Sáng ngày 23/7, Hội Khoa học Lịch sử thành phố Huế đã tổ chức Hội thảo khoa học “Nhận diện văn hóa di sản tại vùng đất Huế”. Tham dự có ông Nguyễn Quang Tuấn, Phó Chủ tịch HĐND thành phố, cùng đông đảo các nhà nghiên cứu, nhà khoa học, chuyên gia trong lĩnh vực lịch sử, văn hóa.
Chủ trì Hội thảo
Trong bối cảnh thành phố Huế đang xây dựng và phát triển theo định hướng đô thị di sản trực thuộc Trung ương, yêu cầu nhận diện đầy đủ các giá trị văn hóa, lịch sử, cảnh quan và con người Huế trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Hội thảo diễn ra nhằm làm sáng tỏ những đặc trưng của di sản Huế trong tiến trình lịch sử đồng thời góp phần bổ sung luận cứ khoa học phục vụ công tác bảo tồn, phát huy giá trị di sản gắn với phát triển bền vững.
Hội thảo đã nhận được 45 tham luận, phản ánh nhiều góc tiếp cận đa dạng đối với văn hóa Huế. Sau quá trình phản biện và tuyển chọn, 32 tham luận được lựa chọn đưa vào kỷ yếu và trình bày tại hội thảo.
Nội dung được sắp xếp thành 4 chủ đề: Nhận diện không gian, lịch sử và bản sắc di sản văn hóa Huế; Di sản văn hóa vật thể và thiết chế văn hóa Huế; Di sản văn hóa phi vật thể và đời sống tâm linh Huế; Bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa Huế trong bối cảnh phát triển mới.
![]() |
| Tiến sĩ Phan Tiến Dũng - Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Thành phố Huế phát biểu đề dẫn Hội thảo |
Với chủ đề Nhận diện không gian, lịch sử và bản sắc di sản văn hóa Huế, các nhà nghiên cứu tập trung lý giải những nền tảng hình thành bản sắc văn hóa Huế trong tiến trình lịch sử lâu dài. Từ góc nhìn khái quát về khái niệm di sản văn hóa Huế đến những nghiên cứu chuyên sâu về không gian lịch sử Thuận Hóa - Phú Xuân, di sản Champa, văn hóa sông nước, văn hóa các dân tộc thiểu số, gia phong truyền thống...
Đáng chú ý, các tham luận cho thấy bản sắc Huế không phải là sản phẩm của một thời kỳ lịch sử riêng lẻ mà được kiến tạo qua nhiều lớp văn hóa kế tiếp, trong đó các yếu tố bản địa, Champa và Đại Việt không ngừng giao lưu, tiếp biến. Không gian sông Hương - núi Ngự, hệ thống sông nước, làng xã truyền thống cùng đời sống của cộng đồng cư dân nhiều dân tộc đã tạo nên những giá trị đặc trưng, góp phần định hình bản sắc văn hóa Huế.
Các nghiên cứu cũng khẳng định vai trò của gia phong, truyền thống hiếu học, nếp sống trọng lễ nghĩa như những giá trị cốt lõi vẫn còn nguyên ý nghĩa trong xã hội hiện đại.
![]() |
| PGS.TS Đỗ Bang, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam phát biểu tại Hội thảo |
Ở chủ đề Di sản văn hóa vật thể và thiết chế văn hóa Huế, các tham luận đề cập khá toàn diện từ hệ thống thiết chế văn hóa, mỹ thuật cung đình, giáo dục khoa cử, Văn Miếu - Văn Thánh, xã thương, các dòng họ danh tiếng đến những nhân vật lịch sử và thiết chế bảo tàng đầu thế kỷ XX.
Điểm nổi bật của nhóm tham luận là cách tiếp cận di sản vật thể không chỉ như những công trình kiến trúc hay hiện vật lịch sử mà còn là biểu hiện của tư tưởng, thiết chế quản trị, giáo dục, kinh tế và văn hóa của một trung tâm chính trị quốc gia. Nhiều tư liệu mới được công bố, góp phần bổ sung nhận thức về quá trình vận hành của xã hội Huế thời Nguyễn, đồng thời mở rộng nghiên cứu về lịch sử văn hóa địa phương từ góc độ thiết chế.
![]() |
![]() |
![]() |
| Các đại biểu thảo luận tại Hội thảo |
Đối với chủ đề Di sản văn hóa phi vật thể và đời sống tâm linh Huế, các tham luận tiếp cận nhiều lĩnh vực như văn hóa Phật giáo, tín ngưỡng dân gian, âm nhạc truyền thống, lễ hội, ẩm thực, y dược cổ truyền cung đình, đời sống tín ngưỡng của cộng đồng người Hoa và hệ thống sắc phong triều Nguyễn.
Các tham luận đã mở rộng nhận thức về chiều sâu của đời sống tinh thần xứ Huế, góp phần khẳng định di sản phi vật thể là yếu tố làm nên sức sống của đô thị di sản. Đồng thời, nhiều nghiên cứu đã gợi mở các giải pháp nhằm bảo tồn những thực hành văn hóa truyền thống trong bối cảnh hiện đại hóa và hội nhập quốc tế.
