Theo dấu xưa, chuyện cũ: Tranh bị yêu cầu 'cất kho' thành bảo vật quốc gia

14:58 23/12/2016

Nguyễn Sáng vẽ Kết nạp Đảng ở Điện Biên Phủ vào năm 1956, kích thước 112,3 x 180 cm, chất liệu sơn mài. Ngay sau khi hoàn thành, bức tranh đã dấy lên nhiều tranh cãi gay gắt trong giới mỹ thuật.

Bức tranh 'Kết nạp Đảng ở Điện Biên Phủ' - Ảnh: T.L

Cùng với Vườn xuân Trung Nam Bắc của Nguyễn Gia Trí, Hai thiếu nữ và em bé của Tô Ngọc Vân, Em Thúy của Trần Văn Cẩn, bức tranh Kết nạp Đảng ở Điện Biên Phủ của họa sĩ Nguyễn Sáng được chọn là bảo vật quốc gia năm 2013. Nhưng ít ai biết rằng, đã có thời gian bức tranh đang được treo ở Bảo tàng Mỹ thuật VN này bị phản đối gay gắt.
 
Trong những năm 1960, nhà nghiên cứu Nguyễn Hải Yến công tác tại Phòng Nghiên cứu của Viện Mỹ thuật VN. Bà kể: “Lúc bấy giờ, hầu hết các họa sĩ đi theo khuynh hướng hiện thực xã hội chủ nghĩa. Chủ đề trong các tác phẩm thường về con người mới, cuộc sống mới, lao động sản xuất, hòa bình, hữu nghị, ngoài ra là các đề tài mang chất bi tráng về cuộc kháng chiến”.
 
Nguyễn Sáng vẽ Kết nạp Đảng ở Điện Biên Phủ vào năm 1956, kích thước 112,3 x 180 cm, chất liệu sơn mài. Ngay sau khi hoàn thành, bức tranh đã dấy lên nhiều tranh cãi gay gắt trong giới mỹ thuật. “Nhiều người phê phán bức tranh có vấn đề về mặt tư tưởng. Chẳng hạn như vẽ bộ đội mà vai u thịt bắp. Hình ảnh các chiến sĩ bị thương phải dìu nhau cũng bị cho là thiếu sức mạnh và tinh thần cách mạng”, nhà phê bình mỹ thuật Nguyễn Đỗ Bảo nhớ lại.
 
 
 
Trong hồ sơ di sản đang được lưu trữ tại Cục Di sản, bức tranh Kết nạp Đảng ở Điện Biên Phủ của Nguyễn Sáng được đánh giá: “Tác phẩm ghi nhận một phong cách tiêu biểu của một họa sĩ bậc thầy của mỹ thuật VN. Tác phẩm là minh chứng căn bản cho khả năng biểu cảm đa dạng của nghệ thuật sơn mài VN ngoài lối biểu hình kiểu trang trí trong mỹ thuật truyền thống. Tác phẩm đã tạo nên những ảnh hưởng mạnh mẽ đến xã hội như: cổ động tinh thần quân dân trong thời kỳ kháng chiến; ảnh hưởng đến các thế hệ họa sĩ sau thời Nguyễn Sáng với tinh thần là bản hùng ca về chủ nghĩa yêu nước và tinh thần cách mạng của nhân dân VN...”.
 
Bà Hải Yến nói: “Lúc ấy, nhiều người vẫn mặc định lễ kết nạp Đảng phải có bàn thờ Tổ quốc, cờ Đảng, những con người đứng thẳng hàng, nghiêm chỉnh, ăn mặc quần áo chỉnh tề, gọn gàng. Những bức tranh vẽ về sự kiện này cũng cần phải thể hiện đúng như vậy. Tranh của Nguyễn Sáng lại thể hiện hình ảnh những con người trong không gian chật hẹp của chiến hào, người thì bị thương, người đang cảnh giới, có người cõng nhau, quần áo xộc xệch, lấm lem. Bởi vậy, đã có không ít ý kiến chê bai bức tranh”. Tháng 6.1966, Viện Mỹ thuật VN quyết định mở phòng trưng bày (sau này là Bảo tàng Mỹ thuật VN), những tác phẩm xuất sắc của các họa sĩ được lựa chọn để treo tại đây. Nhiều người đã yêu cầu đem bức tranh của Nguyễn Sáng đi “cất kho” chứ không cho treo.
 
“Cứu” tranh quý

Bức tranh hẳn đã bị rơi vào quên lãng nếu như không được họa sĩ Nguyễn Đỗ Cung (khi đó là Viện trưởng Viện Mỹ thuật VN) bảo vệ.
 
