Quy hoạch di tích Huế: Từ “khoanh vùng bảo vệ” đến “quản trị không gian di sản” trong đô thị xanh và bền vững

15:14 27/02/2026

PHAN THANH HẢI

Huế đang đứng trước một ngưỡng cửa đặc biệt của lịch sử. Một đô thị di sản không chỉ bước sang một giai đoạn phát triển mới về mặt thể chế, mà còn bước vào thời kỳ mà mọi lựa chọn quy hoạch đều mang tính quyết định đối với tương lai bản sắc, môi trường sống và năng lực cạnh tranh của thành phố.

Tác phẩm “Miền di sản” của NSNA Văn Đình Huy

Trong bối cảnh ấy, câu chuyện quy hoạch di tích không còn là câu chuyện thuần túy của “bảo tồn công trình”, cũng không chỉ là việc “xác định ranh giới bảo vệ” theo cách làm truyền thống. Quy hoạch di tích, ở tầm đúng của nó, phải trở thành một phương thức quản trị không gian - quản trị cảnh quan - quản trị phát triển; một “khung kỷ luật” cần thiết để di sản tiếp tục sống, tiếp tục sinh lợi ích, và tiếp tục tạo ra năng lượng tinh thần cho đô thị.

Nếu nhìn rộng ra, các đô thị di sản trên thế giới đều đang đi tới một kết luận chung: di sản chỉ thực sự được bảo vệ khi nó được đặt trong một hệ sinh thái quy hoạch có khả năng điều tiết xung đột giữa phát triển và bảo tồn. Và Huế, với tính chất đặc thù của một quần thể di tích gắn chặt với cảnh quan tự nhiên - nhất là lưu vực sông Hương - càng cần một cách tiếp cận như vậy. Bởi giá trị của Huế không nằm ở “những điểm di tích riêng lẻ”, mà nằm ở một cấu trúc văn hóa - lịch sử - phong thủy - cảnh quan kết dính với nhau như một tổng thể hữu cơ.

Bởi vậy, quy hoạch, bảo quản, tu bổ, phục hồi Quần thể di tích Cố đô Huế đến năm 2030, tầm nhìn 2050 phải giải quyết được trọn vẹn các vấn đề trên, giải quyết hài hòa và hiệu quả nhất mối quan hệ giữa bảo tồn và phát triển, hơn thế, còn là nền tảng cho Huế phát triển theo hướng Xanh, Thông minh và Bền vững với tư cách là đô thị di sản trực thuộc Trung ương.

Khi di sản là “cấu trúc sống” của đô thị

Quần thể di tích Cố đô Huế khác với nhiều dạng di sản khác ở chỗ: nó không phải một di sản “đóng” trong hàng rào, mà là một di sản “mở” trong đời sống. Kinh thành - Hoàng thành - Tử Cấm thành là trung tâm biểu tượng; hệ thống lăng tẩm triều Nguyễn phân bố theo các thung lũng, triền đồi, trục sông; những ngôi chùa, đền miếu, phủ đệ, nhà vườn, không gian làng cổ và tuyến sông Hương tạo nên lớp văn hóa dân gian - tín ngưỡng - sinh hoạt thường nhật. Tất cả đan vào nhau, làm thành bản sắc Huế.

Chính vì vậy, quy hoạch di tích ở Huế không thể chỉ dừng ở việc “giữ cho di tích không xuống cấp”. Nhiệm vụ cao hơn là giữ cho “cấu trúc sống” ấy không bị đứt gãy: không đứt gãy về không gian, không đứt gãy về cảnh quan, không đứt gãy về trục nhìn, không đứt gãy về mối liên hệ giữa di tích và cộng đồng. Nói cách khác, bảo tồn ở đây đồng nghĩa với việc bảo vệ tính toàn vẹn của một “cảnh quan văn hóa” (cultural landscape) - nơi thiên nhiên và con người cùng tạo ra giá trị.

Đó là lý do các tư duy quy hoạch hiện đại thường chuyển từ “bảo vệ theo điểm” sang “bảo vệ theo hệ thống” và “quản trị theo lớp”. Huế cần một “tấm bản đồ nhiều tầng” - trong đó vùng lõi được bảo vệ nghiêm ngặt, vùng đệm được quản lý hình thái và chức năng, vùng ảnh hưởng được kiểm soát phát triển theo các tiêu chí cảnh quan - môi trường, và các vùng tương tác phát triển phải được ràng buộc bằng điều kiện xanh - thấp tầng - hài hòa. Đây là cách tiếp cận đủ tinh tế để vừa giữ di sản, vừa không triệt tiêu động lực sống của đô thị.

