máy móc nói chung và trí tuệ nhân tạo nói riêng có thể làm được mọi điều: đánh cờ, làm toán, dự báo thời tiết, vận hành sản xuất, chẩn đoán chữa bệnh, sáng tạo kỹ xảo điện ảnh… song không thể nào sáng tác hay nghiên cứu văn học. Họ vẫn luôn tự tin rằng, sáng tạo và nghiên cứu văn chương là địa hạt thiêng liêng, bất khả xâm phạm của tư duy con người nói chung và tư duy người nghệ sĩ/nhà nghiên cứu văn chương nói riêng. Song, niềm tin ấy dường như nhanh chóng suy suyển, tạo ra rất nhiều khủng hoảng, hoang mang khi những mô hình AI hiện đại như ChatGPT, Gemini, Meta Llama hay DeepSeek ra đời, chiếm lĩnh đời sống  học thuật và tinh thần nhân loại, thực hiện như những công việc vô tiền khoáng hậu trong lịch sử tư duy của loài người.

Lúc này, chúng ta cần quay lại với những quan điểm triết học mới mẻ, khai phóng của nhà tương lai học, nhà sử học Yuval Noah Harari trong Homo Deus. Harari đã đưa ra ba nguyên tắc cơ bản, trái ngược với toàn bộ tín niệm cũ của chúng ta - những quan điểm từng làm tôi trăn trở và mất ngủ trong một thời gian dài, và ngày càng đồng ý với ông, khi tôi quan sát những gì mà các mô hình AI hiện đại có thể làm được trong đời sống thực tiễn ngày nay, đặc biệt là trong đời sống văn học (cả sáng tạo lẫn nghiên cứu văn chương). Harari cho rằng:

1. Sinh vật là thuật toán. Mỗi loài vật - gồm cả Homo sapiens - là một tổ hợp các thuật toán hữu cơ được định hình bởi chọn lọc tự nhiên qua hàng triệu năm tiến hóa. 

2. Các phép tính sử dụng thuật toán không bị ảnh hưởng bởi nguyên liệu mà chúng ta dùng để tạo ra máy tính. Dù bạn có làm một cái bàn tính từ gỗ, sắt hay nhựa, thì hai hạt cộng hai hạt vẫn bằng bốn hạt.

3. Do đó không có lý do gì để nghĩ rằng các thuật toán hữu cơ có thể làm những thứ mà các thuật toán phi hữu cơ sẽ không bao giờ có thể bắt chước hay vượt qua cả. Miễn là phép tính vẫn đúng, thì việc thuật toán hiện diện dưới dạng carbon hay silic có gì quan trọng? [Homo Deus, tr.380].

Về cơ bản, Harari cho rằng, bản chất của tư duy con người (bao gồm cả cảm hứng sáng tạo văn chương) hoàn toàn giống cách thức máy tính, AI tạo ra phép tính, những thuật toán vận hành của nó. “Sinh vật là thuật toán” có lẽ là cách nói khiêu khích song tóm lược tốt nhất quan điểm của học giả này. Nói cách khác, tư duy con người cũng là một dạng thức thuật toán đặc thù, do một cấu trúc vật chất là não bộ người tạo ra. “Trên thực tế, theo thời gian, con người ngày càng dễ bị thay thế bằng các thuật toán máy tính, không chỉ bởi vì các thuật toán đang trở nên thông minh hơn, mà còn bởi vì con người đang chuyên môn hóa… Nếu thế, chẳng có lí do gì khiến các thuật toán phi hữu cơ lại không thể làm chủ được nghệ thuật cả.” [Homo Deus, tr.383-386]. Những vấn đề này, nếu như được trình bày chỉ cách đây độ năm năm thôi, sẽ không ai chấp nhận, hoặc chế nhạo như một trò khôi hài viển vông, nhất là trong giới văn chương của chúng ta. Thế rồi những mô hình AI hiện đại như Chat GPT hay Gemini ra đời, và giới văn nghệ sĩ dường như chìm trong một cú sốc sáng tạo, hay mời gọi một cuộc tái định hình như thế nào là bản chất của tư duy sáng tạo.