Theo nhà nghiên cứu Nguyễn Hải Yến, trước năm 1945, Nguyễn Đỗ Cung đã cho thấy tính cách khảng khái, luôn đấu tranh bảo vệ các giá trị nghệ thuật trước người Pháp. Như vụ Hiệu trưởng Trường cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương Evarite Jonchère tuyên bố “đi Hà Nội chuyến này chỉ đào tạo thợ mỹ nghệ. Người An Nam không trở thành họa sĩ được” và yêu cầu sinh viên của trường chế tác các sản phẩm thủ công mỹ nghệ mang đi bán. Họa sĩ Nguyễn Đỗ Cung đã viết bài phản đối Evarite Jonchère đăng trên tờ Ngày nay (1939). Cuối cùng, Evarite Jonchère phải xin lỗi. Hay Nguyễn Đỗ Cung thẳng thắn tranh luận với Louis Bezacier - Giáo sư lịch sử của Trường cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương. Ông này cho rằng mỹ thuật đời Lý của VN là mỹ thuật Đại La thời Đường (Trung Quốc). Qua việc phân tích mỹ thuật tại ngôi chùa cổ Phật Tích (Bắc Ninh), Nguyễn Đỗ Cung đã đưa ra những luận cứ để bảo vệ quan điểm, chứng minh một cách thuyết phục VN có một nền mỹ thuật Lý phát triển mạnh mẽ và riêng biệt.
 
Về bức tranh Kết nạp Đảng ở Điện Biên Phủ, họa sĩ Nguyễn Đỗ Cung đã kiên quyết cho treo tại phòng trưng bày Viện Mỹ thuật VN cùng những tác phẩm xuất sắc khác.
 
Nhà nghiên cứu Nguyễn Hải Yến nhìn nhận:“Chính vì bản lĩnh và hiểu biết sâu sắc về vai trò của người nghệ sĩ, nên mặc dù trước những dư luận trái chiều, Nguyễn Đỗ Cung vẫn hiểu rõ bản chất và tài năng của Nguyễn Sáng”.
 
Nguyễn Sáng đã vẽ bức tranh theo lối biểu hiện. Ông chọn thời điểm diễn ra lễ kết nạp Đảng trong thời khắc cam go, quyết liệt. Những con người trong đó vẫn đang trong trạng thái chiến đấu, bởi vậy họ không thể ăn mặc tươm tất, cũng không có thời gian để bố trí một lễ kết nạp như bình thường.
 
“Rõ ràng nhìn vào tranh của Nguyễn Sáng thấy rất thật, những người chiến sĩ được khắc họa vạm vỡ bởi nhiều người trong số họ là những người nông dân”, nhà phê bình Nguyễn Đỗ Bảo nhìn nhận. “Giới mỹ thuật sau này đã phải công nhận bức tranh của Nguyễn Sáng là bức tranh nổi bật nhất về đề tài chiến tranh”, ông Bảo cho hay.

Theo Ngọc An - TN

 

 

 

Đánh giá của bạn về bài viết:
0 đã tặng
0
0
0
Bình luận (0)
  • ĐINH CƯỜNG

    Còn nhớ, một buổi sáng thật tình cờ, Bạch Thái Quốc, người bạn thời còn làm trưởng ban Việt ngữ đài R.F.I tại Paris gọi qua Virginia hẹn phỏng vấn. Nói là nhân vừa xem triển lãm tranh Modigliani (Triển lãm mang tên Modigliani, L’Ange au visage grave tại Viện Bảo Tàng Mỹ Thuật Luxembourg từ 23-10-2002 đến 2-3-2003) nhớ đến những tranh thiếu nữ của tôi vẽ ngày trước, cũng hai bàn tay dài, chiếc cổ dài, đôi mắt sương khói.

  • Năm nay đã 90 tuổi, gần 70 năm lao động nghệ thuật, họa sĩ Huỳnh Phương Đông đã vẽ 20.000 bức tranh, ký họa.

  • Họa sĩ Duy Ninh, sinh năm 1952, tại Phú Hòa, TP Huế. Hội viên Hội mỹ thuật Việt Nam. Triển lãm mỹ thuật toàn quốc năm 1980, 1985, 1990, 1995, 2000 và 2010 tại Hà Nội. Triển lãm cá nhân tại Đà Nẵng (1989), tại TP Hồ Chí Minh (1991). Triển lãm nhóm họa sĩ Việt Nam tại Đan Mạch năm 1995. Có tranh trong Bảo tàng mỹ thuật Việt Nam. Giải thưởng tranh triển lãm mỹ thuật toàn quốc năm 1996…

  • ĐINH CƯỜNG

    Thảng như con ngựa già vô dụng
    Chủ bỏ ngoài trăng đứng một mình

                         (Tô Thùy Yên)

  • HỒ ĐĂNG THANH NGỌC

    Tôi có một vài kỷ niệm nhỏ với họa sĩ Nguyễn Đại Giang.
    Năm 2009, trong những ngày làm mới thơ mình một cách đầy hứng thú, tôi viết bài thơ “Lộn ngược” ngồ ngộ:

  • LÊ HUỲNH LÂM

    Chúng ta đều biết rằng nước vốn vô hình vô ảnh, tùy nhân duyên để biến hiện. Nước có quyền năng dung hòa mọi sự vật và quyền năng hóa thân biến hiện theo sự vật. Trong ý nghĩa đó, thủy mặc là loại mực mà người cầm bút phải có nội lực mới hóa thân vào ngòi bút để truyền cảm xúc tan chảy theo vết loang của mực.