Tính cấp thiết: không thể chậm hơn vì áp lực phát triển đã thay đổi

Có những thời điểm lịch sử mà việc chậm trễ trong quy hoạch đồng nghĩa với chấp nhận rủi ro không thể đảo ngược. Huế đang ở đúng thời điểm ấy. Đô thị hóa gia tăng, nhu cầu đầu tư hạ tầng và dịch vụ tăng mạnh, du lịch phục hồi và mở rộng, đời sống dân cư trong vùng di sản chuyển động theo nhịp kinh tế thị trường. Trong khi đó, di tích lại đối diện các nguy cơ đa chiều: xuống cấp vật liệu, tác động thiên tai, thay đổi thủy văn, xói lở, ẩm mốc, quá tải khách, áp lực giao thông cơ giới, và cả những can thiệp kiến trúc “đúng phép xây dựng” nhưng “sai tinh thần di sản”.

Một quy hoạch di tích tổng thể cho Huế, nếu làm đúng, là công cụ để “đóng khung” các tác động ấy trong một hệ thống quản lý thống nhất. Nó giúp chuyển từ phản ứng bị động sang chủ động phòng ngừa. Nó giúp giảm tình trạng “mỗi dự án một quyết định”, thay bằng một chuẩn mực chung - nơi mọi quyết định phát triển phải đặt câu hỏi: tác động đến tầm nhìn cảnh quan thế nào, đến giá trị nổi bật toàn cầu ra sao, đến môi trường và cộng đồng như thế nào.

Và điều quan trọng hơn: quy hoạch di tích còn là nền tảng để Huế phát triển theo mô hình đô thị xanh và bền vững. Một đô thị di sản không thể xanh theo kiểu “trồng thêm cây”; nó phải xanh bằng cấu trúc không gian: giữ hành lang sinh thái, giữ thủy hệ tự nhiên, phát triển giao thông sạch, tổ chức du lịch theo sức chứa, nâng chất lượng không gian công cộng. Tất cả những điều ấy đều cần quy hoạch như một “hợp đồng xã hội” giữa bảo tồn và phát triển.

Hợp lý với từng cụm di tích: mạnh ở tư duy tổng thể, cần mạnh hơn ở công cụ thực thi.

Nếu coi Kinh thành là trái tim biểu tượng của Huế, thì sông Hương là mạch máu cảnh quan, còn các lăng tẩm là hệ thống “phổi xanh” văn hóa nằm trong rừng đồi và thung lũng. Mỗi cụm di tích có một độ nhạy khác nhau, do đó cần các công cụ quản trị khác nhau.

Với khu vực trung tâm Kinh thành, rủi ro lớn nhất không chỉ là xuống cấp, mà là biến đổi chức năng và quá tải. Khi lượng khách tăng, khi dịch vụ phát triển, khi giao thông cơ giới chen vào, Kinh thành dễ bị biến thành một không gian “tiêu dùng du lịch” hơn là không gian “trải nghiệm di sản”. Vì vậy, quy hoạch chỉ đúng khi nó đặt ra cơ chế vận hành cụ thể: giới hạn khách theo khung giờ, phân luồng tuyến tham quan, kiểm soát sự kiện, giảm phương tiện cơ giới, ưu tiên đi bộ và xe điện, kiểm soát âm thanh, ánh sáng.

Với hệ thống lăng tẩm, giá trị nằm ở cảnh quan tổng thể: địa hình, trục nghi lễ, rừng thông, hồ nước, tầm nhìn. Một công trình kiến trúc dù được tu bổ hoàn hảo vẫn không cứu được di sản nếu tầm nhìn bị che khuất, nếu không gian bị xâm lấn, nếu rừng cảnh quan bị suy thoái. Vì vậy, quản lý lăng tẩm cần tập trung vào hành lang cảnh quan - sinh thái, quản trị trục nhìn, kiểm soát xây dựng vùng lân cận, đồng thời có chương trình thích ứng khí hậu để chống ẩm, chống xói lở, bảo vệ thảm thực vật.