2. Văn học dưới khả năng và tác động của AI

Những câu hỏi thú vị về vai trò, vị thế và khả năng của AI trong đời sống văn chương hiện nay, từ góc độ cá nhân, tôi có thể tóm gọn trong một vài chủ điểm như: “Liệu AI có làm mất đi giá trị của sáng tạo, cá tính và tâm hồn con người trong thơ văn?”, “Thơ văn AI: Cơ hội hay mối đe dọa đối với truyền thống văn học?”, và “Đối mặt với ‘khủng hoảng’ sáng tạo: Làm thế nào để AI và con người cùng tồn tại trong thi ca?”. Chúng ta đã chứng kiến các mô hình AI hiện đại đã sáng tạo nên những bức tranh siêu thực, những bản nhạc với giai điệu mê hoặc, hay thậm chí thiết kế kiến trúc và viết mã lập trình phức tạp. Rõ ràng, AI không còn đơn thuần là công cụ hỗ trợ mà đang dần thể hiện mình như một “nhà sáng tạo” đầy tiềm năng. Đó thực sự là một thực tại đang diễn ra, hoàn toàn có thể quan sát được trực quan và miễn phí nếu nhà bạn có một máy tính kết nối mạng internet và tải về một AI như Chat GPT hay Gemini. Trong dòng chảy mạnh mẽ của cuộc cách mạng số, có một miền đất thiêng liêng tưởng chừng như bất khả xâm phạm, là nơi trú ngụ của cảm xúc, tâm hồn và những trải nghiệm sâu sắc nhất của con người: đó chính là đời sống văn học, đến nay đứng trước những khủng hoảng về bản chất có lẽ lớn lao nhất từ ngày con người hình thành tư duy và thực hành sáng tạo văn chương.

Từ ngàn đời nay, văn chương luôn được coi là đỉnh cao của trí tuệ, là tiếng lòng của nhân loại, nơi hội tụ những tinh hoa cảm xúc và tư tưởng mà chỉ “con người” (trong nghĩa viết hoa của nó) mới có thể cảm nhận và truyền tải. Vậy, liệu một cỗ máy vô tri, được cấu thành từ thuật toán và dữ liệu, có thể thực sự “viết thơ”, “kể chuyện” nên một tác phẩm văn học có chiều sâu, chạm đến trái tim người đọc? Nếu điều này không chỉ là viễn cảnh mà trở thành hiện thực phổ biến, điều gì sẽ xảy ra với quá trình sáng tạo/tác của nhà văn, đặc biệt là trong một lĩnh vực đòi hỏi sự tinh tế, độc đáo, cảm xúc và trải nghiệm sống mãnh liệt như văn chương?

Vấn đề này không còn là câu chuyện viễn tưởng của tương lai, mà đang hiện hữu ngay trong thời đại chúng ta. Sự xuất hiện của các công cụ AI tạo sinh đã khơi gợi một làn sóng quan tâm khổng lồ từ công chúng Việt Nam, từ những người trẻ đam mê công nghệ, cho đến những nhà văn, nhà thơ gạo cội. AI đang đặt ra những câu hỏi nền tảng về bản chất của nghệ thuật, về ranh giới giữa sự bắt chước và sáng tạo, và quan trọng hơn cả, về vai trò độc tôn của con người trong thế giới đang ngày càng số hóa.

