TRẦN BĂNG KHUÊ
Bút ký
Ảnh: Cổng thông tin điện tử TP Huế
1.
Năm nào đó, mùa này, quen lối mỗi ngày từ một con đường nhỏ hẹp Phạm Hồng Thái lúc trưa về ghé vội khu chợ trời Bến Ngự, chỉ thấy quanh quất những cái bóng lầm lụi trong cơn mê - mưa, tôi lẩn thẩn, lẩm bẩm một mình, “chợ trời hay chợ đời?”… Giờ, con đường ấy hôm nay, tháng mười này cũng thành sông như bao con phố khác. Trời xối những cơn mưa, người người đều cùng đội chung một giấc mê, chúng đang ầm ầm trút xuống đất, xuống mặt, xuống những mảnh vai xương gầy, xuống những đôi môi thâm tím, xuống những ánh mắt chờ mong một điều gì đó mới mẻ tràn đầy ánh sáng và khoảnh khắc hân hoan, reo mừng, rằng nước đã rút, phố xá lại thênh thang giữa những chiều biến ảo của mây trời, của thời gian.
Tháng mười. Năm 2025.
Huế và mưa.
Mưa và một giấc mê.
Trong một giấc mê có những giấc mê. Trong những giấc mê lại có hàng vạn giấc mê lầm lụi khác. Như vũ trụ có hàng triệu vì tinh tú. Giấc mê ẩn tàng trong từng giấc mê của vạn vật. Hoa lá, cỏ cây. Chim muông, hoang thú. Giấc mê - như một cơn say có khi chỉ đong đưa lung lay theo chiều gió lất phất, có khi đổ tràn, biến phố thành sông, biến đường thành suối, và những mùa đi qua mùa chẳng thể nào dứt dạc nổi một cơn mưa dai dẳng, dài thăm thẳm, mờ mịt cả đất lẫn trời xứ Huế.
Không hẳn, ai cũng muốn thành kẻ lầm lụi đi về trong những nỗi niềm mang sắc màu của sương, của mây xám giăng mắc, và của Huế mùa này mỗi ngày, chỉ để chơi trò chơi rối rắm của việc tìm kiếm mọi sự tỏ tường, hoặc giãi bày gì về khái niệm những giấc mê, những giấc mưa quen thuộc. Đủ - thiếu. Đầy đặn - trống rỗng. Hay biến ảo vô thường như vũ trụ. Tự hỏi, liệu có phải khi mưa trút xuống, giấc mê ấy còn hay hết? Giấc mê ấy ngắn hay dài? Giấc mê ấy liệu có “hoang vu phận người” như ai đó thắc mắc đã lâu, hoặc tự trả lời, “biết đâu nó thấm đẫm giữa hư không, bốn mùa chẳng thể nào nín lặng được”.
Ngước mắt nhìn đám mây xám kia không chịu sáng lên màu nắng, nghe tiếng gió gào thét từ đêm sang ngày, từ sáng đến tối, tưởng đâu mình cũng đã ôm ấp khá đủ đầy những cơn mê - mưa nơi đây của biết bao người bằng những câu chuyện, bằng những tái hiện suốt chiều dài ký ức. Ngày 11/11/2019, báo Thừa Thiên Huế (nay là Huế ngày nay) đăng bài viết dựng lại bức tranh toàn cảnh 20 năm lụt 1999: Chuyện cũ không quên, bài học mãi còn, trong chia sẻ của ông Nguyễn Văn Mễ (Chủ tịch UBND tỉnh Thừa Thiên Huế thời điểm đó): “Hãi hùng nhất là cảnh bùn đọng thành lớp trên mái nhà, xác súc vật treo trên ngọn tre”, để gợi nhắc sự cuồng nộ của thiên nhiên khủng khiếp và ám ảnh như thế nào đối với những đau thương của người dân Huế năm ấy. Ngày 28/10/2025, phóng sự Những trận bão lũ khủng khiếp:‘Đại hồng thủy 1999’ vượt mọi đỉnh lịch sử của Nguyên Du trên báo Tuổi Trẻ đã điểm lại dấu mốc không thể nào quên. Những mất mát trong cơn lũ lịch sử 11/1999 quá sức tưởng tượng: 385 người chết và mất tích1. Theo số liệu quan trắc thủy văn, lượng mưa ghi nhận được trong một ngày lúc bấy giờ là 1.384 mm. Huế năm 2025 riêng lượng mưa của ngày 27/10 trên đỉnh Bạch Mã đo được 1739.6mm, mực nước lũ trên sông Hương đạt đỉnh 5,05m, gần xấp xỉ con số 5,81m, chỉ sau cơn lũ lịch sử năm 1999.
