Những số Sông Hương đầu tiên

15:37 17/07/2008

NGUYỄN KHOA ĐIỀM(TBT: 1983 - 1986)Bây giờ nhìn lại những số Sông Hương đầu tiên (số 1 ra mắt tháng 6-1983) không khỏi cảm thấy tờ tạp chí như một… cô gái quê, giản dị, khiêm nhường, có vẻ… tồi tội. Giấy đen. Bìa mỏng. Bát chữ typo chỗ đậm chỗ nhạt. Sông Hương làm sang cho in ảnh tác giả, khốn nỗi, ảnh loè nhoè, không rõ mặt. Giá bao cấp 7 đồng/số, vẫn bị chê đắt. Được cái lượng bản in ngay số đầu là 4.000 bản. Trông khí sắc cuốn tạp chí vẫn chưa xa cái thời tranh đấu chống Mỹ, in sách báo trong gác trọ sinh viên.

Ấy thế mà bao nhiêu anh chị em văn nghệ ngày ngày lui tới trụ sở Hội hỏi han chờ đợi, kể cả các bậc trí thức, anh đạp xích lô, chị nội trợ trong những ngôi nhà kín cổng cao tường xứ Huế: Bao giờ Sông Hương ra? Nó quả là đứa con của mang nặng đẻ đau, chứa đựng bao khát khao của một vùng đất văn hoá mong muốn mặc lại chiếc áo gấm hoa từ lâu phải xếp lại. Còn nhớ những ngày đó, anh Xuân Hoàng - người chủ trì công việc Hội hạ bút ký công văn xin ra tạp chí từ cuối năm 1980 mà mãi hai năm sau Tỉnh uỷ Bình Trị Thiên, sau khi thăm dò, cân nhắc mới có văn bản chính thức đề nghị Ban Tuyên giáo Trung ương cho ra tạp chí với định kỳ hai tháng một số. Ba tháng sau thì giấy phép chuyển về, kết thúc một thời chìm lắng của sinh hoạt văn nghệ tỉnh nhà.
Để đón giấy phép, một năm trước đó, những người chủ trì đã phải chuẩn bị không biết bao nhiêu việc. Thảo luận, tranh cãi về đường hướng tờ tạp chí, quan niệm biên tập, định hướng độc giả, phong cách trình bày, địa bàn lưu hành, cho đến hình thức thiết kế mỹ thuật, xây dựng chuyên mục… Cuối cùng là tên tạp chí, bộ máy biên tập. Nhất nhất việc gì cũng trao đổi, mổ xẻ, trong phòng họp, ngoài quán cà phê Liễu Quán, trong bàn nhậu tay ba, tay tư. Cứ sôi sùng sục, cứ như là một cuộc “đại cách mạng văn hoá” đến nơi.
Mong muốn của anh chị em là có một tờ tạp chí cho “ra môn ra khoai”. Tạp chí ra tạp chí. Đừng trở lại cái nội san “Văn nghệ Bình Trị Thiên” một thời, một thứ ấn phẩm cho thì không tiện, bán thì không ai mua, in ấn dễ dãi, chẳng khác gì một tài liệu tuyên truyền giải thích chính sách.
Ngoài trang bài văn chương nghệ thuật quen thuộc, anh chị em đều mong muốn tạp chí này phải chứa đựng sức nặng văn hoá vốn là kho gia bảo người xưa đã để lại cho con cháu trên mảnh đất này.
Muốn có một tờ tạp chí có “dáng vóc” nhất định lại phải mở rộng liên kết với bạn bè cả nước, phải thu hút bài vở từ phương xa. Lập tức phải tổ chức các đoàn ra Bắc vào Nam, gặp mặt, trình bày chủ trương ra tạp chí, xin sự cộng tác bài vở và phát hành từ các kho nhân tài Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh.