Với lưu vực sông Hương, đây là khu vực vừa là di sản, vừa là không gian công cộng, vừa là hành lang sinh thái, vừa là trục du lịch. Nếu không có quy hoạch kiểm soát ánh sáng đêm, biển hiệu, kiến trúc ven sông, hoạt động bến bãi, và đặc biệt là biến đổi thủy văn - chất lượng nước, thì “bản sắc sông Hương” sẽ suy giảm. Huế muốn xanh và bền vững, trước hết phải xanh và bền vững từ lưu vực sông Hương.

Từ những logic đó, điểm cần nhấn mạnh là: tư duy tổng thể và phân lớp vùng bảo vệ là đúng; vấn đề còn lại là phải chuyển tư duy ấy thành các quy định có hiệu lực trong cấp phép và trong vận hành.

Điểm nghẽn thường gặp: mạnh về định hướng, yếu ở “bộ máy công cụ”

Trong thực tiễn Việt Nam, nhiều quy hoạch di sản gặp một hạn chế phổ biến: văn bản thuyết minh giàu lý luận và mục tiêu, nhưng thiếu bộ công cụ ràng buộc để thực thi. Khi thiếu công cụ, quy hoạch dễ trở thành “cái khung đẹp”, còn thực tế triển khai bị chi phối bởi dự án cụ thể, bởi nhu cầu đầu tư, bởi sức ép phát triển ngắn hạn.

Vì vậy, nếu muốn quy hoạch di tích thực sự phát huy hiệu lực, phải bổ sung các “công cụ cứng”, tối thiểu gồm:

Một là, bộ quy chuẩn hình thái - cảnh quan theo phân vùng.

Không thể chỉ nói “hài hòa kiến trúc”; phải có chỉ tiêu: chiều cao tối đa, mật độ, khoảng lùi, hình thức mái, vật liệu, màu sắc, biển hiệu, chiếu sáng, quản lý ánh sáng đêm. Huế nhạy cảm với những yếu tố ấy hơn bất kỳ nơi nào, bởi chỉ một vài khối công trình lệch chuẩn cũng đủ phá vỡ trục nhìn và cảm nhận cảnh quan.

Hai là, thiết lập hành lang tầm nhìn và điểm nhìn cảnh quan chủ đạo.

Huế là đô thị của “trục nhìn”. Núi Ngự, sông Hương, núi Kim Phụng, núi Bạch Mã, các hướng nhìn từ Kinh thành ra cảnh quan, từ lăng tẩm ra không gian đồi núi… đều phải được định danh, khoanh vùng, cắm mốc quản lý, và tích hợp vào hệ thống cấp phép.

Ba là, bắt buộc đánh giá tác động di sản (HIA) trong vùng nhạy cảm.

Nhiều xung đột nảy sinh vì dự án “đúng luật xây dựng” nhưng không đánh giá đúng tác động lên di sản. HIA không phải một thủ tục hình thức; nó là công cụ để cân đo - đong đếm tác động về tầm nhìn, cảnh quan, giao thông, du lịch, đời sống cộng đồng.

Bốn là, kế hoạch quản trị sức chứa du lịch.

Không thể đặt mục tiêu phát huy du lịch mà thiếu cơ chế giới hạn. Giới hạn không làm giảm giá trị, ngược lại làm tăng giá trị trải nghiệm, tăng chiều sâu văn hóa, bảo vệ di tích. Du lịch di sản phải chuyển từ “đông khách” sang “đúng khách”, từ “mùa vụ” sang “quanh năm”, từ “tập trung” sang “phân tán”, từ “tiêu dùng nhanh” sang “trải nghiệm chậm”.

Năm là, chương trình thích ứng khí hậu cho di tích.

Huế không thể bảo tồn di tích theo tư duy cũ khi khí hậu đang thay đổi. Cần kịch bản hóa rủi ro lũ - bão - ẩm mốc - xói lở - suy thoái cây xanh, và chuyển thành danh mục dự án ưu tiên: thoát nước bền vững, bảo vệ bờ sông, kiểm soát độ ẩm trong công trình gỗ, bảo vệ rừng cảnh quan lăng tẩm.

