Lửa và đất hay màu sứ và tình yêu

10:14 23/02/2009
HỒ THẾ HÀ(Đọc tập thơ Lửa và Đất của Trần Việt Kỉnh - Hội Văn học Nghệ thuật Khánh Hoà, 2003)

Chọn tiêu đề cho tập thơ của mình là Lửa và Đất, Trần Việt Kỉnh, có lẽ, phải suy tư nhiều lắm, bởi lẽ, đây là hai đối tượng, phạm trù không chỉ để gọi tên có tính ngoại diênnội hàm bình thường theo nghĩa ngữ học đại cương (linguistique générale) do F.de Saussure quan niệm, mà chính là cái nhìn tác động, tạo tác, chuyển hoá có tính triết học, dịch học.
Sự sống của con người trên trái đất này luôn gắn với hai phạm trù lửa và đất. Văn minh của loài người cho đến ngày nay cũng được hình thành và phát triển từ lửa và đất. Dĩ nhiên, Trần Việt Kỉnh đã cụ thể hoá hai phạm trù này trong cách nhìn xã hội học và nhân chủng học mà với tư cách người làm văn hoá, anh đã ghi lại cảm nhận của mình một cách thâm trầm qua dáng người đàn bà Chàm lưng còng bán “những nồi đất nung màu lửa đỏ”, “bà ngồi đó âm thầm - phù điêu ngàn đời tháp cổ” để rồi sau đó liên tưởng đến sự sống thật “Chỉ có lửa và đất - Quyện lại hoá thành Pôinưnơga”. Toàn tập thơ có 65 bài thơ, được cấu trúc thành 2 phần có chủ đích: Mẹ và Quê hương - Bạn, Người yêu và Thơ.

Tưởng như tiêu đề tập thơ không dính dáng gì đến nội dung các bài thơ, nhưng đọc kỹ, ta thấy tác giả luôn nhìn cuộc sống, tình yêu bằng cái nhìn chuyển hoá ấy. Không có gì đứng yên và bình lặng, dù đối tượng của các bài thơ là một. Viết về Huế, về Nha Trang, về những miền quê khác nhau, với tác giả, mỗi lần mỗi cách bình luận và đánh giá mới. Ở đâu cũng da diết nỗi niềm của người trong cuộc với góc nhìn văn hoá, xã hội học. Anh phát hiện vấn đề qua từng mối quan hệ tự bên trong sự vật, hiện tượng.
            Có trong tôi một Nha Trang huyền thoại
            Thuở đường khuya, trăng dõi, cọp say nhìn
            Gương mặt cô gái Nha Trang như nàng tiên cổ tích
            Rừng mai thấp thoáng cánh chim
                                                (Nha Trang huyền thoại)
Với Phan Rang, giọng điệu trở nên ngậm ngùi, gợi nhớ xa xăm qua lời ru của người mẹ Chăm giữa trưa nồng như “tức tưởi”, như “khắc khoải chờ mong”: “Ôi Phan Rang mặt trời như nói/ Trong ruột trái dưa hấu đỏ lừng”.

Về với Huế quê hương, anh sững sờ khi nhìn lại Thành nội ngày xưa, đi bên mẹ và người thân vẫn nhận ra những con đường “cánh mỏng thời gian gió quạt”, “Phượng hai bờ sông thay lá/ Lòng em vẫn một dòng Hương xanh”. Và với mẹ, khi xa, anh lại nguyên vẹn là mình của tuổi ấu thơ: “Mưa cho bông súng nở hoa/ Lòng con thương nhớ mẹ già khôn nguôi/ Mưa chiều ướt giậu mồng tơi/ Ngoại ô phố nhỏ con ngồi nhớ mong”.
Bước chân người thơ trải khắp dặm dài thiên lý miền Trung. Ở đâu, anh cũng thấy dậy lên một nỗi nhớ thương. Một miền Trung nghèo, tần tảo trong câu hát, dáng đi: “Miền Trung quê tôi cơm muối cơm dưa/ Sao nặng lòng nhớ thương đến vậy”.