2.
Tháng mười.
Và như thế, Huế mưa, mưa mải miết, mưa miên man, mưa từ đỉnh núi đổ tràn xuống vùng thấp trũng, ngày 26/10 năm hai không hai mươi lăm, vào lúc 18 giờ, thành phố Huế lần đầu tiên kích hoạt hệ thống còi hú cảnh báo thiên tai được đặt tại tòa nhà hành chính trong cơn mưa trắng trời. Tiếng còi cất lên xa xa gần gần, tỏa lan réo rắt giục giã, vội vã khiến người ta bất thần giật mình, tiếng còi hòa lẫn cùng tiếng mưa, tiếng gió rít bên ngoài khe cửa. Mưa được đo đếm theo cột biểu đồ từ trạm quan trắc một cách dồn dập từng khoảnh khắc thời gian, từng giờ từng phút, trong bóng tối và ánh sáng chập chờn. Ngày 26/10, mưa trên đỉnh Bạch Mã đo được 683.0mm; ngày 27/10, với lượng mưa 1739.6mm trên đỉnh Bạch Mã, Huế trở thành địa điểm có lượng mưa trong một ngày đứng thứ hai thế giới, chỉ sau điểm mưa từng ghi nhận được tại Ấn Độ Dương; ngày 28/10 mưa trên đỉnh Bạch Mã 725.6mm. Mưa tiếp mưa, lũ chồng lũ, ngày 29/10 lượng mưa trên đỉnh Bạch Mã 715.4mm.
Và như thế trong những đêm sâu tháng mười của Huế, nước lũ dâng cao, con sông thơ mộng tràn những sắc màu kỳ ảo bỗng chốc hóa thành một giấc mê nặng trĩu. Nhiều khi chẳng dám mải miết đi tìm những ý niệm nào khác nữa về giấc mê ấy, chỉ biết rằng, mưa, lúc này là một hình thể có nhớ nhung, có lung linh niềm phấn khích thơ ngây của tuổi trẻ, có đau thương nghẹn thắt khi nghe tiếng kêu cứu không phải trong một giấc mê, hay một giấc chiêm bao, mà ngay trong dòng nước lũ hiện thực tràn trề.
Tháng mười.
Tôi những tưởng, mấy câu hát mộng mê lâu nay chỉ cất lời rủ rỉ lang thang với một nỗi nhớ rằng xứ Huế bây chừ mùa mưa chưa anh? rồi để ngỏ câu trả lời bằng tiếng thở dài, thẫn thờ, nghe tiếng mưa trong lòng mà hình dung mùa lũ quen thuộc đã thành những ký ức lịch sử không thể mờ phai của Huế. Trời hành cơn lụt mỗi năm, à ơi, mượn Tiếng Sông Hương, mượn tiếng ơi à trong đêm sâu bối rối mùa nước nổi ở xứ mình để một lần ngồi xuống trong vô thức mà rớt từng khúc đoạn xót xa khi cơn lũ tràn trề, len lỏi vào từng ngõ ngách phố thành từ bờ bắc sang bờ nam, từ mọi ngả mọi hướng, từ lau lách bụi bờ đến ruộng đồng, từ nhà ra ngõ bồng bềnh. Trời ơi là trời, trời khóc chi mà động tới can qua, trời khóc chi mà nước sa tứ bề. Trời khóc chi mà tiếng hát bật lên như những lời kinh cầu đong đưa mãi à ơi, ơi à…, vậy thì hát tiếp đi để giấc mê - mưa ấy thành những dư âm nặng trĩu khi dư ảnh của nỗi đau này chưa hết, khi người mẹ mất con gào khóc lạc giọng giữa dòng nước mênh mông chảy xiết, à ơi ơi à, thì dư ảnh của người cha trẻ ôm đứa con 7 tuổi phủ đầy màu lũ bùn hệt như một bức tượng yên lặng trong tiếng nấc nghẹn của người ở lại, à ơi, ơi à, ông tha mà bà chẳng tha.
