Thần thoại hóa hiện thực

15:41 18/01/2016

LÊ HUỲNH LÂM

"Nghệ thuật không phải là vẽ lại các đồ vật, con người mà họa sĩ thấy. Nghệ thuật phải là sáng tạo nên các đồ vật, con người không thấy được."(Paul Klee)

Con đom đóm

Những thập niên đầu thế kỷ XXI, nghệ thuật tạo hình của người Việt Nam ở nước ngoài đã phần nào tiếp cận được nền hội họa thế giới, không kể đến thế hệ tiên phong vào thế kỷ XX như các họa sĩ Lê Văn Đệ, người Á đông đầu tiên được nhận vào hội nghệ sĩ Quốc gia Pháp; họa sĩ Lê Phổ định cư ở Pháp năm 1937, vào năm 2014 tác phẩm "Nhìn từ đỉnh đồi" được đấu giá lên đến 840.000 đô la; nhà điêu khắc Điềm Phùng Thị được bầu làm Viện sĩ Viện Hàn lâm khoa học, văn học và nghệ thuật châu Âu vào năm 1992, và tên bà được ghi vào danh sách những tài năng lớn của nghệ thuật thế kỷ XX trong từ điển Larousse. Gần đây xuất hiện họa sĩ Nguyễn Đại Giang ở Mỹ, họa sĩ Nguyễn Đình Đăng ở Nhật. Đặc biệt, trường hợp Nguyễn Đình Đăng, ông là một nhà khoa học, tiến sĩ vật lý chuyên ngành hạt nhân, nhưng trong lĩnh vực hội họa ông đã khiến mọi người ngạc nhiên với rất nhiều cuộc triển lãm quốc tế và nhiều giải thưởng danh giá. Sau những chuyến thuyết trình về hội họa do trường Mỹ thuật Hà Nội mời, ông đã góp phần mở ra cho nền hội họa Việt Nam những cái nhìn khác về nghệ thuật và kỹ thuật của màu sắc trong hội họa. Đặc biệt buổi nói chuyện về kỹ thuật sơn dầu, về lý thuyết tương tác giữa các màu sắc, và những cuộc trao đổi về hội họa của ông đã thổi luồng không khí sôi động trong giới họa sĩ trẻ trong nước. Ngoài lý thuyết về hội họa mà ông đã nghiên cứu và thể nghiệm, Nguyễn Đình Đăng đã sáng tác nhiều tác phẩm và nhiều lần triển lãm để lại ấn tượng mạnh nơi người xem.

Sắc màu băng tuyết

Nếu quan sát quá trình sáng tác của họa sĩ này, chúng ta có thể nhận ra màu sắc trong tác phẩm của ông thuộc về vùng trời phía cực bắc, nơi đó từng lớp mỏng của nền trời được ông kéo vào không gian của trí tưởng tượng với nhiều áng mây mỏng thật mềm xếp chồng lên nhau. Màu sắc của diệp lục tố khi đã về chiều gợi cảm giác cô quạnh, sắc xanh nhạt kéo xa ánh nhìn của người xem vào thế giới bất tận, thỉnh thoảng những dát vàng như cứu vớt cho những giấc mơ của con người, như “Những bài thơ của cha”, “Ma trận linh thiêng”.

Không gian, thời gian và sự chuyển động

Yếu tố không gian là điều bất biến trong cuộc sống cũng như trong hội họa, nhưng không gian trong tranh của Nguyễn Đình Đăng dàn trải dẫn đưa trí tưởng người xem đến một chân trời rất xa, như câu thơ trong Truyện Kiều Cỏ non xanh tận chân trời; ngược lại với khoảng cách xa xăm do kỹ thuật hội họa tạo nên và phần nào đã bị giới hạn do cấu trúc của nhãn quan và hệ thần kinh thị giác của người xem là những hình thể rất gần như để lột tả hiện thực của cuộc sống trơ trụi. Điều khác lạ trong khi biểu hiện không gian trong tranh của Nguyễn Đình Đăng là yếu tố thời gian, chính sự chuyển động trong tác phẩm của ông đã làm nên chiều thứ tư bí ẩn trên bề mặt phẳng của chất liệu, như tác phẩm “Lối ra”, “Con đom đóm”. Người xem như dự phần vào không gian đó, nên đã hóa thân thành một hình thể vào trong tác phẩm lúc nào mà không hay.