Riêng cái tên tạp chí cũng thảo luận vui đáo để. Phú Xuân chăng? Phú Xuân thì già quá! Đất Nước chăng? Đất Nước thì mông lung quá! Hay Miền Trung, Ngôi Sao, Sông Hương?... Cuối cùng thì Sông Hương được chọn.
Mọi người đều tâm niệm tạp chí lần này chất lượng phải đặt lên hàng đầu, bài vở phải hay, phải mới. Tạp chí có hay, có mới thì mới có ý nghĩa động viên sáng tác, thúc giục mọi người nâng cao nghề nghiệp. Nhưng hay, mới cũng lắm phong cách, giọng điệu, làm sao để có hay, mới mà trong ấm ngoài êm, đoàn kết một nhà văn nghệ, đó mới thật khó. Trong ngôi nhà văn nghệ Bình Trị Thiên có anh chị phía Bắc có sức sáng tạo bền chắc, tâm huyết, còn anh chị em ở phía Nam thì nhạy cảm, mới mẻ, làm sao phối hợp thật khéo để tạo nên một bức tranh phong phú, đa giọng điệu, sẽ làm cho Sông Hương đẹp lên, thay vì rối ren, vẩn đục. Những điều ấy khó có một nguyên tắc nào ấn định cả mà phải xuất phát từ sự công tâm, chân thành, yêu mến đồng nghiệp và phải được xem xét cẩn thận từng bản thảo một. May mắn là Sông Hương có một đội ngũ biên tập xứng đáng.
Hoạ sĩ Bửu Chỉ cố gắng hết sức cho tạp chí có được bộ mặt khả ái, không ít lần anh phải vò đầu bứt tai bới từng con chữ chì để tìm một “co” chữ thích hợp, để “can” lại từng khuôn hình, đường nét trên bàn in quá thô sơ. Anh đã thuyết phục được ban biên tập, kể cả độc giả về cách dàn dựng trang bìa, với khuôn hình đơn giản nhưng hiện đại, với hai chữ Sông Hương như lồng bóng vào nhau, một vi-nhét con chim phượng hoàng như dấu tích dĩ vãng được cách điệu hoá. Trên số ra mắt của tạp chí những cái tên quen thuộc của người đọc cả nước đã được giới thiệu: Tô Nhuận Vỹ, Trần Thuỳ Mai, Nguyễn Hữu Đính, Phan Thuận An, Hoàng Phủ Ngọc Tường… Sông Hương giữ trọn sắc thái đó trong nhiều năm đầu.
Nhiều biên tập viên của tạp chí hẳn sẽ giữ mãi ấn tượng không bao giờ quên về ngày đầu ra mắt tạp chí. Chúng tôi bỏ tạp chí lên chiếc xe jeep và đi rao bán ngoài đường phố của Huế. Khi xe dừng trước chợ Đông Ba, chị em tiểu thương trong chợ đổ ra mua tạp chí vì nghe rao có bài thơ tình cuối cùng của nhà thơ Thanh Hải lần đầu được in ra và phóng sự mới về chợ Đông Ba. Cuộc “xuống đường” lần đó đã tiêu thụ được 1.000 bản. Gần 2.000 bản tạp chí được cấp tốc đưa bằng xe lửa vào thành phố Hồ Chí Minh. Nhưng những đại diện trong đó yêu cầu đưa thêm 1.000 bản nữa. Chúng tôi đành bấm bụng chịu. Nhà nước chỉ cấp giấy in để được in 3.000 bản, in lên 4.000 là quá liều rồi, lấy đâu ra giấy mà in?