Tôi đã nhìn mưa một lúc lâu trên một tòa nhà cao, ở phía có thể thấy một màu trắng mênh mông từ trời xuống đất. Tôi đã quan sát mưa, rồi rơi vào những ẩn ức lặng lẽ với mưa. Tạm buông lơi chút ít ý nghĩ đếm đong với trời đất, chỉ để đợi chờ khoảnh khắc cơn mê - mưa ấy dừng lại, chỉ để cố gắng thấu hiểu thêm, “Mưa rõ ràng có dạng thức của âm thanh và hình ảnh, của triết lý nhân sinh. Có động có tĩnh. Có sáng và có tối”. Nhưng, tôi biết, mưa vẫn sẽ bùng vỡ dưới cái bóng xám của ngày tháng này, mưa đã kiềm tỏa mọi thứ trong cái dáng hao gầy của đêm sâu. Và cũng chính vì thế, mà mưa thành một giấc mê vừa quen vừa lạ, vừa ồn ào vừa thâm trầm lặng lẽ ở chốn này.
Giấc mê - mưa đã lặp đi lặp lại khá nhiều lần trong các tầng ký ức của bất kỳ người Huế nào, dù đã rời quê đến một nơi khác sinh sống. Giấc mê - mưa ấy chia thành từng lớp dày lớp mỏng theo trí nhớ, xa xôi, và rất gần như chạm hẳn vào nó. Hình thể của mưa, hóa thành những cơn lũ. Hình thể của mưa từ trong mắt đứa học trò người Huế, sinh ra ở xứ núi rừng ngơ ngác ám ảnh mãi khi nhìn thấy những mái nhà ngập nước, thấy những cánh tay chới với giơ lên cao trong cơn lũ lịch sử năm một ngàn chín trăm chín chín. Hình thể của mưa, có khi chúng ở ngay trong khoảnh khắc hiện tại, như lúc này, hôm nay, chẳng hạn. Giấc mê - mưa giữa ban ngày. Giấc mê - mưa trắng đêm thâu. Giấc mê - mưa, một vài thời đoạn tiếp theo, có khi chúng đã là thì quá khứ, dù chỉ mới rời khỏi hiện tại và giấc mê này còn chưa kịp chấm dứt.
3.
Đêm thứ nhất, lũ tràn về, tôi không thể nào chợp mắt, giữa ban khuya vẫn nghe âm thanh của những giấc mê lẫn lộn trong ký ức với hiện tại đều đều vỗ nhịp bên tai. Tiếng gió, tiếng của giấc mê - mưa xuyên qua những bức tường ẩm ướt kết đọng thành giọt rơi giọt rụng, xuyên qua những lớp tường thành, cửa kính, cửa gỗ. Miên man. Trập trùng. Như thật, như ảo. Như xa như gần. Như quá vãng, như hiện hữu trước mặt, hay tiếp tục ẩn tàng trong sương mờ sớm mai dưới ánh sáng của ngọn đèn vàng y hệt một dòng sông mang nặng và tràn cả sắc màu của những cơn lũ, của những hồi tưởng lịch sử, của những mùa đau từ đất trời. Cả thành phố chỉ thấy một màu đen của bóng tối. Ai còn giữ được kết nối trong sóng mạng chập chờn để cập nhật thông tin cảnh báo, để liên lạc với nhau đã là may mắn.