Lối ra


Thần thoại trong hiện thực và những giấc mơ

Một trong những điều gây ám ảnh và ấn tượng mạnh nơi người thưởng ngoạn chính là sự nối ghép giữa các hình thế để tạo ra yếu tố thần thoại đã bị đánh mất trong cuộc sống hiện thực. Như những hình người có đầu của bạch tuộc, hoặc sự biến dạng của chiếc đàn dương cầm, chính là sự tương đối qua lăng kính của mỗi người khi nhìn sự vật ở nhiều góc độ khác nhau.

Cũng như hình tượng nàng tiên cá, hình tượng rồng đã xuất hiện trong dân gian, Nguyễn Đình Đăng đã tạo ra những hình tượng mới cho thần thoại, trong thần thoại luôn có thiện và ác. Chúng ta có thể nhìn thấy trong tác phẩm của Nguyễn Đình Đăng hai cực của tính biểu tượng. Như tác phẩm “Giấc mơ bạch tuộc”, “Ánh trăng”, “Những con chim không đầu”, “Công cua”, đã gợi nhắc đến một xã hội biến thái, hủy hoại môi trường sống của con người và bị môi trường tác động ngược trở lại. Những hình thể lơ lững hoặc những ước lệ tương đối ẩn hiện trong tác phẩm của ông gợi tưởng đến nhà vật lý lừng danh Isaac Newton cũng như con người vĩ đại đẻ ra thuyết tương đối Albert Einstein. Phía đằng sau những biểu tượng đó là cả niềm hưng cảm thần bí về tôn giáo.

Ánh trăng
Giấc mơ bạch tuộc


Chỉ nhìn tác phẩm của họa sĩ Nguyễn Đình Đăng qua màn hình computer đã nhận ra được tầm vóc của nhà khoa học thật thụ, nếu có cơ hội đứng trước các tác phẩm của ông có thể cảm xúc của người xem được nhân lên bội phần. Sức mạnh của loại hình nghệ thuật siêu ngôn ngữ này ở trực quan và tùy vào trạng thái tinh thần của người xem. Điều mà thiên nhiên đã ban phát một cách công bằng cho loài người, không phân biệt giai tầng. Cũng như vậy khi nghe một tiếng chuông ngân, tiếng chim hót, con suối róc rách hay lời thì thầm của dòng sông, hoặc nhìn ban mai rung rinh trên phiến lá màu lục non, ngắm nỗi buồn ánh trăng loang trên mặt sông và thả cái nhìn sâu hút vào khoảng chiều tà bát ngát thì mỗi người sẽ cảm nhận theo một thể cách của mình, điều mà mọi người đều biết là tùy theo căn nghiệp; căn nghiệp ở đây chính là bề dày của văn hóa, chiều sâu của tâm linh và sự trong veo của những tâm hồn thơ mộng.

Xem tranh của Nguyễn Đình Đăng, như nghe ông kể về từng giấc mơ của mình, nơi cảnh giới mà Freud dành suốt một đời để ghi danh tính lên đó, bao gồm cả thiện ác. Trong cơn ác mộng của thế giới, Nguyễn Đình Đăng muốn xua tan nó bằng nghệ thuật tạo hình của mình với niềm mong mỏi là khơi dậy thiện căn trong mỗi cá thế qua các thần thoại. Điều đó phải chăng là thông điệp của hội họa Nguyễn Đình Đăng: Thần thoại hóa hiện thực.

Huế, 10/2015
L.H.L  
(SDB19/12-15)


 

 

Đánh giá của bạn về bài viết:
0 đã tặng
0
0
0
Bình luận (0)
  • Tiểu luận của Ô. Pat phong phú và đa dạng nói đến các vấn đề của văn học, nghệ thuật văn hóa, chính trị, xã hội, lịch sử và dân tộc học. Đọc tiểu luận của Pat, ta vừa thấy hào hứng lại vừa thấy mình được soi sáng về những vấn đề ít nhiều đã quan tâm. Ở đây chúng tôi xin giới thiệu với quý độc giả một tiểu luận của Pat về Êt-va Mun nhân kiệt tác Tiếng gào của ông tròn trăm tuổi.