Đến Tuy Hoà, liên tưởng đến câu thơ của cố nhà thơ Trần Mai Ninh “Ngọn gió Tuy Hoà chuyên cần và phóng khoáng”, anh có dịp khái quát mảnh đất một thời oanh liệt bằng liên hệ với chung quanh: “Thị xã nằm êm đềm dưới nắng/ Cầu Đà Rằng như cánh tay chàng lực sĩ” và “Em duyên dáng như nữ thần trong huyền thoại/ Ngàn năm say Nhạn tháp với sông Đà”. Lại chen vào một câu thơ hiện thực rất hay: “Mắt cô gái miền Trung nhìn tím bước người đi”.
Nhìn ra thiên nhiên, cảnh vật, Trần Việt Kỉnh cũng cảm nhận được qui luật muôn đời của tạo hoá và tình người luôn tương sinh, tương cảm:

            Mỏng tang như ngọn cỏ tranh
            Bật mầm đứng dậy dẫu đành nhỏ nhoi
            Lang thang đi tận cuối trời
            Cỏ xuân lại mọc trên đồi quạnh hiu
                                                (Thương)
Vậy, huống chi lòng người trong xa cách, không cô đơn cho được:
            Tôi tìm Hà Nội tìm em
            Ôi ngày xưa những nỗi niềm của tôi
            Gió đưa, lá rụng bên trời
            Thu Hà Nội có một người cô đơn
                                                (Tìm)
Mảng thơ viết về Quê hương và Mẹ trong Lửa và Đất là chắt lọc từ niềm vui, nỗi buồn đã qua năm tháng, suy tư của chính nhà thơ. Nó không có tuổi, không thể gọi tên một cách rạch ròi, như chính biển và bờ, nỗi nhớ và ưu tư:
            Sóng biển không có tuổi
            Vỗ hoài lên trán đất những vết nhăn


Tôi chú ý đến phần thơ viết về Tình yêu, Tình bạn và Thi ca của Trần Việt Kỉnh. Mảng thơ này, tác giả, ngoài việc bộc lộ cảm xúc và tâm trạng có thật của mình, đã nâng cao và đúc kết thành triết lý, suy nghiệm trong từng quan hệ, cảnh trạng. Ở đó, tính trữ tình đời tư và thế sự hoà quyện vào nhau để gửi gắm, sẻ chia:
            Chân lý lắm khi thắng nhưng có lúc thua
            Khi kẻ ác mưu mô bày thế trận
            Khi cái xấu đã định hình trong vài ba số phận
            Nước mắt tôi rơi vì những người lương thiện cô đơn
                                                (Sàn diễn và tác giả)
Tác giả tự hát một lời buồn trước cảnh đáng buồn:
            Giữa dòng chảy thời gian và dòng chảy bánh xe
            Thơ len lỏi như mạch ngầm bé tí
            Đừng nói chi những điều cao xa thế kỷ
            Nhìn em bé bán rong, ta hát một lời buồn
                                                (Hát một lời buồn)

Viết bên mộ Nguyễn Du
cũng là bài thơ hay trong sự tiếc thương và ngưỡng mộ một thiên tài: “Chiều xanh không có sắc hoa/ Chút lòng ngưỡng mộ gọi là tri âm/ Ngày vui nối tiếp bao lần/ Đến đây gặp lại một phần đau xưa”.
Thơ Trần Việt Kỉnh kết hợp được giữa cảm và nghĩ, cụ thể và khái quát, tả và luận. Đó là điều cần có của mọi nhà thơ. Thế nhưng, tạo ra được giá trị cho từng bài thơ không phải là dễ. Ở đấy, lại phải cần có cái tài, cái tâm và quan trọng là vốn văn hoá, mỹ học sâu rộng. Và điều cốt tử là phải xây dựng được tứ thơ hay, độc đáo. Có tứ thơ hay, tự nó sẽ gọi về câu chữ, triết lý một cách tự nhiên, không cần phải làm dáng, cầu kỳ. Công bằng mà nói, các bài thơ tự do của Trần Việt Kỉnh hay hơn các bài thơ vần điệu ngọt ngào. Bởi ở đó, ý tưởng đã sáng tạo ra cảm xúc và câu chữ tự nhiên theo dòng cảm xúc, tâm trạng. Bỏ vần điệu của thơ cách luật để tạo vần điệu mới trong nội bộ cấu trúc của chính thơ tự do, nhiều khi khó và phải tốn công sức hơn nhiều so với những bài thơ luật.
            Nhà văn như ngọn gió thổi chuyên cần qua dốc núi
            Đá núi sẽ mòn qua nhiều năm nhưng gió có hay đâu
            Cái công việc của hàng nghìn thế kỷ
            Ngọn gió đầu nhắn gì cho ngọn gió đến sau
                                                             (Không đề II)