![]() |
| Đông đảo đại biểu tham dự Hội thảo |
Chủ đề Bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa Huế trong bối cảnh phát triển mới, các nhà nghiên cứu đã tiếp cận Huế như một không gian di sản sống, trong đó bảo tồn không đồng nghĩa với chỉ chuyên ngành bảo tàng mà phải gắn với đời sống cộng đồng và sự phát triển bền vững. Nhiều vấn đề mới được đặt ra như chuyển đổi số trong bảo tồn di sản, phát triển công nghiệp văn hóa, xây dựng thành phố sáng tạo, bảo tồn nghề truyền thống, không gian kiến trúc cảnh quan đô thị, di sản Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Huế cũng như vai trò của cấp ủy, chính quyền trong công tác quản lý di sản.
Các nghiên cứu đã góp phần làm rõ định hướng phát triển Huế trong giai đoạn mới, khẳng định rằng bảo tồn di sản chỉ thực sự bền vững khi gắn với phát triển kinh tế - xã hội, nâng cao chất lượng sống của cộng đồng và hội nhập quốc tế.
Hội thảo cũng đã thảo luận thêm nhiều vấn đề như: Nhận diện đầy đủ hơn hệ giá trị văn hóa đặc trưng của vùng đất Huế; nghiên cứu sâu hơn quá trình hình thành và phát triển của không gian văn hóa Huế trên cơ sở các lớp trầm tích lịch sử văn hóa; trao đổi về những phương pháp và cách tiếp cận mới trong nhận diện và đánh giá giá trị các loại hình di sản văn hóa vật thể và phi vật thể; làm rõ hơn vai trò của văn hóa cung đình, văn hóa dân gian, văn hóa làng xã, gia phong và các dòng họ trong việc hình thành bản sắc văn hóa Huế; các giải pháp bảo tồn và phát huy hiệu quả các giá trị di sản văn hóa Huế gắn với phát triển kinh tế - xã hội, du lịch văn hóa, công nghiệp văn hóa và xây dựng thành phố Huế trở thành đô thị di sản đặc trưng của Việt Nam. Đồng thời, các đại biểu đề xuất tăng cường nghiên cứu liên ngành, ứng dụng công nghệ số và xây dựng mô hình quản trị di sản hiện đại để đáp ứng yêu cầu phát triển trong bối cảnh mới.
![]() |
Khép lại hội thảo, các nhà khoa học thống nhất bảo tồn di sản không chỉ là nhiệm vụ của ngành văn hóa mà cần sự tham gia của Nhà nước, giới nghiên cứu, doanh nghiệp và cộng đồng. Những kết quả nghiên cứu được kỳ vọng sẽ trở thành cơ sở khoa học quan trọng cho việc hoạch định chính sách, góp phần xây dựng Huế trở thành đô thị di sản đặc trưng của Việt Nam, nơi di sản không chỉ được gìn giữ mà còn trở thành động lực cho phát triển bền vững.
Vân Lộc - Như Ý
Tải mã QRCode
Không biết có tự bao giờ mà hoa tre là lễ vật không thể thiếu trong lễ "cúng bổn mạng" đầu năm của mỗi gia đình xứ Huế. Nội tôi kể rằng: Thuở xưa khi chưa có "ông tổ" khai sinh ra loại hoa tre thì người ta "cúng bổn mạng" bằng hoa thọ. Hoa thọ mang ý nghĩa trường tồn, cầu mong được sống lâu để sum vầy cùng con cháu.
Là kinh đô xưa cổ còn được lưu giữ gần như toàn vẹn nhất cho đến bây giờ, Tết ở Huế tượng trưng cho sợi dây liên kết giữa quá khứ và hiện tại.
Cặp rắn này chỉ xuất hiện tại chùa vào các ngày sóc vọng (các ngày 1, 15, 30 hàng tháng) và trú lại qua đêm trong hang cây da cổ thụ rồi lặng lẽ bỏ đi. Thấy chuyện lạ, một số người cho rằng đây là đôi rắn “có chân tu” nên mới về chùa để “nghe giảng giải kinh Phật”...
Bấy lâu nay, nhiều người dân, du khách vẫn thường nhắc đến con rùa khổng lồ thi thoảng xuất hiện trên dòng sông Hương, đoạn trước mặt điện Hòn Chén (thuộc thôn Ngọc Hồ, phường Hương Hồ, thị xã Hương Trà, Thừa Thiên – Huế). Người dân địa phương gọi đó là “rùa thần”.
Có thể nói, trong số hàng trăm sản phẩm bằng tre của các nghệ nhân làng Bao La (xã Quảng Phú, huyện Quảng Điền, Thừa Thiên - Huế) tạo nên, chúng tôi ấn tượng nhất là đèn lồng các loại. Từ đèn ú, đèn lục giác, bát giác… Tuy khác nhau về mẫu mã, hình dáng nhưng tất cả đều chan chứa tâm tình, gửi gắm “cái hồn” của làng nghề nơi đây.