  • THÚY TOÀNĐến thăm bảo tàng quốc gia Lep Nhikôlevich Tônxtôi ở Matxcơva, trong phần giới thiệu lịch sử xây dựng tiểu thuyết "Anna Karenina", người xem đã để ý sẽ thấy ở đây có treo cả chân dung của Maria Alekxenđrôpna Gartung - con gái đầu lòng của thi hào Puskin, do viện sĩ Viện nghệ thuật Nga I.K.Nakarô vẽ vào những năm 1860, thời điểm bà đang ở độ tuổi ba mươi và đã lấy chồng là tướng Gartung được ít năm rồi.

  • ANTHONY JASONLê Bá Đảng có lẽ là người họa sỹ Việt Nam danh tiếng nhất làm việc tại Tây phương. Về mặt kỹ thuật mà nói, tác phẩm của ông rất đẹp, còn về mặt mỹ thuật thì nó lại chinh phục được lòng người. Đồng thời những tác phẩm của ông không giống những tác phẩm của các họa sỹ phương Đông điển hình. Nghệ thuật của Lê Bá Đảng là sự bổ sung tuyệt vời cho nhau giữa cái diện mạo phương Tây và tính các phương Đông.

  • THANH THIỆNTrong dịp Festival Huế 2004, đã diễn ra đồng loạt những cuộc trưng bày tranh, tượng, ảnh, thơ, thư pháp v.v... ở nhiều điểm trên nền đất “di sản kép” thế giới này. Cũng có thể nói đây là những ngày “hội chợ mĩ thuật” Huế có biên độ quốc gia và quốc tế. Có lẽ không mấy ai có điều kiện thưởng ngoạn hết các triển lãm trên nhưng dư ba về một vài sự kiện trong đó thì dường như khá nhiều người biết đến.

  • HẠNH NHITrắng và xanh. Xám và nâu. Xù xì hay trơn nhẵn. Cao lớn hay xinh xắn. Dễ gần và khó hiểu... Ngoại trừ những cảm nhận bề mặt, không phải ai cũng có thể hiểu được sự biểu đạt ngôn từ của đá mà các nhà điêu khắc gửi gắm. Nhưng kể từ khi Huế có sự xuất hiện những ký hiệu và ẩn ngữ của đá, sông Hương cũng thao thiết và dùng dằng hơn cái dùng dằng, thao thiết đã có trước khi xuôi chảy...

  • ĐẶNG TIẾN Phòng tranh Lê Bá Đảng tại Paris, mùa thu 2003, gây nhiều mỹ cảm, mà nếu cần tóm tắt trong một chữ - một chữ thôi - thì sẽ là chữ thanh.

  • CHƠN HỮU…Người nghệ sĩ, tác giả cuộc triển lãm này đã có được cái thấy phiêu hốt vượt lên trên thời gian nhân quả, hạnh phúc hay đau khổ và đã diễn tả được cái thấy ấy qua ngôn ngữ hình tượng nghệ thuật sắp đặt. Ba cái chắp tay được bố trí theo một hàng thẳng tắp trước hình ảnh một nụ cười khiến cho ta liên tưởng như trọn cả tam giới đều kính ngưỡng trước sự chứng ngộ tự tại (là nụ cười) của Đức Phật…

  • THANH LOANKhổng Tử từng nói: “Kẻ trí vui chơi sông nước, kẻ nhân vui chơi nơi núi non. Kẻ trí hiếu động, kẻ nhân trầm tĩnh. Kẻ trí thì vui vẻ kẻ nhân trường thọ” (Trí giả nhạo thủy, nhân giả nhạo sơn, trí giả động, nhân giả tĩnh, trí giả lạc, nhân giả thọ).

  • LÊ BÁ ĐẢNGNgày còn giặc, bọn chúng nó ồ ạt đem tất cả khí giới tối tân, chất độc hoá học, cho đến cả hàng rào điện tử đến Trường Sơn để ngăn cản sự đi lại của cả dân tộc ta và cố ý chia cắt đất nước ra làm hai.