Đối với một dân tộc coi trọng văn hóa, văn học như Việt Nam, nơi thơ ca luôn gắn liền với lịch sử, với chính trị, với bản sắc văn hóa, với những thăng trầm của quyền lực, sự xâm nhập của AI vào lĩnh vực này càng trở nên nhạy cảm và đáng để suy ngẫm. Nó không chỉ là một thách thức công nghệ, mà còn là một phép thử xã hội về cách chúng ta sẽ gìn giữ và phát huy những giá trị tinh thần cốt lõi trong kỷ nguyên số. Để một cỗ máy có thể sáng tác thơ văn, các nhà khoa học đã xây dựng nên những mô hình AI phức tạp, được ví như những “bộ não” khổng lồ chuyên xử lý ngôn ngữ. Chúng được “nuôi dưỡng” bằng một lượng cơ sở dữ liệu khổng lồ, bao gồm hàng triệu tác phẩm văn học, từ thơ ca cổ điển đến văn xuôi hiện đại, từ văn học Việt Nam đến các nền văn học trên thế giới. Qua quá trình học hỏi không ngừng, AI sẽ tự động nhận diện các mẫu câu, quy luật về vần điệu, nhịp điệu, cách dùng từ, cấu trúc ngữ pháp và thậm chí là phong cách văn chương của từng tác giả hay thể loại. Khi nhận được một chủ đề, từ khóa, hoặc một dòng mở đầu, AI sẽ vận dụng những “kiến thức” đã học được để sắp xếp, kết nối các từ ngữ, câu cú thành một tác phẩm hoàn chỉnh.

Sau đây, tôi sẽ đưa ra một vài ví dụ có thể làm bạn ngạc nhiên về khả năng sáng tạo thi ca của AI. Nếu bạn yêu cầu một công cụ AI viết một bài thơ thất ngôn về “Mưa chiều trên phố cổ Hà Nội”, nó có thể ngay lập tức cho ra đời những câu thơ như: “Mưa chiều lất phất phố rêu phong - Áo ai qua ngõ nhịp thong dong - Hồ Gươm bảng lảng sương giăng lối - Tiếng chuông Trấn Vũ vọng hư không”. Hoặc khi bạn muốn một đoạn văn tả cảnh làng quê Việt Nam với những hình ảnh thân thuộc, AI có thể phác họa: “Nắng vàng ươm trải nhẹ trên những mái ngói rêu phong. Con đường làng đất đỏ uốn lượn như dải lụa mềm vắt ngang cánh đồng lúa xanh rì. Tiếng trẻ mục đồng í ới gọi nhau giữa trưa hè, xa xa là khói lam chiều bảng lảng quyện lấy mùi rơm rạ khô”. Những ví dụ này cho thấy AI không chỉ đơn thuần ghép nối các từ, mà còn có khả năng tạo ra những văn bản có vần điệu, hình ảnh, và thậm chí là mang một chút “hồn” của bối cảnh được yêu cầu. Điều này chứng minh rõ nét rằng, AI đã vượt xa khả năng dịch thuật hay soạn thảo văn bản đơn thuần, mà đang thực sự bước chân vào lãnh địa của sáng tạo.

Rõ ràng, với những khả năng mới của AI như hiện tại, khả năng mà theo tôi đã vượt xa tất cả những sáng tạo tầm thường, trung bình của đa số nhà văn Việt Nam hiện nay, chúng ta được mời gọi những cuộc tái định hình về tư duy văn học, mở ra những khả năng mới mẻ, song cũng đặt ra những thách thức lớn lao.

3. Thách thức về bản sắc cá nhân của sáng tạo và những cơ hội mới cho đổi thay

Như vậy, dẫu tác động tiêu cực hay tích cực, AI đã, đang và sẽ tác động một cách sâu sắc, thậm chí thay đổi hoàn toàn cách chúng ta sáng tạo và cả nghiên cứu văn học. Đó là một quá trình một chiều, không thể đảo ngược. Điều đó có nghĩa là AI sẽ can thiệp ngày một sâu sắc, toàn diện hơn vào đời sống văn chương của chúng ta, cũng như mọi mặt khác trong đời sống con người hậu hiện đại. Quá trình can dự này sẽ mang lại những thách thức và mở ra những khả năng mới mẻ, theo tôi có mấy điểm cơ bản như sau:

- Về thách thức và những tác động tiêu cực

+ AI sẽ làm cho một số lớn nghệ sĩ, nhà văn trở nên thất nghiệp, hoặc không còn chỗ đứng trên văn đàn, bởi sáng tác của họ không sao cạnh tranh được với những sáng tác máy học của AI. Quan sát những mô hình AI hiện đại ngày nay, tôi thấy khả năng sáng tác văn chương của chúng là rất đáng kinh ngạc, có ý tứ và nội dung khá rõ ràng, khi làm thơ vấn đề nhịp điệu, vần điệu và nhạc tính cũng được chú trọng, khi viết bài luận, nghiên cứu, mức độ sâu sắc, khả năng phân tích cũng đáng ghi nhận. Quan trọng hơn, năng lực sáng tác và nghiên cứu văn học của AI lại liên tục được cải thiện qua thời gian, với những phiên bản mới của AI, hay những mô hình mới đơn giản song hiệu quả như DeepSeek của Trung Quốc thời gian qua. Về cơ bản, những nhà văn tài năng trung bình trở xuống sẽ không còn chỗ đứng trên văn đàn. Chỉ tài năng đích thực, có khả năng viết nên những kiệt tác với cá tính rõ ràng, tầm nhận thức tư tưởng cao mới trụ lại được. Âu đó cũng là quá trình “chọn lọc tự nhiên” khắc nghiệt, tàn nhẫn song cần thiết.

+ AI đã liên tục đặt ra những thách thức lớn về vấn đề bản quyền, đạo văn hay dùng máy móc sáng tác nhằm mạo danh con người. Trên thực tế, AI dùng mô hình máy học và khả năng tổng hợp tri thức khổng lồ của nó để sáng tạo, nghiên cứu. Khả năng tìm ra cái mới hay bản sắc, cá tính cá nhân của nó là khá yếu, xét ở thời điểm những mô hình AI hiện tại. Do đó, một số không ít nhà văn, nhà nghiên cứu lười suy nghĩ song liên tục sử dụng AI viết thay đã tạo ra những vấn nạn liên quan đến đạo đức, bản quyền và cá tính sáng tạo. Những tác phẩm văn học na ná nhau, do AI viết nên, nhưng thiếu chiều sâu, sự độc đáo và cá tính nổi loạn, cách tân sẽ để lại hậu quả gì cho đời sống văn chương đương đại?

+ AI đã đặt ra những câu hỏi quan trọng, mang tính “bản thể luận” về sáng tạo văn chương mà chúng ta có lẽ chưa từng đối mặt trong lịch sử phát triển của loài người. Ví dụ như: liệu một bài thơ/văn được viết bởi AI, có đầy đủ cấu trúc và ý tưởng cần thiết, có được xem là một tác phẩm văn học đích thực? Tác giả của nó là ai? (tác giả phần mềm AI, tác giả cơ sở dữ liệu, tác giả tạo nên máy tính?), sáng tạo văn chương có còn là độc quyền của con người hay sẽ là sáng tác tập thể? AI có triệt tiêu một thế hệ văn nghệ sĩ? Nhất là lớp văn nghệ sĩ trẻ. Liệu một tác phẩm văn học do AI viết nên có chứa đựng linh hồn, cảm xúc và trải nghiệm vốn sống như con người đích thực? Đó đều là những câu hỏi mà giới nghiên cứu văn học cần trả lời trong tương lai.

- Về những khả thể và cơ hội tiềm năng

+ Trong tương lai, văn nghệ sĩ sẽ là những người có khả năng điều khiển máy móc (máy tính) một cách thành thạo để sáng tạo. Họ có cơ hội viết nên những kiệt tác mới, mang chiều sâu và dung lượng thông tin lớn hơn những tác phẩm đã có trong lịch sử văn học, nếu thực sự họ sở hữu tài năng và thành thạo thao tác với AI. AI sẽ giúp nhà văn mở ra vốn sống vô biên, khả năng tìm kiếm thông tin chính xác, tức thời, đa lĩnh vực. AI có khả năng hỗ trợ sáng tạo văn chương mạnh mẽ như tìm kiếm thông tin, lên ý tưởng, rà soát các lỗi trình bày, gợi ý sửa chữa, tóm tắt tác phẩm, cải thiện văn phong, tìm kiếm từ ngữ… Song khả năng này cũng tạo ra một thách thức cho lớp văn nghệ sĩ già/cũ, những người không quen/ thể sử dụng máy tính lẫn AI. Họ có thể nhanh chóng bị loại ra khỏi đời sống văn học bởi sự lỗi/lạc thời của mình.