Bảo tồn để phát triển: nhưng phát triển phải theo “mô hình xanh” của đô thị di sản

Một đô thị di sản bền vững không thể phát triển bằng cách “thêm công trình” mà phải phát triển bằng cách “tăng chất lượng sống”. Di sản chính là lợi thế để nâng chất lượng sống: không gian công cộng tốt hơn, môi trường đẹp hơn, bản sắc rõ hơn, du lịch có chiều sâu hơn, kinh tế sáng tạo nảy nở từ truyền thống.

Nhưng để làm được điều ấy, quy hoạch cần đặc biệt tránh một nguy cơ: khái niệm “vùng tương tác phát triển/tái tạo di sản” bị hiểu thành vùng mở rộng xây mới. Tương tác phát triển không phải là “được phép làm mạnh tay”, mà là “được phép phát triển theo chuẩn mực”. Chuẩn mực đó phải là: xanh, thấp tầng, hài hòa cảnh quan, ưu tiên không gian công cộng, ưu tiên sinh kế cộng đồng, ưu tiên giao thông sạch.

Huế có thể và nên tiên phong một mô hình: “đô thị di sản - công viên di sản” (heritage park city), trong đó các vùng cảnh quan văn hóa trở thành vành đai sinh thái, sông Hương là trục không gian công cộng, Kinh thành là trung tâm trải nghiệm văn hóa, lăng tẩm là vùng du lịch sinh thái - văn hóa chất lượng cao, và các khu dân cư trong vùng di sản được hỗ trợ sinh kế xanh, dịch vụ văn hóa quy mô nhỏ, nghề thủ công, nghệ nhân, ẩm thực bản địa.

Đó mới là phát triển bền vững: di sản không bị biến thành “hàng hóa”, mà trở thành nền tảng cho một nền kinh tế có trách nhiệm.

Điều chỉnh, bổ sung để quy hoạch “đứng vững” trong thực tế

Để quy hoạch không chỉ đúng về chủ trương mà còn bền về thực thi, có thể kiến nghị bổ sung theo 8 nhóm trọng điểm:

1. Ban hành mã cảnh quan (Landscape Code) theo từng lớp vùng.

2. Chốt hành lang tầm nhìn và điểm nhìn - cắm mốc quản lý.

3. Thiết lập quản trị sức chứa du lịch cho từng điểm di tích.

4. Xây dựng chương trình thích ứng khí hậu và danh mục dự án ưu tiên.

5. Bắt buộc HIA trong vùng đệm/vùng ảnh hưởng.

6. Thiết kế mô hình sinh kế xanh cho cộng đồng vùng di sản.

7. Lộ trình giao thông xanh - giảm xe cơ giới trong vùng lõi.

8. Hoàn thiện cơ chế tài chính bền vững (quỹ bảo tồn, tái đầu tư, CSR, dịch vụ văn hóa có kiểm soát…).

Thay lời kết: Quy hoạch di tích là “kỷ luật của tương lai”, không phải “vòng kim cô” của phát triển

Một quy hoạch di tích tốt không làm đô thị chậm lại; nó làm đô thị đi nhanh hơn theo cách đúng, bền và đẹp. Nó biến phát triển từ “đụng đâu làm đó” thành “đi trong trật tự”. Nó biến di sản từ “gánh nặng bảo tồn” thành “nguồn lực sinh lợi”. Nó biến bảo tồn từ “tu bổ công trình” thành “quản trị cảnh quan - cộng đồng - môi trường”.

Huế có quyền mơ lớn, nhưng giấc mơ ấy chỉ thành hiện thực khi di sản được đặt vào một khung quy hoạch có kỷ luật. Kỷ luật ấy không triệt tiêu sáng tạo; ngược lại, nó mở ra sáng tạo đúng chỗ: sáng tạo về không gian công cộng, về kinh tế di sản, về du lịch chất lượng cao, về sinh kế xanh, về một đô thị sống chậm mà giàu năng lượng văn hóa.

Và ở tầm sâu nhất, quy hoạch di tích của Huế không chỉ để giữ lại quá khứ. Nó là cách Huế lựa chọn tương lai: một tương lai mà bản sắc không bị hòa tan, thiên nhiên không bị đánh đổi, di sản không bị thương mại hóa thô ráp, và con người được sống trong một đô thị xanh - nhân văn - bền vững, đúng với tầm vóc của một Cố đô.