  • NGUYỄN TRỌNG HUẤN Tôi không được biết Lâm Triết những ngày anh tung hoành trong thế giới hội họa miền Nam trước 1975. Nghe nói, anh đoạt được giải này, giải nọ, đã định danh, định vị trong giới nghề nghiệp đông đảo của mình. Mặt bằng giao du của anh với những người cùng trường, cùng lứa trong và ngoài nước, đã khuất hoặc còn đến bây giờ, thấy có tên nhiều người tài hoa, nổi tiếng.

  • LÊ VIẾT THỌTự nghìn năm, lụa đã hiện diện trong đời sống dân tộc Việt. Nghề tằm tang đến sớm, trong những di chỉ khảo cổ thuộc hậu kỳ đá mới, cách ngày nay khoảng 5000 năm, đã có dấu vết của vải, có dọi xe chỉ bằng đất nung. Chất liệu mỏng, nhẹ, thoáng và đẹp một cách tự nhiên, nền nã, óng ả này rất phù hợp với môi trường tự nhiên của cư dân phương nam làm nông nghiệp.

  • ĐẶNG NHẬT MINHĐầu xuân Nhâm Ngọ nhân dự khai mạc phòng tranh của một người bạn hoạ sỹ, tôi tình cờ được gặp bác Lương Xuân Nhị. Bác cho biết năm 1943 khi sang Nhật trưng bầy triển lãm tranh bác có gặp cha tôi là bác sỹ Đặng Văn Ngữ đang du học tại đấy. Bác còn giữ một số ảnh chụp với cha tôi và hẹn tôi đến nhà để biếu lại cho gia đình làm kỷ niệm.

  • PHẠM THỊ CÚCMột buổi sáng đẹp trời ngày giáp tết Nhâm Ngọ, trong chuyến "du xuân", cùng với ba chúng tôi là một lẵng hoa tươi hồng, lan, cúc... nhắm hướng Quảng Trị - làng Bích La Đông mà "thẳng tiến".

  • LÊ THỊ MỸ ÝBút kýTrong ký ức tuổi thơ tôi luôn nhớ về những buổi hoàng hôn rực cháy, những ngọn gió Lào thổi rát mặt làm quả đồi con như cũng phải oằn cong. Bao năm xa quê, gắn mình với chốn kinh thành mù sương và bảng lảng tiếng chuông chùa mỗi khi chiều sập tối, tôi vẫn luôn thao thức về những buổi hoàng hôn trên đồi nắng, tuồng như cả tuổi thơ đã chìm rơi trong ký ức xa xăm.

  • INRASARADấu hiệu chủ nghĩa hiện đại trong nghệ thuật manh nha từ Claude Monet, xuất phát từ một quan niệm. C. Monet cho rằng sự vật biến đổi theo ánh sáng và bị tác động bởi chuyển động nhanh.

  • Trong những năm gần đây cuộc sống của nhân dân ngày càng được cải thiện, nhu cầu văn hóa của xã hội xã hội chủ nghĩa ngày càng cao. Nhu cầu về vẻ đẹp hình thể biểu hiện qua các cuộc thi hoa hậu, người mẫu thời trang.

  • Đã trở thành truyền thống tốt đẹp từ nhiều năm nay, các trường Đại học Mỹ thuật Việt Nam - Thái Lan tổ chức luân phiên 2 năm một lần Triển lãm Mỹ thuật Đương đại giữa hai nước.

  • Kỷ niệm 120 năm ngày sinh của đại danh hoạ Pablo Picasso 25/10/1881 - 25/10/2001

  • Có những “Ngày của Mẹ” vào cuối thu ở phương Nam. Người xa xứ nhắn nhủ với nhau, đấy là những ngày đẹp nhất. Và họ đã trải lòng trong một không gian thư pháp có chủ đề về lòng hiếu thảo.

  • Cuộc triển lãm này nằm trong khuôn khổ triển lãm mỹ thuật 8 khu vực của cả nước năm 1998, do Hội Mỹ thuật Việt cùng các Sở VHTT và Hội VHNT địa phương phối hợp tổ chức. Với 6 tỉnh khu vực bắc miền Trung (Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Bình, Quảng Trị, Thừa Thiên - Huế), đây là cuộc triển lãm lần thứ III.