Tuy vậy, những bài thơ vần luật khi tạo được cách liên tưởng và cảm xúc chân thành, kết hợp với suy nghiệm cá nhân có chiều sâu xã hội thì vẫn neo được trong lòng người đọc. Các bài thơ tình qua trải nghiệm của Trần Việt Kỉnh mang tính tự luận cao: “Tình anh không muốn là đợt sóng/ Dội mãi lời than âm ỉ vô bờ/ Sẽ có một tình yêu dài theo năm tháng/ Nỗi nhớ thương anh dệt mãi thành thơ”.
Hoặc bài Biển và em, cũng thế:
            Và em cũng giống như biển kia
            Tình yêu giấu sau hàng mi ướt
            Giọt nước mắt giận hờn chảy xuống
            Như đợt sóng thần tràn qua con đê lớn lòng anh
            Nhận chìm những nhỏ nhen, ích kỷ.

Thơ lục bát và năm chữ trong tập Lửa và Đất cũng tạo được đặc trưng của thể loại, nhưng chưa nâng lên được những phức điệu mới. Bài nào không chú ý đến sự pháthay thì rơi vào nhẹ và dễ dãi.
Có thể nói những gì Trần Việt Kỉnh tổng hợp được trong Lửa và Đất là đáng ghi nhận và trân trọng. Anh là nhà văn hoá chuyên nghiên cứu văn hoá - văn học dân gian. Vì vậy, chất thơ anh hoà quyện được những phẩm chất đáng quí từ cái nền lịch sử - văn hoá - dân gian, giúp anh nhìn nhận và đánh giá sự vật, hiện tượng bằng thơ một cách có chiều sâu, bằng ngôn từ giản dị nhưng hàm chứa ý tình nhân ái mà trong bài Thơ và Năm tháng, anh đã tâm tình:
            Tôi rợn ngợp trước ngôn từ to lớn
            Bởi nhiều khi mình thấy tự dối lòng
            Nên mộc mạc những lời dân dã
            Như mẹ ru tôi, thuở nhỏ trắng trong.

            Và thơ ơi, đừng bao giờ bất lực
            Nỗi buồn đau đâu phải bạn đồng hành
            Tôi gửi theo tình yêu đôi lứa
            Những câu thơ mang dáng của chồi xanh.

Như vậy, ước mơ thi ca của Trần Việt Kỉnh vẫn còn ở phía trước, mà Lửa và Đất là bước khởi đầu. Chỉ cần vào khát vọng và nỗ lực không cùng của chính tác giả, khi ấy sẽ có thơ hay, dù muộn: “Tôi bắt đầu làm thơ, tôi chẳng vội vàng/ Khi thơ chín, có nghĩa là lúa chín”. Tôi thêm, phải có tình yêu và sự thúc giục của trái tim yêu và trái tim thơ thì chẳng sợ gì đến mùa quả chín, chim én chẳng bay về! Lúc ấy, từ Lửa và Đất sẽ trở thành Màu sứ và Tình yêu, nhà thơ sẽ vẽ lên đó những bức tranh thơ giàu phẩm chất nghệ thuật.
            Tuổi bốn mươi anh vẫn làm thơ
            Câu thơ gập ghềnh, câu thơ đứng tuổi
            Mong cho thơ và tình yêu em như vườn quả chín
            Thời gian đi thúc giục bước chân
Chúng ta hy vọng và chờ đợi thành tựu thi ca mới của Trần Việt Kỉnh.
        H.T.H

(nguồn: TCSH số 194 - 04 - 2005)

 