P.T.H
(TCSH444/02-2026)

 

 

Đánh giá của bạn về bài viết:
0 đã tặng
0
0
0
Bình luận (0)
Tin nổi bật
  • NGUYỄN QUANG HÀTrong đời có những bài thơ người ta quên, mà chỉ nhớ một câu nằm lòng. Bởi đó là những câu thơ thực sự, những câu thơ thi sĩ. Từ xưa đến nay, đã có rất nhiều định nghĩa về thơ: Thơ là tiếng hát của trái tim; Thơ là hạt muối kết tinh của tình cảm; Thơ là phút giây rung động của tâm hồn... Nói chung, những định nghĩa ấy cho ta hiểu rằng ở đâu có được sự rung động của trái tim thì ở đó có thơ.

  • ĐỖ LAI THUÝPhê bình văn học Việt Nam, sau sự khởi nguồn của Thiếu Sơn với Phê bình và Cảo luận (1933) chia thành hai ngả. Một xuất phát từ Phê bình để trở thành lối phê bình chủ quan ấn tượng với Hoài Thanh và Thi nhân Việt Nam (1942). Lối kia bắt nguồn từ Cảo luận tạo nên phê bình khách quan khoa học với Vũ Ngọc Phan của Nhà văn hiện đại (1942), Trần Thanh Mai của Hàn Mặc Tử (1941), Trương Tửu của Nguyễn Du và Truyện Kiều (1942), Tâm lý và tư tưởng Nguyễn Công Trứ (1945). Sự phân chia này, dĩ nhiên, không phải là hành chính, mà là khoa học, tức sự phân giới dựa trên những yếu tố chủ đạo, nên không phải là không thể vượt biên. Bởi, mọi biên giới đều mơ hồ hơn ta tưởng, nhất là ở khoa học văn chương.

  • LTS: Marcel Reich-Ranicki, sinh năm 1920, người ở Đức được mệnh danh là "Giáo hoàng văn học", là nhà phê bình văn học đương đại quan trọng nhất của CHLB Đức. "Một lời biện hộ cho thơ" là bài thuyết trình đọc vào ngày 30.11.1980 nhân dịp ra mắt Tập 5 của "Tuyển thơ Frankfurt" trong khuôn khổ chuyên mục thơ của nhật báo "Frankfurter Allgemeine Zeitung" (FAZ) mà tác giả là chủ biên phần văn học từ 1973 đến 1988.Sông Hương xin trân trọng giới thiệu bài "Một lời biện hộ cho thơ" của ông sau đây do dịch giả Trương Hồng Quang thực hiện.

  • TRẦN HUYỀN SÂMGeorge Sand (1804-1876) là một gương mặt độc đáo trên văn đàn Pháp thế kỷ XIX. Cùng thời với những cây bút nổi tiếng như: A.Lamartine, V.Hugo, A.Vigny, A.Musset... nữ sĩ vẫn tạo cho mình một tầm vóc riêng không chìm khuất. George Sand bước vào thế giới nghệ thuật bằng một thái độ tự tin và một khát vọng sáng tạo mãnh liệt. Với hơn hai mươi cuốn tiểu thuyết đồ sộ, G.Sand đã trở thành một tên tuổi lừng danh ngay từ đương thời. Dĩ nhiên, bà lừng danh còn bởi nhiều mối tình bất tử, trong đó có nhà thơ Pháp nổi tiếng A.Musset và nhạc sĩ thiên tài Chopin người Ba Lan.

  • PHẠM QUANG TRUNGCó lần, dăm ba người có thiên hướng lý luận chúng tôi gặp nhau, một câu hỏi có thể nói là quan thiết được nêu ra: trong quan niệm văn chương, e ngại nhất là thiên hướng nào? Rất mừng là ý kiến khá thống nhất, tuy phải trải qua tranh biện, không đến nỗi quyết liệt, cũng không phải hoàn toàn xuôi chiều hẳn. Có lẽ thế mới hay!

  • NGUYỄN HỮU HỒNG MINH1- "Thơ trẻ- Những giá trị mới" là một "mưu mô" của nhà phê bình trẻ Nguyễn Thanh Sơn và nhóm "Văn nghệ mới" (bao gồm Nguyễn Hữu Hồng Minh, Văn Cầm Hải, Phan Huyền Thư, Ly Hoàng Ly, Nguyễn Vĩnh Tiến, Dạ Thảo Phương... và một số người khác) dự tính tập hợp, tuyển chọn 1 tuyển thơ của 10 (hay nhiều hơn) tác giả trẻ từ 30 tuổi trở xuống, xuất hiện trong vòng 3 năm cuối cùng của thế kỉ để trình làng giới thiệu chân dung thế hệ mình.