Cứ nhớ lại ngày đó là không thể quên hình dáng tất bật của Nguyễn Khắc Phê, Phó Tổng biên tập vừa nội dung vừa tay hòm chìa khoá, vào ra liên tục trong căn phòng 20 mét vuông của toà soạn, tay cầm kính, tay cầm bản thảo, chẳng khác nào ông chủ nhiệm hợp tác xã kỹ lưỡng với từng con chữ. Nhớ Thái Ngọc San cao lều khều, thoắt ẩn thoắt hiện, giữ quan hệ rất khéo với giới trí thức thành phố, nghe được nhiều dư luận, chính anh là người đề xuất “Trang viết đầu tay” và thường xuyên giữ mục “Toà soạn và bạn đọc”, với cái giọng vui vui, chân tình của anh nhiều lúc đã cứu cho toà soạn những bàn thua trông thấy. Tôi còn nhớ cây bút mở màn cho “Trang viết đầu tay” là Trần Thị Huyền Trang, sinh viên Đại học Tổng hợp Huế, mà chỉ mấy năm sau đã trở thành một cây bút nữ được cả nước biết đến.
Để một tạp chí có thể lưu thông trên thị trường, thoát khỏi số phận tập san nội bộ, vai trò trị sự thật quan trọng. Tôi muốn nói đến Võ Mạnh Lập, người phụ trách trị sự của Sông Hương lúc đó. Anh có biệt tài đĩnh đạc, ung dung xử lý những chuyện nợ nần, dôi dư chung quanh việc in ấn, phát hành “đâu vào đấy” để cho chúng tôi có thể chuyên tâm theo đuổi chữ nghĩa.
Số ra mắt trình làng rồi thì niềm vui, nỗi lo cứ theo đó kéo về, thêm một số mới là thêm một thử thách, chẳng có số báo nào là trấn an cho số báo nào. Thường xuyên chờ đợi bài vở, chờ đợi dư luận, thường xuyên cố gắng. Niềm vui lớn nhất là dựng được tác giả mới, phong cách sáng tạo mới. Tôi muốn nói đến Nguyễn Quang Lập. Anh xuất hiện lần đầu trên Sông Hương là một bài thơ, liền đó là truyện ngắn “Người lính hay nói trạng”, rồi “Tiếng lục lạc”. Nhà văn trẻ lập tức già dặn ngay trên trang viết, với phong cách kể chuyện rất “lính”, mạnh mẽ và xúc cảm. Những ngày đó ở trụ sở Hội, ở toà soạn bừng lên một không khí rất lạ, tất cả chúng tôi như nhận được quà. Niềm vui cũng thật lớn khi từ Nghĩa Bình, Thanh Thảo ném về Sông Hương những trường ca mới của anh với sức nặng của ngọn Ấn sơn quê anh đó là “Đêm trên cát” viết về Cao Bá Quát, “Khối vuông ru-bích” và “Hà Nội nhìn từ mắt tôi”. Những trường ca đó đến bây giờ còn là niềm tự hào của người biên tập. Rồi từng bước, những nhà văn hoá cả nước, những cây bút lý luận phê bình đã chọn Sông Hương làm trường văn trận bút. Tôi nhớ ngày đầu khi tạp chí có được loạt bài của học giả Phan Ngọc “Suy nghĩ về thể loại thơ song thất lục bát”, “Nguyễn Du, nhà phân tích tâm lý” thì mỗi biên tập viên chúng tôi đều vui sướng như có khách quý đến chơi nhà…
Ngày nay nhiều người từng đến với Sông Hương ngày đầu không còn nữa. Làm sao quên được các bác, các anh: Nguyễn Hữu Đính, Xuân Hoàng, Thanh Hải, Trần Hoàn, Lê Xuân Việt, Bửu Chỉ, Văn Lang, Phạm Đăng Trí, Thái Ngọc San, Trịnh Xuân An, Hải Bằng, Lương An, Mai Văn Tấn… và biết bao bạn bè đồng nghiệp trong cả nước đã sống với Sông Hương, chia xẻ buồn vui với Sông Hương, cứ như hình bóng đó, ân tình đó in bóng mãi trên dòng sông xanh biếc qua năm tháng.
Ngày 13.6.2008