Đánh giá của bạn về bài viết:
0 đã tặng
0
0
0
Bình luận (0)
Tin nổi bật
  • PHẠM PHÚ PHONG…Làng em đây, núi rừng Trung Việt cũng là đây/Xưa kia đã hùng dũng đánh Tây/Giờ lại hiên ngang xây thành chống Mỹ/Đường Trường Sơn là đường chân lý/Đã cùng quê em kết nghĩa hẹn hò… (Quê em, 1971)

  • HOÀNG PHỦ NGỌC TƯỜNGKể từ tập thơ đầu tay (Phía nắng lên in năm 1985), Huyền thoại Cửa Tùng (*) là tập thơ thứ mười (và là tập sách thứ 17) của Ngô Minh đã ra mắt công chúng. Dù nghề làm báo có chi phối đôi chút thì giờ của anh, có thể nói chắc rằng Ngô Minh đã đi với thơ gần chẵn hai mươi năm, và thực sự đã trở thành người bạn cố tri của thơ, giữa lúc mà những đồng nghiệp khác của anh hoặc do quá nghèo đói, hoặc do đã giàu có lên, đều đã từ giã “nghề” làm thơ.

  • Võ Quê được nhiều người biết đến khi anh 19 tuổi với phong trào xuống đường của học sinh, sinh viên các đô thị miền Nam (1966). Lúc đó, anh ở trong Ban cán sự Sinh viên, học sinh Huế. Võ Quê hoạt động hết sức nhiệt tình, năng nổ bất chấp nguy hiểm với lòng yêu nước nồng nàn và niềm tin sắt đá vào chính nghĩa.

  • PHẠM PHÚ PHONGThỉnh thoảng có thấy thơ Đinh Lăng xuất hiện trên các báo và tạp chí. Một chút Hoang tưởng mùa đông, một Chút tình với Huế, một chuyến Về lại miền quê, một lần Đối diện với nỗi buồn, hoặc cảm xúc trước một Chiếc lá rụng về đêm hay một Sớm mai thức dậy... Với một giọng điệu chân thành, giản đơn đôi khi đến mức thật thà, nhưng dễ ghi lại ấn tượng trong lòng người đọc.

  • ĐẶNG TIẾNNhà xuất bản Trẻ, phối hợp với Công ty Văn hoá Phương Nam trong 2002 đã nhẩn nha ấn hành Tuyển tập Hoàng Phủ Ngọc Tường, trọn bộ bốn cuốn. Sách in đẹp, trên giấy láng, trình bày trang nhã, bìa cứng, đựng trong hộp giấy cứng.

  • NGUYỄN ĐỨC TÙNG(Tiếp theo Sông Hương số 244 tháng 6-2009)Mến tặng các nhà văn Tô Nhuận Vỹ, Khánh Phương, Trần Thị Trường, cháuDiệu Linh, và những người bạn khác,lớn lên trong những hoàn cảnh khác.

  • NGUYỄN THỤY KHANhà thơ Quang Dũng đã tạ thế tròn 15 năm. Người lính Tây Tiến tài hoa xưa ấy chẳng những để lại cho cuộc đời bao bài thơ hay với nhịp thơ, thi ảnh rất lạ như "Tây Tiến", "Mắt người Sơn Tây"... và bao nhiêu áng văn xuôi ấn tượng, mà còn là một họa sĩ nghiệp dư với màu xanh biểu hiện trong từng khung vải. Nhưng có lẽ ngoài những đồng đội Tây Tiến của ông, ít ai ở đời lại có thể biết Quang Dũng từng viết bài hát khi cảm xúc trên đỉnh Ba Vì - quả núi như chính tầm vóc của ông trong thi ca Việt Nam hiện đại. Bài hát duy nhất này của Quang Dũng được đặt tên là "Ba Vì mờ cao".