  • HUỆ VIÊN

    Đạo Đức Kinh là tác phẩm do Lão Tử, khai tổ của Đạo giáo, viết ra khoảng thế kỷ VI trước CN, là một kinh điển trong triết học phương Đông, có ảnh hưởng rất lớn đến lịch sử, văn hóa, xã hội, lối sống, nghệ thuật... ở những nước Á Đông.

  • VIỄN PHƯƠNG

    Vào ngày 13 tháng 3 năm 2013, đã có một không khí lạ xuất hiện trong không gian hội họa xứ Huế. Sự gặp gỡ của 55 nghệ sỹ trẻ đến từ 17 tỉnh thành cả nước trong cuộc triển lãm mang tên Năng lượng cố đô đã báo hiệu cho một sự đột phá thực sự trong tư duy sáng tạo của lớp họa sỹ trẻ hiện nay.

  • Họa sĩ Phan Ngọc Minh, hiện đang sống và làm việc tại Đà Nẵng, đã có gần mười cuộc triển lãm cá nhân trong và ngoài nước như Pháp, Ireland...

  • TRỊNH HOÀNG TÂN

    Đến với các tác phẩm mỹ thuật khu vực IV năm 2012 được trưng bày tại thành phố Hà Tĩnh, thấy gì qua những tìm tòi khác nhau, trở lại những khuynh hướng đã qua hay xuất phát từ những điểm mới?

  • MỘT DANNA

    Những ý tưởng về hội họa dưới đây của tôi được khơi gợi từ sự nghiên cứu về Thiền và triết học Hủy cấu trúc (deconstruction).

  • VI KÝ

    Vào đời nhà Tống ở Trung Hoa có danh họa Ngọc Phủ nổi tiếng là người vẽ tranh giỏi, khắp Trung Nguyên, ai ai cũng đều biết tiếng.

  • UYÊN HUY

    Họa sĩ, Nhà giáo Nhân dân;
    Chủ tịch Hội Mỹ Thuật TP Hồ Chí Minh

  • Từ ngày 28/6 đến ngày 05/7/2012, tại số 09 Phạm Hồng Thái - Huế, Chương trình Phát triển Không gian Văn hóa và Chương trình Tình Sông Hương của Tạp chí Sông Hương sẽ tổ chức triển lãm tranh của các họa sĩ khuyết tật mang tên KHÁT VỌNG.

  • ĐINH CƯỜNG

    (Nhân 100 năm ngày sinh Nguyễn Đỗ Cung 1912-2012)

  • BỬU CHỈ (Xê-nhét 17/5 - 26/6/1985)

  • LGT: Foujita tên đầy đủ là Tsuguharu Foujita, thời gian sau thêm tên Thánh Léonard Tsuguharu Foujita. Sinh ngày 27 tháng 11 năm 1886 tại Tokyo, trong một thành phố nhỏ tên Omagari, cạnh bờ sông Edogawa. Cha là Tsuguakira Foujita, sĩ quan cấp tướng thuộc quân đội Hoàng Gia Nhật. Mẹ là Masa, mất năm 1891 lúc Foujita mới 5 tuổi. Foujita là con trai út, còn hai người chị và người anh trai.

  • ĐIỀN THANH(sưu tầm và giới thiệu theo bài viết nhan đề “Agony and Ecstasy” đăng trên tạp chí The Nation, Hoa Kỳ, ngày 1. 12. 2008 của Barry Schwabsky)

  • PHAN THANH BÌNH - ĐÌNH KHÁNHTriển lãm Điêu khắc Thừa Thiên Huế Lần thứ nhất đến nay đã kết thúc, những gì mà các tác giả trưng bày, thể hiện trước công chúng chắc sẽ còn đọng lại lâu dài trong tình cảm người xem, với những ấn tượng, cảm nhận toàn cảnh hoạt động sáng tạo điêu khắc của tỉnh nhà qua gần 60 tác phẩm của 29 tác giả, bao gồm tượng tròn phù điêu trang trí, tượng chân dung, phác thảo tượng đài... với các chất liệu đá, ciment, gỗ, thạch cao, đồng, chất liệu tổng hợp...

  • ĐẶNG TRƯỜNG LƯUTrong giới văn hóa - văn nghệ cả nước; cũng như làng văn nghệ sĩ của riêng Hà Nội; người ta biết nhiều đến họa sĩ, nghệ sĩ Nhân dân Lê Huy Quang qua hội họa, qua thiết kế trang trí sân khấu, qua minh họa hay bìa sách; phần lớn là bạn hữu, qua thơ ca và các bài báo trong suốt mấy chục năm qua.