Bên cạnh lớp nghệ nhân "vàng", lớp những nghệ sỹ "măng non" - nghệ sỹ trẻ là thế hệ mới sẽ đồng hành cùng nghệ thuật Ca Huế trên con đường phát huy giá trị di sản này ra cộng đồng, tiến tới hội nhập di sản quốc tế. Do đó, việc làm sao để truyền lại vẹn nguyên bản sắc, đúng cái "chất" của Ca Huế cho lớp nghệ sỹ trẻ kế tục cũng đang là vấn đề được các ban, ngành quan tâm.
Chuyên đề trọng điểm của số báo này, dành nhiều trang về Hoàng Phủ Ngọc Tường - nhà văn, nhà văn hóa Huế. Những trang văn của ông, như chiếc đũa thần, thức dậy những vỉa tầng văn hóa Huế. Một điều khác, ông cùng bạn bè thuở ấy, với một hệ mỹ cảm khác biệt, đã tạc vào văn nghệ Huế, Việt Nam những giá trị trường cửu.
Với những giá trị mà cổ vật cung đình Huế vốn có, và với “quê hương” nó được sinh ra, cố đô Huế xứng đáng đón nhận lại những cổ vật quan trọng một thời của cha ông.
Với những giá trị mà cổ vật cung đình Huế vốn có, và với “quê hương” nó được sinh ra, cố đô Huế xứng đáng đón nhận lại những cổ vật quan trọng một thời của cha ông.
Tại Huế, toàn bộ các ấn quý bằng vàng, bạc, ngọc hay còn gọi là Kim Ngọc Bảo Tỷ đến nay không còn một chiếc nào. Có lẽ thật sự đây là điều đáng tiếc nhất khi xuất xứ những chiếc ấn quý đó đều từ Huế mà ra.
Những biến cố của lịch sử đã khiến cho một lượng cổ vật lớn và quý hiếm đã “biến mất” khỏi cố đô Huế. Hãy cùng lật lại những điểm mốc ấy.
Triều đại phong kiến vua Nguyễn cuối cùng tại Huế đã trải qua với bao biến cố lịch sử. Hàng vạn cổ vật quý hiếm đi cùng triều đại này hiện đã mất mát quá nhiều, không còn “ở lại” được trên mảnh đất nó đã từng tồn tại.
Hai đồng tiền cổ quý hiếm là loại tiền dùng để ban thưởng chứ không dùng để trao đổi, mua bán có tên là “Gia Long thông bảo” và “Minh Mạng thông bảo” với kích thước rất lớn vừa được một người dân ở Quảng Bình lần đầu phát hiện.
Với một di sản văn hoá vật thể và tinh thần mang ý nghĩa quốc hồn quốc tuý của dân tộc, Huế là một hiện tượng văn hoá độc đáo của Việt Nam và thế giới.
Huế từ lâu đã là một trung tâm văn hóa, du lịch của cả nước. Festival văn hóa nghệ thuật kết hợp với du lịch đã tạo cú hích cho thế mạnh đặc thù của quần thể di tích cố đô Huế - được công nhận là di sản thế giới vào năm 1993, từ đó tạo diện mạo cho Huế có sự phát triển mới, mạnh mẽ hơn.
Lọng là sản phẩm độc đáo được dùng để tôn vinh sự trang trọng, quý phái trong các nghi lễ của triều đình xưa, cũng như trong các lễ nghi cúng tế mang đậm tín ngưỡng dân gian. Từ đám rước thần linh, đám tang, lễ cưới, hỏi… đều có sự hiện diện của chiếc lọng.
Trong kiến trúc xưa, có lẽ không nơi nào có nhiều bức bình phong như ở Huế. Khắp các cung đình, phủ đệ, đến các đền chùa, am miếu, đình làng, nhà thờ họ và nhà thường dân…đều hiện hữu những bức bình phong.
Võ tướng Nguyễn Tri Phương đã dành cả đời ông trong công cuộc giữ yên bờ cõi và chống ngoại xâm trải qua ba đời vua Minh Mạng, Thiệu Trị, Tự Đức. Khi Hà thành thất thủ vào tay quân Pháp, ông đã nhịn đói cho đến chết.
Gần đây có một bộ tranh chân dung của các vua triều Nguyễn được vẽ mới và phổ biến, thu hút được nhiều sự chú ý của người xem. Nếu chỉ thưởng thức các bức vẽ này như những ảnh vui mắt, đầy mầu sắc thì được.
Vua Gia Long lên ngôi năm 1802 và qua đời năm 1820, thọ 57 tuổi. Trong tập Ngự dược nhật ký của châu bản triều Nguyễn, cho thấy những năm cuối đời nhà vua đã mắc bệnh nan y và các ngự y đã phải vất vả để điều trị.