Đêm thứ hai, nhìn về phía thành phố, Huế chìm ngập trong lũ trong bóng tối, lại tự ủi an nhớ mấy lời hát mộng mơ, rằng Vẻ đẹp Huế chẳng nơi nào có được, lời này có phải từ trong cơn mê - mưa, hay lời này trôi vào miền suy tư viễn mộng, rồi bất giác định thần tỉnh thức giữa hiện thực. Chỉ có ở chốn đây, ở xứ sở của những giấc mê - mưa nỉ non mới cất lên tiếng hát cháy lòng thương nhớ của kẻ xa người gần, hoặc một ai đó thăm thẳm bên kia bờ đại dương, còn mong ngày trở lại với Huế mà quặn đau, thắt nghẹn vì những mùa lũ dữ.
Tôi thử cố tình bước qua giới hạn của một cơn mê - mưa, thử mò mẫm xem trong từng ánh mắt người có ngân ngấn câu chuyện về những gam màu xám của đất trời, của dòng nước chảy xiết, của con sông thơ mộng đang tràn trề bung xõa mái tóc dài giữa lòng phố mùa lũ dữ? Liệu trong giấc mê, cơn mưa có cuốn trôi luôn cả sự lạc lối cá thể là tôi này không? Nhưng, chỉ nghe chơi vơi riêng một góc trời, một nhịp điệu, như đang lang thang trong bờ bến của những ngóc ngách thành quách cổ kính rêu phong nước lùa ngập mắt mình.
Đêm thứ ba, tôi nghe tiếng lũ cuộn trào cả trong giấc ngủ chập chờn, tưởng mình có thể vòng tay Ôm Huế vào lòng, nhưng, ta ôm Huế hay là Huế ôm ta. Mọi sinh linh vạn vật đều cần nơi trú ẩn của những giấc mê đã qua, những giấc mê đang tiếp tục đến, những giấc mê biến ảo kỳ lạ cùng với mưa và mưa. Phải chăng trong cơn mưa dài của Huế là một giấc mê vừa đằm đã những nhớ - quên, lẫn lộn vừa in hằn thành nếp nghĩ tư lự của đau thương và mất mát lên tấm bản đồ thời gian trên da mặt người. Tôi biết, bao lần giấc mê ấy đến, rồi đón rồi đưa, rồi đi đi về về trong cõi mộng riêng - chung. Tưởng rằng, mộng hoang mà thực. Thực đến không tưởng. Thực đến ủ ê bẳn gắt, cáu kỉnh. Thực đến xót cay con mắt, khi đếm từng con số, từ thống kê của UBND thành phố Huế với mười bốn nhân mạng trong mùa lũ dữ.
4.
Huế lạc giữa những cơn mê - mưa, Huế chìm trong những cơn mê - mưa. Ai dám nghĩ những đổi thay sáng - tối của nắng và mưa thất thường đến khó chịu như thế, lúc dịu dàng xinh đẹp ngây thơ hệt cô gái mười bảy đang độ xuân thì, khi dữ dội ầm ào thét gào tựa ngọn sóng tuổi trẻ tràn dâng mùa lũ cuồng si dại khờ. Mấy mùa mưa cũ xưa, từng ngơ ngác vì guồng bánh xe của ai đó bị chìm trong nước lũ, chậm rãi dừng lại, tiếng máy tắt hẳn, đôi chân ướt mềm run lên vì buốt lạnh. Trong cơn mê - mưa của Huế lần này, lại hiển hiện rõ rệt những hình dung về mấy đường ngang lối dọc của nước, của lũ miên man như kinh tuyến vĩ tuyến chạy trên khóe mắt mình.