+ AI sẽ mở ra những không gian sáng tạo mới, những thể loại văn học mới, những góc độ tiếp cận nghiên cứu văn học mới mẻ. Thay vì sợ hãi, chúng ta buộc phải thích nghi và chuyển đổi trong một thời đại số hóa. Đời sống văn học sẽ chứng kiến sự thay đổi mạnh mẽ và triệt để với những thể loại lai ghép mới, được AI cùng con người đồng sáng tạo nên như: thơ tương tác, tiểu thuyết game, văn học thị giác, truyện có cấu trúc tùy biến, mê lộ… mà chúng ta gọi dưới một thuật ngữ chung theo chúng tôi đề xuất những năm qua đó là văn học mạng/máy tính.

Thay vì sợ hãi, phê phán và quay lưng để rồi loại biên khỏi đời sống văn học đương đại, chúng ta cần thiết lập một lối tiếp cận, quan điểm mới. Đến thời điểm này, có lẽ mỗi chúng ta đều nhận thức được rằng, đời sống văn học không bao giờ có thể tồn tại như trước đây nữa, sau sự ra đời của AI. Cách tồn tại và phát triển duy nhất của văn nghệ sĩ, trong thời đại của AI, đó là học cách thích nghi, sử dụng thành thạo và phát huy mọi năng lực mới mà AI đã tạo nên cho nền văn minh hậu công nghiệp của con người. Chúng ta hãy xem AI là một công cụ mới, một thứ “bút” sáng tạo văn chương mới, đáng kể kỳ vọng để tạo nên những kiệt tác văn học có cá tính của riêng mình. Vai trò người tác giả văn học trong tương lai cần chia sẻ với AI, như một người “đồng sáng tạo”, hay điều khiển sự sáng tạo của những thuật toán; tác giả văn học chỉ là người kiểm soát, người định hướng cảm xúc hay người truyền cảm hứng… Tất cả những điều này chúng ta vẫn chưa nhận thức được rõ ràng, vì tương lai còn ở phía trước tất cả nhân loại, nhưng những cánh cửa đã dần hé mở, và điều đó chẳng phải rất đáng chờ đợi hay sao? AI chẳng phải là sự mời gọi đổi thay triệt để và kiến tạo nên những giá trị mới mẻ hoàn toàn cho lịch sử văn chương của loài người hay sao?

P.T.A
(TCSH58SDB/09-2025)

 

 

Đánh giá của bạn về bài viết:
0 đã tặng
0
0
0
Bình luận (0)
Tin nổi bật
  • NGUYỄN THANH HÙNGVăn học là cuộc sống. Quan niệm như vậy là chẳng cần phải nói gì thêm cho sâu sắc để rồi cứ sống, cứ viết, cứ đọc và xa dần mãi bản thân văn học.

  • LTS: Cuộc tranh luận giữa hai luồng ý kiến về nhân vật lịch sử Nguyễn Hiển Dĩnh, một mệnh quan triều đình Huế có công hay có tội vẫn chưa thuyết phục được nhau.Vấn đề này, Tòa soạn chúng tôi cũng chỉ biết... nhờ ông Khổng Tử "Tri chi vi tri chi, bất tri vi bất tri, thị tri giả" (biết thì nói biết, không biết thì nói không biết, ấy là biết). Vậy nên bài viết sau đây của nhà văn, nhà nghiên cứu lịch sử văn hóa Nguyễn Đắc Xuân, chúng tôi xin đăng nguyên văn, tác giả phải gánh trọn trách nhiệm về độ chính xác, về tính khoa học của văn bản.Mong các nhà nghiên cứu, cùng bạn đọc quan tâm tham gia trao đổi tiếp.