  • HOÀNG KIM DUNG      (Đọc trường ca Lửa mùa hong áo của Lê Thị Mây)Nhà thơ Lê Thị Mây đã có nhiều tập thơ được xuất bản như: Những mùa trăng mong chờ, Dịu dàng, Tặng riêng một người, Giấc mơ thiếu phụ, Du ca cây lựu tình, Khúc hát buổi tối, v.v... Chị còn viết văn xuôi với các tập  truyện: Trăng trên cát, Bìa cây gió thắm, Huyết ngọc, Phố còn hoa cưới v.v...Nhưng say mê tâm huyết nhất với chị vẫn là thơ. Gần đây tập trường ca Lửa mùa hong áo của nhà thơ Lê Thị Mây đã được nhà xuất bản Quân đội nhân dân ấn hành. (quý IV. 2003)

  • PHẠM PHÚ PHONGTrước khi có Hoa nắng hoa mưa (NXB Thanh Niên, 2001), Hà Huy Hoàng đã có tập Một nắng hai sương (NXB Văn Nghệ TP Hồ Chí minh, 1998) và hai tập in chung là Một khúc sông Trà (NXB Văn nghệ TP Hồ Chí Minh) và Buồn qua bóng đuổi (NXB Văn hoá Dân tộc, 2000). Đã có thơ đăng và giới thiệu trên các báo Văn nghệ Trẻ, Văn nghệ TP Hồ Chí Minh, Lao động, Người lao động, các tập san, tạp chí Thời văn, Tiểu thuyết thứ bảy, Cẩm thành hoặc đăng trong các tuyển thơ như Hạ trong thi ca (1994), Lục bát tình (1997), Thời áo trắng (1997), Ơn thầy (1997), Lục bát xuân ca (1999)...

  • Hoàng Phủ Ngọc Tường. Sinh ngày 9 tháng 9 năm 1937. Quê ở Triệu Long, Triệu Hải, Quảng Trị. Năm 1960, tốt nghiệp khóa I, ban Việt Hán, Trường đại học Sư phạm Sài Gòn. Năm 1964, nhận bằng cử nhân triết Đại học Văn khoa Huế. Năm 1960 - 1966, dạy trường Quốc Học Huế. Từng tham gia phong trào học sinh, sinh viên và giáo chức chống Mỹ - ngụy đòi độc lập thống nhất Tổ quốc. Năm 1966 - 1975, nhà văn thoát li lên chiến khu, hoạt động ở chiến trường Trị Thiên. Sau khi nước nhà thống nhất, từng là Chủ tịch Hội Văn nghệ Quảng Trị, Tổng biên tập Tạp chí Cửa Việt.

  • ANH DŨNGLTS:  Kết hợp tin học với Hán Nôm là việc làm khó, càng khó hơn đối với Phan Anh Dũng - một người bị khuyết tật khiếm thính do tai nạn từ thuở còn bé thơ. Bằng nghị lực và trí tuệ, anh đã theo học, tốt nghiệp cử nhân vật lý lý thuyết trường Đại học Khoa học Huế và thành công trong việc nghiên cứu xây dựng hoàn chỉnh bộ Phần mềm Hán Nôm độc lập, được giải thưởng trong cuộc thi trí tuệ Việt Nam năm 2001.Sông Hương xin giới thiệu anh với tư cách là một công tác viên mới.

  • SƠN TÙNGLTS: Trong quá trình sưu tầm, tuyển chọn bài cho tập thơ Dạ thưa Xứ Huế - một công trình thơ Huế thế kỷ XX, chúng tôi nhận thấy rằng, hầu hết các nhà thơ lớn đương thời khắp cả nước đều tới Huế và đều có cảm tác thơ. Điều này, khiến chúng tôi liên tưởng đến Bác Hồ. Bác không những là Anh hùng giải phóng dân tộc, là danh nhân văn hoá thế giới mà còn là một nhà thơ lớn. Các nhà thơ lớn thường bộc lộ năng khiếu của mình rất sớm, thậm chí từ khi còn thơ ấu. Vậy, từ thời niên thiếu (Thời niên thiếu của Bác Hồ phần lớn là ở Huế) Bác Hồ có làm thơ không?Những thắc mắc của chúng tôi được nhà văn Sơn Tùng - Một chuyên gia về Bác Hồ - khẳng định là có và ông đã kể lại việc đó bằng “ngôn ngữ sự kiện” với những nhân chứng, vật chứng lịch sử đầy sức thuyết phục.