Giữa những giấc mê, bỗng thèm chút ánh nắng ấm áp, mong cơn mưa ngưng lại, để đi về phía bờ sông, ngồi xuống ghế đá công viên, đưa tay lên mặt dò dẫm đếm thử có bao nhiêu dấu vết của thời gian trên đó. Tự mình nhìn lại chính mình, tìm trong bản thể hoang dã thèm khát một cuộc mộng đất trời, mà thương Huế hơn nữa giữa những cơn mê - mưa, bốn bề là nước mùa này. Thỉnh thoảng nghĩ ngợi về bóng dáng tuổi trẻ của một cô sơn nữ mặt ngời ngời xuân sắc rời nhà bỏ cửa, rời nắng và gió mà nghiêng tai lắng nghe tiếng từ đêm, tiếng từ ngày ở xứ sở kinh kỳ. Có hôm bất chợt vỡ òa trong lòng vì nỗi niềm chung một cơn mưa, một cơn mê.
Thứ ảnh ảo nhập nhòa lúc này là ký ức nương rẫy sườn đồi, là mồ hôi thấm tháp lấm láp từ đầu đến chân, từ mắt mũi xuống cả nụ cười vang đất trời, là tiếng hát cất lên trong đêm tối dưới ánh lửa reo bập bùng, chập chờn. Những thất thường ấy, có khi chẳng thể nào giải mã hay phân biệt được nữa, liệu có phải vẫn còn cuộc chơi trốn tìm, ẩn nấp trong một cơn mưa - cơn mê, để Ôm Huế vào lòng/ sẻ chia đắng cay/ gian khổ mặn nồng.
Giấc mê - mưa chỉ nằm trong những mùa mộng tưởng lúc thật, lúc ảo. Có lúc thử đem phân loại chúng, mưa hóa thành một cơn mê. Mưa thơ dại. Mưa già cỗi. Mưa dữ dội. Mưa hiền hòa. Mưa buốt rét châu thân, nhưng có khi lại quá chừng ấm áp. Thật khó để định vị những ranh giới thời gian - không gian trong một cơn mê - mưa như thế bằng việc duy trì những hình dung lẫn lộn từ ký ức riêng - chung. Cố hướng mắt ra bên ngoài thế giới để nhìn thấy những cơn mê - mưa dưới bóng cuộc đời thường nhật quen thuộc quẩn quanh.
Cơn mê - mưa đắp vào mặt tôi. Cơn mê - mưa đắp vào mặt những thế hệ người ở xứ kinh kỳ. Chẳng còn ai kịp nghĩ ngợi gì. Nước tràn, chẳng còn ai dám mộng ước gì khi mưa quay cuồng va đập, phủ mờ cả mắt, ướt nhèm cả trí tưởng tượng. Tôi vẫn thèm những cơn mê. Không phải mưa. Tôi muốn được nhắm mắt lại và nằm mê. Hóa ra, chỉ vì tôi háo hức các loại giai điệu mưa nhảy nhót mãi thời trẻ dại, thơ ngây. Mưa là biến ảo cổ tích, không phải đắng cay. Chẳng ai muốn chiều lòng cơn mưa ban ngày, để rớt xuống một cơn mê hòng làm dịu bớt gánh nặng suy tư đêm về, mà lầm lụi thêm những câu chuyện tháng mười “Mùa này, xứ này mưa vẫn trút xuống như một cơn mê”.
5.