  • NGUYỄN ĐẮC XUÂNNăm 1998, Thành phố Đà Nẵng dự định lấy tên nhà soạn tuồng Nguyễn Hiển Dĩnh đặt cho con đường mới song song với đường 2 tháng 9 và đường Núi Thành. Nhưng sau đó qua một số tin bài của tôi đăng trên báo Lao Động nêu lên những điểm chưa rõ ràng trong tiểu sử của ông Nguyễn Hiển Dĩnh, UBND Thành phố Đà Nẵng thấy có một cái gì chưa ổn trong tiểu sử của Nguyễn Hiển Dĩnh nên đã thống nhất rút tên ông ra khỏi danh sách danh nhân dùng để đặt tên đường phố lần ấy. Như thế mọi việc đã tạm ổn.

  • Vừa qua nhà nghiên cứu Nguyễn Đắc Xuân có viết một loạt bài về ông Nguyễn Hiển Dĩnh - một quan lại triều nguyễn, nhà soạn tuồng nổi tiếng Quảng Nam. Qua thư tịch, anh chứng minh Nguyễn Hiển Dĩnh tuy có đóng góp cho nghệ thuật tuồng cổ nhưng những hành vi tiếp tay cho Pháp đàn áp các phong trào yêu nước ở Quảng Nam quá nặng nề nên không thể tôn xưng Nguyễn Hiển Dĩnh là danh nhân văn hoá của việt Nam như Viện Sân khấu và ngành văn hoá ở Quảng Nam Đà Nẵng đã làm. Qua các bài viết của Nguyễn Đắc Xuân có những vấn đề lâu nay ngành văn hoá lịch sử chưa chú ý đến. nhà báo Bùi Ngọc Quỳnh đã có cuộc đối thoại lý thú với anh về những vấn đề nầy.

  • ĐỖ NGỌC YÊNVào những năm 70 của thế kỷ, ở nhiều nước phương Tây tràn ngập không khí của cuộc khủng hoảng gia đình, làm cho nhiều người rất lo ngại. Một số kẻ cực đoan chủ trương xóa bỏ hình mẫu gia đình truyền thống. Nhưng cái khó đối với họ không phải là việc từ bỏ hình mẫu gia đình cũ - mặc dù trên thực tế việc làm đó không phải dễ - mà vấn đề đâu là hình mẫu gia đình mới.

  • NGUYỄN ĐÌNH CHÍNH             Phóng sự điều tra

  • THỦY THANHLâu nay, "quả lắc" vì sự trong sáng tiếng Việt dường như đã trì vào điểm chết của dây dọi. Những mặc cảm, thành kiến hoặc dị ứng về sự "ga lăng ngôn ngữ" trước áp lực của thời đại tin học cũng chững lại như một thái độ thăm dò. Suy cho cùng thì ngôn ngữ cũng có đời sống riêng và nó bao gồm cả thể vía lẫn thể xác. Nó cũng "hữu sinh tất hữu diệt" trong luật tiến hóa và đào thải như nhiên. Ngôn ngữ nói chung là một phương pháp hệ thống hóa và tích lũy tri thức theo sự diễn tiến về mặt lịch đại và sự tiệm tiến về mặt đồng đại.

  • Các lý thuyết văn học tiếp cận văn chương theo những cách khác nhau và có thể được phân loại theo những tiêu chí khác nhau. Tuy nhiên, có một điểm chung tối quan trọng không thể chối cãi: tác phẩm văn học là một hiện tượng sử dụng ngôn ngữ trong đó không thể thiếu vai trò của tác giả, độc giả cũng như thực tại, cho dù mỗi yếu tố tham gia ở những mức độ khác nhau.

  • Viết là một công việc bất hạnh. Một trong những yếu tố gây khốn khổ cho nhà văn là cốt truyện. Cốt truyện là “ông ngoáo ộp” dọa dẫm người cầm bút và cũng là nguyên nhân chung dẫn đến sự bế tắc của họ trong quá trình triển khai tác phẩm.