  • NGUYỄN HOÀN Trịnh Công Sơn là một hiện tượng độc đáo của âm nhạc và văn hoá Việt Nam được ái mộ không chỉ ở trong nước mà cả ở nước ngoài. Vì thế mà từ khi ông qua đời đến nay đã có trên chục đầu sách viết về ông, một số lượng hiếm thấy đối với các nhạc sĩ khác. Gần đây có cuốn “Trịnh Công Sơn vết chân dã tràng” của Ban Mai do Nhà xuất bản Lao Động, Trung tâm Văn hoá Ngôn ngữ Đông Tây xuất bản, Hà Nội, 2008. Với niềm ngưỡng mộ tài hoa và nhân cách nhạc sĩ Trịnh Công Sơn, tôi đã hăm hở tìm đọc cuốn sách mới này nhưng tiếc thay, chưa kịp trọn nỗi mừng đã phải thất vọng về những trang viết đánh giá đầy sai lệch và thiếu sót, phiến diện về Trịnh Công Sơn và chiến tranh Việt Nam.

  • HOÀNG QUỐC HẢIThơ Lý - Trần có mạch nguồn từ Đinh - Lê, nếu không muốn nói trước nữa. Rất tiếc, nguồn tư liệu còn lại cho chúng ta khảo cứu quá nghèo nàn.Nghèo nàn, nhưng cũng đủ tạm cho ta soi chiếu lại tư tưởng của tổ tiên ta từ cả ngàn năm trước.

  • NGUYỄN VĂN THUẤN          (Nhóm nghiên cứu - lý luận phê bình trẻ)Thời gian gần đây, tại Việt , các tác phẩm của nhà văn Nhật Bản H.Murakami thường xuyên được dịch và xuất bản. Là một giọng nói hấp dẫn trên văn đàn thế giới, sáng tác của ông thu hút đông đảo công chúng và dành được nhiều sự quan tâm của các nhà nghiên cứu, phê bình. Một trong những tiểu thuyết làm nên danh tiếng của ông là Rừng Nauy.

  • PHAN TÂMQuê hương Phan Đăng Lưu, xã Hoa Thành, huyện Yên Thành, cách Kim Liên, Nam Đàn, quê hương Hồ Chí Minh khoảng 60 km.Hai nhân cách lớn của đất Nghệ An. Không hẹn mà gặp, xuất phát từ lương tri dân tộc, chủ nghĩa yêu nước Việt Nam, đến chủ nghĩa Mac - Lê nin, thành hai chiến sĩ cộng sản Việt Nam nổi tiếng.

  • THÁI DOÃN HIỂUNhà thơ Võ Văn Trực thuộc loại tài thì vừa phải nhưng tình thì rất lớn. Chính cái chân tình đó đã giúp anh bù đắp được vào năng lực còn hạn chế và mong manh của mình, vươn lên đạt được những thành tựu mới đóng góp cho kho tàng thi ca hiện đại của dân tộc 4 bài thơ xuất sắc: “Chị, Vĩnh viễn từ nay, Thu về một nửa và Nghĩa địa làng, người ta sẽ còn đọc mãi.

  • HÀ  ÁNH MINHBài thứ nhất, Một cuộc đời "Ngậm ngải tìm trầm" của Vương Trí Nhàn, đăng trên tạp chí Diễn đàn văn nghệ Việt Nam số Xuân Canh Thìn năm 2000, và bài thứ hai "Sư phụ Thanh Tịnh làm báo tết" của Ngô Vĩnh Bình, đăng trên báo Văn Nghệ, số Tết cũng năm Canh Thìn 2000. Bài đầu tiên viết dài, giọng văn trau chuốt điệu nghệ. Bài sau ngắn, mộc mạc.

  • LÊ THỊ HƯỜNGDẫu mượn hình thức của thể kí, dẫu tìm đến vần điệu của thơ, điểm nhất quán trong sáng tác của Hoàng Phủ Ngọc Tường là một cái tôi say đắm thiên nhiên. Đằng sau những tài hoa câu chữ là một cái tôi đa cảm - quá chừng là đa cảm - luôn dành cho cỏ dại những tình cảm lớn lao.  