N.K.Đ
(nguồn: TCSH số 233 - 07 - 2008)

Đánh giá của bạn về bài viết:

0 đã tặng

Bày tỏ cảm xúc Mã QRCode

Bình luận (0)

Tin nổi bật

Nhà văn dụng võ (Hoặc là “Vạch túi cho người xem... bia”)

Xem thêm

Nhà thơ nên đi... xe đạp

THANH THẢOLTS: Nhà thơ Nguyễn Khoa Điềm đã về Huế. Có thể nói đấy là một sự kiện - một sự kiện trang nghiêm lặng lẽ.Là người có căn lành, cuộc trở về của ông dường như mãn vẹn. Ông đã trở về với nơi xuất phát, trở về với “ngôi nhà có ngọn lửa ấm”, trở về với tư cách một công dân thi sĩ.Sông Hương có nhã ý “cập nhật” ông từ đầu nhưng qua dò ướm, biết ông chưa muốn, Sông Hương đành để các báo bạn “post” trước.Mặc dầu “truy cập” sau nhưng Sông Hương với ông, với người Tổng Biên tập đầu tiên - Tổng Biên tập sáng lập hẳn còn nhiều duyên nợ, dài dài...
Lão nhà văn Trang Thế Hy: đêm nghe dừa rụng ngày nhìn chuột rơi

THANH THẢO“gió đưa gió đẩy về rẫy ăn còngvề sông ăn cá về đồng ăn cua”
Chuyện “họp” và “làm” của các nhà văn ở Huế

NGUYỄN KHẮC PHÊCó lẽ trong các loại tổ chức hội đoàn, tổ chức các Chi hội nhà văn (thuộc Hội Nhà văn Việt Nam) là ít họp hành nhất; trong đó Chi hội ở Thừa Thiên Huế hẳn được xếp “đầu bảng” về “thành tích” này.
Festival Huế 2006 với ông Hoàng Phủ

NGUYỄN ĐÌNH CHÍNHĐêm hè từ 7 giờ tối tới 7 giờ sáng. 12 giờ liên tục nhận những cái rùng mình trong toa máy lạnh ghế mềm chuyến tầu xuyên Việt. 9 giờ sáng xuống Huế. Cơn mưa rớt bão Chanchu đã tạnh. Nắng Huế nhức đầu. Khách sạn Duy Tân. Nằm đọc Tạp chí sông Hương.
Trò chuyện 700 năm thơ Huế với Hải Trung

Gắn liền với 700 năm Thuận Hoá - Phú Xuân, 700 năm thơ Huế là tập thơ do Hội Liên hiệp Văn học nghệ thuật tỉnh, Hội Nhà văn TT-Huế phối hợp thực hiện và sẽ ra mắt bạn đọc trong thời gian đến. Đây sẽ là tập thơ có bề dày và cũng là tập thơ đầu tiên khái quát một chiều dài với một diễn trình lịch sử thơ ca của vùng đất TT-Huế.
Nhà thơ không bao giờ lớn tiếng

ĐÀO ĐỨC TUẤNNhà thơ Lê Văn Ngăn sinh năm 1944 ở làng Niêm Phò, xã Quảng Thọ, huyện Quảng Điền, Thừa Thiên Huế; hiện sống tại TP Quy Nhơn, Bình Định. Hội viên Hội Nhà văn Việt Nam, nguyên Phó Chủ tịch Hội VHNT Bình Định. Thơ in trong nhiều tuyển tập trong và ngoài nước nhưng chỉ có một tập riêng “Viết dưới bóng quê nhà” (NXB Hội Nhà văn - 2008).
“Văn học trẻ - nhìn lại và phát triển”

NGỰ VIÊNLTS: Văn học trẻ Huế hiện nay như thế nào? Các tác giả trẻ đang ở đâu? Tại sao đã nhiều năm nay, không có một hội viên mới nào của Hội Nhà văn Thừa Thiên Huế ở độ tuổi thậm chí U40? Đâu rồi, một sân chơi văn học vốn là niềm tự hào một thời của những cây bút trẻ Huế?... Một thực tế đầy bức xúc đã khiến những người có trách nhiệm không thể tiếp tục ngồi yên. Cuộc tọa đàm “Văn học trẻ Huế- nhìn lại và phát triển” do Tạp chí Sông Hương và Hội Nhà văn Thừa Thiên Huế phối hợp tổ chức vào sáng chủ nhật 12/10 vừa qua, nói như nhà văn Tô Nhuận Vỹ, “lẽ ra phải được tổ chức từ lâu”…
Một thời tôi đã sống