Thảng hoặc tưởng mình đang được xem một màn trình diễn chập chờn của sắc màu hoa lá cỏ cây trong màn mưa tối trời tối đất xen lẫn với giai điệu bolero của người đàn ông già cô đơn trĩu xuống ở góc đường cũ đi về ngày dăm ba bận và ngay ở chỗ con phố quen. Làm sao tôi dám ngước mặt nhìn lên trời, mưa vẫn phủ trắng xóa ngang mắt. Dưới chân, mưa vẫn chơi một vũ khúc riêng tràn trề ngập ngụa, mờ cả những vết dấu người qua kẻ lại vội vã. Tiếng mưa, và tiếng hát chập chờn hòa trộn vào nhau cho đến khi trôi đi hết một ngày ánh sáng, trôi đi hết mọi phù hoa hay rơm rác ngoài chợ trời. Mấy ngày trước, còn tranh thủ ba mươi giây dừng xe ở ngã tư đèn xanh đèn đỏ mà tư lự rằng: “phù hoa, rơm rác đã hóa thành cát bụi hay đi đâu về đâu giữa đầu sông cuối bến, giữa những hoang vu phận người”?
Dưới bầu trời của xứ mù sương thơm hương thạch xương bồ. Mưa như một cơn mê ân ái gối đầu lên nhau. Mưa biết cách trình hiện ra hết thảy mọi hình hài chân dung ngoài đường, ngoài phố, trên những vỉa hè, trong các khu chợ trời. Mưa phân loại thấp - cao giữa những khuôn mặt của thế nhân. Mưa vẽ lại cuộc đời bộn bề tất bật gánh gánh gồng gồng trĩu xuống những đôi vai lạnh. Mưa khắc họa từng nếp nhăn trên mặt của người già đang chơi trò trốn tìm, ẩn nấp dưới ánh sáng mờ ảo. Nhớ có lần, khựng chân ở ngã ba vỉa hè, mắt dõi theo mãi về phía người đàn bà luống tuổi, tưởng như vồng quai nón lá đang giao chạm vào nhau lặng lẽ rồi hòa âm phối khí nhịp nhàng trong tiếng rơi đều của một cơn mê - mưa.
Nhưng, rồi Huế vẫn đẹp và thơ trong lòng người cố xứ. Diễn dịch này, sự ủi an này tự đến, tự làm bận lòng tôi bằng nhiều nỗi luyến lưu kỳ lạ với những câu chuyện đời thường xung quanh mình. Tôi có một người bạn lớn ở hẻm phố nhỏ của bờ nam sông Hương, trước mùa lũ, nghe tin bão về, người đàn ông của chị bắc thang lên chặt vài nhánh cây thị trước nhà phòng gió bão lớn thôi mà nét mặt nàng thơ nơi chốn ấy hốt hoảng như lửa đốt vì xót xa một cơn mộng ký ức dài trong bản sonata ánh trăng vậy. Và, cũng chính nơi góc nhà phía trong, khi con nước trắng dâng tràn ngập, bản sonata của chị lên tiếng bằng những dòng cảm thức lắng lo về một chiếc đàn Piano không kịp di dời.
Rồi Huế sẽ tiếp tục đẹp và thơ trong lòng người viễn xứ, bởi mười chín toa tàu chất đầy bảy trăm tấn đá đứng yên trên chiếc cầu đường sắt - Bạch Hổ, hôm sau lại thêm mấy toa tàu cùng hơn bốn trăm tấn đá nữa như một hình ảnh sáng lên lặng lẽ giữa dòng nước xiết, mùa lũ năm hai không hai lăm để mong giữ gìn một vẻ đẹp của ký ức, lịch sử. Rồi, Huế sẽ vẫn đẹp và thơ khi hết những ngày không mưa, không nước mênh mông trắng xóa. Nếu có đi lướt qua những mái ngói âm ỉ rêu xanh, sẽ ngoảnh đầu nhìn lại và nhớ thêm một mùa nước nổi, một mùa mưa, một mùa mê.
6.