  • BỬU NAM1. Nếu văn xuôi hư cấu (đặc biệt là tiểu thuyết) chiếm vị trí hàng đầu trong bức tranh thể loại của văn học Mỹ - La tinh nửa sau thế kỷ XX, thì thơ ca của lục địa này ở cùng thời gian cũng phát triển phong phú và rực rỡ không kém, nó tiếp tục đà cách tân và những tìm tòi đổi mới của những nhà thơ lớn ở những năm 30 - 40.

  • NGUYỄN ĐĂNG ĐIỆP1. Khi chạm vào cơn lốc và những điệu rock thơ mang tên Vi Thuỳ Linh, bất chợt tôi nhớ đến câu thơ dịu dàng và sâu thẳm của Paul Eluard: Trái đất màu xanh như một quả cam. Với P. Eluard, tình yêu là một thế giới tinh khiết, rạng rỡ và ngọt ngào: Đến mức tưởng em khỏa thân trước mặt. Còn Vi Thuỳ Linh, nếu ai hỏi thế giới màu gì, tôi đồ rằng nàng Vi sẽ trả lời tắp lự: Màu yêu.

  • HÀ VĂN LƯỠNG1. Cuộc chiến tranh giữ nước vĩ đại của nhân dân Xô Viết là một bản anh hùng ca bất tử của dân tộc Nga trong thế kỷ XX (1941-1945). Nó mãi mãi đi vào lịch sử vẻ vang và oanh liệt, không chỉ của đất nước Xô Viết mà còn cả với nhân loại tiến bộ yêu chuộng hòa bình trên thế giới, khẳng định bản chất tốt đẹp và chủ nghĩa anh hùng cách mạng của con ngưòi Xô Viết.

  • LƯƠNG THỰC THULTS: Lương Thực Thu, sinh năm 1903 tại Bắc Kinh, thời nhỏ học ở trường Thanh Hoa. Năm 1923 du học tại Mỹ. Năm 1926 về nước, lần lượt dạy học ở trường Đại học Đông Nam, Đại học Thanh Đảo, Đại học Bắc Kinh, và Đại học Sư phạm Bắc Kinh. Năm 1949 sang ở Đài Loan, chủ yếu giảng dạy ở Đại học Sư phạm Đài Loan. Năm 1966 nghỉ hưu, năm 1987 ốm chết tại Đài Bắc.

  • NGUYỄN XUÂN HOÀNG   (Đọc “Lý luận và văn học”, NXB Trẻ 2005 của GS.TS Lê Ngọc Trà)Ra mắt bạn đọc năm 1990, năm 1991, cuốn sách “Lý luận và văn học” của Giáo sư - Tiến sĩ Lê Ngọc Trà được trao giải thưởng của Hội Nhà văn Việt Nam. 15 năm qua, những tưởng một số vấn đề về lý luận văn học mà cuốn sách đề cập đã không còn mới, đã “lạc hậu” so với tiến trình phát triển của văn học. Nhưng không, khi đọc lại cuốn sách được nhà xuất bản Trẻ tái bản lần thứ nhất năm 2005, những vấn đề mà GS.TS Lê Ngọc Trà đề cập vẫn còn nóng hổi và giữ nguyên tính thời sự của nó.

  • TRẦN ĐÌNH SỬLí luận văn học Việt Nam thế kỉ XX đã trải qua ba lần thay đổi hệ hình tư duy. Lần thứ nhất diễn ra vào những năm 1932 đến 1945 với việc hình thành quan niệm văn học biểu hiện con người, xã hội, lấy thẩm mĩ làm nguyên tắc, chống lại quan niệm văn học thời trung đại lấy tải đạo, giáo huấn, học thuật làm chính tông, mở ra một thời đại mới trong văn học dân tộc.

  • HỒ THẾ HÀĐà Linh - Cây bút truyện ngắn quen thuộc của bạn đọc cả nước, đặc biệt, của Đà Nẵng với các tác phẩm Giấc mơ của dòng sông (1998), Nàng Kim Chi sáu ngón (1992),Truyện của Người (1992) và gần đây nhất là Vĩnh biệt cây Vông Đồng (1997). Bên cạnh ấy, Đà Linh còn viết biên khảo văn hoá, địa chí và biên dịch.