BỬU NAM* Để tưởng nhớ Trịnh Công Sơn và Ngô Kha1. Buổi chiều nắng vàng rực trên tàn cây xanh. Hình như có một con chim nhỏ nào đó đang líu lo trong lùm cây trên cao.
Năm gương mặt văn nghệ tuổi Tuất

NGUYỄN THỤY KHA1. BÁC CẢ KHOÁTNhạc sĩ Nguyễn Xuân Khoát sinh năm Canh Tuất 1910 - năm Tuất đầu tiên của thế kỷ XX. Bởi vậy, bác mang bản mệnh Dương Thoa Xuyên Kim (vàng trang sức).
Nhạc sĩ Phạm Duy “Biết ái tình ở dòng sông Hương”

NGUYỄN ĐẮC XUÂN thực hiệnNhạc sĩ Phạm Duy sinh trưởng ở Hà Nội (5.10.1921), một thời gian dài sinh sống ở miền Nam và nước ngoài, tác phẩm của ông gắn bó với nhiều địa phương trong cả nước. Do hoàn cảnh lịch sử, ông đã có những quan hệ đặc biệt với Huế, với vùng núi Ngự sông Hương.
Văn Cầm Hải

NGÔ MINHTrên hành trình văn chương thăm thẳm, mỗi nhà văn đều có một lối khởi hành riêng. Đối với nhà văn trẻ Văn Cầm Hải, con đường đó bắt đầu từ sự lựa chọn đầy nghị lực: Anh không ăn bóng một thời đã đi qua. Câu thơ Hải viết về Apolinaire như một tuyên ngôn của mình! Quen thân Văn Cầm Hải hơn 10 năm nay, tôi thấy chàng trai trẻ này là một mẫu thanh niên hiện đại trong suy nghĩ và sáng tạo nghệ thuật, ham học hỏi, có chí tiến thủ, không bao giờ bỏ phí thời gian vào những say mê vô bổ.
Thương tiếc nhà văn Nguyễn Xuân Hoàng

LGT: Nhà văn, nhà báo Nguyễn Xuân Hoàng sinh ngày 30-8-1966, đảng viên Đảng cộng sản Việt Nam, nguyên Phó Trưởng phòng chương trình Đài PTTH TT.Huế, ủy viên thường vụ Hội Liên hiệp VHNT TT.Huế, ủy viên thường trực Hội Nhà văn TT.Huế, Trưởng ban Biên tập TCSH, Thư ký Chi hội Nhà báo TCSH đã đột ngột qua đời ngày 16 -12-2006 tại Huế. Thương tiếc anh và thể theo nguyện vọng của bạn hữu, đồng nghiệp, Sông Hương xin dành số trang đáng kể đăng điếu văn của Hội Liên hiệp VHNT cùng các bài viết viếng, tiễn đưa anh về nơi an nghỉ cuối cùng.Nguyễn Khắc Thạch - Lê Văn Phương - Lê Huỳnh Lâm - Trần Tuấn - Nguyễn Trương Khánh Thi - Hồ Thế Hà - Trần Hạ Tháp - Đào Đức Tuấn - Tỷ Em - Ngô Minh - Lãng Hiển Xuân - Phạm Thị Anh Nga - Hồ Đắc Thiếu Anh - Nguyên Quân - Đinh Thu - Nhất Lâm - Ngô Cang - Ngàn Thương - Lê Ngã Lễ
Nhà viết kịch Ngọc Tranh, “gừng càng già càng cay”

NGÔ MINHDịp sát Tết Đinh Hợi, thoáng thấy tôi trên đường Lê Lợi, anh Ngọc Tranh ra hiệu dừng xe rồi nhanh nhẹn mở tờ báo Tuổi Trẻ ra, nheo nheo con mắt cười hồ hởi: “Mình làm Trò chơi mà được Trời cho, ông thấy ngon không?”. Thì ra, báo Tuổi Trẻ ra ngày 13-2-2007, tức ngày 26 Tết, đưa tin Liên hoan hài kịch Xuân 2007 của Thành phố Hồ Chí Minh vừa kết thúc tại sân khấu nhạc nước Đầm Sen, nhóm Hoàng Sơn được giải nhất với vở hài kịch ngắn Trời cho.
Nhạc sĩ Trần Hữu Pháp 75 mùa xuân