  • Trên thế giới, ít có loài hoa nào ra đời sớm, phổ biến với nhiều biểu trưng cao quý như hoa sen. Dáng hình đẹp, màu sắc trang nhã, hương thơm thùy mị, thanh khiết, không nhiễm bẩn... chừng ấy đức tính tốt đẹp đã đưa hoa sen thành biểu trưng cao quý của đạo Phật.

  • TRẦN ĐƯƠNGGoethe (1749-1832) hoạt động trên rất nhiều lĩnh vực và ở lĩnh vực nào ông cũng thâu tóm những tri thức đồ sộ, cũng đạt được những thành tựu xuất sắc. Tên tuổi ông trở thành niềm tự hào của cả dân tộc, được Các Mác gọi là người Đức vĩ đại nhất”.

  • AN CHÍNHCó lẽ Hồng Nguyên là một trong những nhà thơ rất thành công về việc dùng "tiếng địa phương trong thơ của mình.

  • Flier Andrei Jakovlevich(Tiến sĩ triết học, nhà văn hóa học của Nga)

  • HOÀNG NGỌC HIẾN    (Đọc "Văn hóa chính trị - truyền thống và hiện đại" (1) của Nguyễn Hồng Phong)Đây là công trình nghiên cứu tổng kết có tính chất chiến lược Chương trình khoa học công nghệ cấp Nhà nước KX06 "Văn hóa, văn minh vì sự phát triển và tiến bộ xã hội" do cố giáo sư Nguyễn Hồng Phong làm chủ nhiệm(2). Lịch sử những quá trình hiện đại hóa ở Việt Nam từ cuối t.k.XIX đến nay là một chủ đề quan trọng của công trình.

  • NGUYỄN ĐÌNH CHÍNHThực trạng của phê bình nghệ thuật hiện nay đang là một câu hỏi cần phải được trả lời.

  • THỦY THANHCuộc thi thơ dành cho người tàn tật ở Thừa Thiên Huế mặc dù "thời gian ứng thí" chưa đầy 2 tháng nhưng đã thu được kết quả đáng khích lệ. Với 33 tác phẩm của 7 tác giả nghiệp dư mang khuyết tật trên mình nhưng mỗi con người trong họ vẫn là "một thế giới một tâm hồn" lành lặn.

  • HOÀNG TẤT THẮNGMột trong những đặc điểm đặc thù của tiếng Việt là: các danh từ chỉ sự vật, hiện tượng, trạng thái, tính chất... không phải luôn chỉ đứng một mình mà thường kết hợp với một từ đứng trước với chức năng phân loại, chỉ đơn vị, biểu thái... trong lời nói. Chẳng hạn, sự vật thuyền trong tiếng Việt không phải chỉ có từ "thuyền" mà còn có "cái thuyền", "chiếc thuyền", "con thuyền", "lá thuyền", "mảnh thuyền"... các từ "cái - chiếc - con - lá - mảnh..." thường gọi là từ chỉ loại (hay là loại từ).

  • NGUYỄN THANH HÙNGVăn học thời đại nào cũng là sự du di cái nhìn thấm sâu vào đời sống. Thơ văn nói tới cái thật xa, rồi lại trở về với cái thật gần. Muốn đi xa, hành trang thơ phải gọn nhẹ, nhẹ chữ nhưng nặng lòng. Thơ Thiền là vậy. Mỗi câu thơ như một mũi tên bay vào tưởng tượng. Giữa những dòng thơ Thiền là một cõi chân như, vượt ra ngoài định giới môi trường xã hội quen thuộc, vì thế thơ Thiền thênh thang hướng đạo nhằm mục đích cứu sinh, đưa con người trở về với chính nó.

  • LÊ ĐẠT                Đường bụi trang lịch cũ                 ếp ếp đàn thời gian                                           L.Đ

  • HOÀNG NGỌC HIẾN             (góp phần định nghĩa minh triết)Tôi bắt đầu tiểu luận này bằng những suy nghĩ có liên quan đến chủ đề minh triết của hai học giả Việt Nam: Ngô Thời Sĩ (1740-1786) và Kim Định (1914- 1997).