  • NGUYỄN KHẮC PHÊAnh Hoài Nguyên, người bạn chiến đấu của nhà văn Thái Vũ (tức Bùi Quang Đoài) từ thời kháng chiến chống Pháp, vui vẻ gọi điện thoại cho tôi: “Thái Vũ vừa in xong TUYỂN TẬP đó!...” Nhà văn Thái Vũ từng được bạn đọc biết đến với những bộ tiểu thuyết lịch sử đồ sộ như “Cờ nghĩa Ba Đình” (2 tập - 1100 trang), bộ ba “Biến động - Giặc Chày Vôi”, “Thất thủ kinh đô Huế 1885”, “Những ngày Cần Vương” (1200 trang), “Thành Thái, người điên đầu thế kỷ” (350 trang), “Trần Hưng Đạo - Thế trận những dòng sông” (300 trang), “Tình sử Mỵ Châu” (300 trang)... Toàn những sách dày cộp, không biết ông làm “tuyển tập” bằng cách nào?

  • MINH QUANG                Trời tròn lưng bánh tét                Đất vuông lòng bánh chưng                Dân nghèo thương ngày Tết                Gói đất trời rưng rưng...

  • NGUYỄN THỊ THÁITôi không đi trong mưa gió để mưu sinh, để mà kể chuyện. Ngày ngày tôi ngồi bên chiếc máy may, may bao chiếc áo cho người. Tôi chưa hề may, mà cũng không biết cách may một chiếc Yêng như thế nào.

  • Nhà thơ Hải Bằng tên thật là Vĩnh Tôn, sinh ngày 3 tháng 2 năm 1930, quê ở thành phố Huế, tỉnh Thừa Thiên Huế. Ông mất ngày 7 tháng 7 năm 1998.

  • NGUYỄN VĂN HOACuốn sách: "Nhớ Phùng Quán" của Nhà xuất bản Trẻ, do Ngô Minh sưu tầm, tuyển chọn và biên soạn với nhiều tác giả phát hành vào quý IV năm 2003. Cuốn sách có 526 trang khổ 13x19cm. Bìa cứng, in 1000 cuốn. Rất nhiều ảnh đẹp của Nguyễn Đình Toán - nhà nhiếp ảnh chân dung nổi tiếng của Việt nam. Đơn vị liên doanh là Công ty Văn hoá Phương Nam.

  • ĐÀ LINHĐể có trận quyết chiến chiến lược Điện Biên Phủ, trước đó quân đội Nhân dân Việt Nam đã có những trận đánh để đời mở ra những khả năng to lớn về thế và lực cho chúng ta. Trong đó Trận chiến trên đường (thuộc địa) số 4 - biên giới Cao Bắc Lạng 1950 là một trận chiến như vậy.

  • HOÀNG VĂN HÂNLướt qua 30 bài thơ của Ngô Đức Tiến trong “Giọng Nghệ”, hãy dừng lại ở những bài đề tài tình bạn. Với đặc điểm nhất quán, bạn của anh luôn gắn liền với những hoài niệm, với những địa chỉ cụ thể, về một khoảng thời gian xác định. Người bạn ấy hiện lên khi anh “nghĩ về trường” “Thăm trường cũ”, hoặc là lúc nhớ quá phải “Gửi bạn Trường Dùng” “ Nhớ bạn Thanh Hoá”. Bạn của anh gắn với tên sông, tên núi: sông Bùng, sông Rộ, Lạt, Truông Dong, Đồng Tháp.

  • FAN ANHTrên thế gian này tồn tại biết bao nhiêu báu vật, hoặc những huyền thoại về báu vật, thì cũng gần như hiện hữu bấy nhiêu nỗi đau và bi kịch của con người vốn dành cả cuộc đời để kiếm tìm, bảo vệ, chiếm đoạt hay đơn giản hơn, đặt niềm tin vào những báu vật ấy. Nhẫn thạch (Syngué sabour - Pierre de patience) của Atiq Rahimi trước tiên là một báu vật trong đời sống văn học đương đại thế giới, với giải thưởng Goncourt năm 2008, sau đó là một câu chuyện về một huyền thoại báu vật của những người theo thánh Allad.