MAI VYNhạc sĩ Trần Hữu Pháp sinh ra và lớn lên trong một gia đình nho giáo nghèo tại huyện Hoài Ân, tỉnh Bình Định. Từ năm 1946, Trần Hữu Pháp thoát ly gia đình phục vụ cách mạng. Trong sáu mươi năm, anh đã gắn bó với nhiều vùng đất của Tổ quốc.
“Bác ơi! tim Bác mênh mông thế!”

TRẦN ĐƯƠNGCuối năm 1973, đầu năm 1974, khi bắt đầu tiến hành tuyển chọn và dịch thơ của Tố Hữu ra tiếng Đức, tôi có gửi tới nhà thơ danh mục những bài cần dịch và xin ông cho ý kiến.
Gặp gỡ nhà văn Hoàng Phủ Ngọc Tường những ngày đầu năm tại Huế: “văn chương đòi hỏi cái gì... hơn cả máu!”

Sức sống của Hoàng Phủ Ngọc Tường sau cơn bạo bệnh là một niềm vui cho làng văn học Việt . Trong những ngày tháng điều trị, những trang viết của ông không vì thế “đóng cửa” mà nhiều khi lại thăng hoa vì đây là khoảng thời gian đúc kết của một chuỗi dài “ham chơi”, một thời đã từng lên rừng xuống bể, vào Nam ra Bắc với biết bao “Miền gái đẹp”... Không bao giờ dừng bước - Đó cũng là cốt cách của nhà văn gốc Bích Khê, Quảng Trị này.
Những mối tình nước mắt của tử tù Lê Quang Vịnh

NGÔ MINHLTS: Giáo sư Lê Quang Vịnh, người trí thức Sài Gòn yêu nước bị toà án binh đặc biệt của Chính quyền Sài Gòn kết án tử hình năm 1962 và đày ra Côn Đảo biệt giam trong chuồng cọp, hầm đá, bị khổ sai suốt 14 năm ròng, từ năm 1962 - 1975. Cuộc đời và nhân cách, ý chí kiên cường của người tử tù nổi tiếng này là một pho truyện lạ lùng và hấp dẫn. Nhà thơ Ngô Minh vừa hoàn thành bản thảo tập ký sự “Chuyện tử tù Lê Quang Vịnh”. Chúng tôi xin giới thiệu với bạn đọc chương nói về những mối tình nước mắt của Lê Quang Vịnh trong thời gian hoạt động cách mạng ở Sài Gòn, trước khi bị án tử hình.
Phùng Quán và tôi

HOÀNG VŨ THUẬT
Nhà thơ Thu Nguyệt: “Ta ngồi đo đếm mênh mông”

Sinh ngày 02 tháng 8 năm 1962 tại Cao Lãnh, Đồng ThápTốt nghiệp Trường Viết văn Nguyễn Du (khoá III).Hiện công tác ở Báo Tuổi Trẻ, thành phố Hồ Chí MinhHội viên Hội Nhà văn Việt NamBài “copy” sau đây là cuộc trò chuyện giữa nhà thơ Thu Nguyệt và nhà báo Diễm Chi, đăng trên báo Phụ nữ chủ nhật thành phố Hồ Chí Minh.http://thunguyetvn.com
Nhà văn Sơn Nam nghèo mà sang

NGUYỄN QUANG SÁNG“Cách đây ba năm tôi có viết về nhà văn Sơn , chớ không phải khi nghe tin anh đi xa rồi, tôi mới nghĩ đến anh. Tôi viết về anh lúc anh còn khoẻ mạnh và minh mẫn. Anh đã đọc, gật đầu, cười…”.