Ngày cuối cùng của tháng mười. Huế còn mưa nữa hay thôi. Mắt người Huế đăm chiêu, nhìn mỗi góc vườn xứ Huế, mỗi ngôi cổ tự hay lăng tẩm đền đài, phủ đệ của các vương công đều như lưu lại một miền dư ảnh, bị mưa làm nhòe ướt thêm sự cũ kỹ và sắc màu thời gian. Định thốt ra một nỗi cảm hoài với kẻ miền xuôi vướng nợ duyên chốn này đang bận bịu trong cơn mê, nhíu mày nhìn vào cơn mưa, lẩm bẩm, “có khi chúng sẽ khó lòng dứt bỏ cuộc giang hồ lãng tử?”; và “có khi mưa sẽ thích thú được một mình chơi bản độc tấu dài lê thê ấy”. Tôi cố tình mặc định những ngả nghiêng cùng tâm thức trôi dạt theo dòng nước mênh mông. Một kẻ mộng mê khác ở trong tôi, hình như vẫn đang cố gắng tìm cách điều chỉnh mọi nhận biết, mọi trạng thái với cơn mưa để hòa hợp, và để làm quen. Đã quen rồi thì tiếp tục theo vết dấu ấy mà quen nữa cho hết một đời bụi trần của kiếp phận con người. Như thế sẽ phần nào nhẹ bớt đi cái gánh mưa nặng trĩu trên đầu trên lưng, hay trong lòng người giang hồ lữ thứ chưa kịp về với Huế.
Có thể đêm nay nước vẫn nổi, và sớm mai thức dậy, mây vẫn còn kết tụ thành những khối hình đầy ảnh tượng nặng hạt, nhưng rồi nắng sẽ lên, trời sẽ bừng sáng. Trong mùa nước nổi, tôi đã thấy người Huế nhường cơm sẻ áo, tương trợ lẫn nhau. Trong mùa nước nổi, tôi đã thấy những đoàn thiện nguyện từ Bắc đến Nam về với Huế. Và trong mùa nước nổi tháng mười này, tôi đã thấy sự thiện lương, tình yêu thương là thứ xúc cảm thiêng liêng vốn dĩ đã tồn tại trong trái tim mỗi con người thăng hoa trên từng gương mặt. Trong cơn lũ, có những bối rối, nhưng cũng có những câu chuyện đẹp về một gia đình người Huế chưa vào nhà mới, vẫn sẵn sàng cho người quá cố tạm có nơi trú ngụ chờ qua ngày lũ dữ về với đất ở khu vực đường thấp trũng, phố Chi Lăng.
Tháng mười.
Mưa đã đến rồi ở lại, rồi kéo dài lê thê, rồi thành một cơn mê mênh mông trong nước lũ, rồi cuồn cuộn cuốn trôi đi hết thảy. Những ngày hoang lạnh, xác xơ chưa kịp đứng thẳng lưng, đã hốt hoảng với những dự báo quen thuộc mới: Tin lũ khẩn cấp; mực nước sông Hương, sông Bồ đang có xu hướng lên nhanh lại thất thần, phải chăng ở xứ Cố đô mùa này, mưa vẫn rớt xuống đều đặn như một cơn mê?
Xin một hoài niệm cho riêng mình, khi người mới đó còn hình hài trọn vẹn nụ cười nay chỉ là cát bụi. Trong cảnh tình thương nhớ đau đáu, tôi từng thử chơi trò chơi đổ xúc xắc, để mỗi ký tự quen rớt ra trên manh chiếu nhỏ dưới hiên nhà ba gian xưa, có người đàn bà xứ Huế ngóng trông chờ đón tôi giờ chỉ còn là ký ức, khi trở về từ làng biển rất xa. Tôi nhớ, mệ tôi sau những mùa lũ trắng trời, sau những mất mát vẫn thuận miệng mà thốt thành lời ca dao người miền Trung nào cũng thuộc nằm lòng, còn da lông mọc còn chồi nảy cây.
T.B.K
(TCSH442/12-2025)
-------------------
1 Thống kê thiệt hại lũ lụt tỉnh Thừa Thiên Huế, Thừa Thiên Huế - cơn đại hồng thủy 1999, Sở Văn hóa - Thông tin Thừa Thiên Huế, 2000.
Tải mã QRCode
PHẠM THỊ CÚC Ký…Tôi chưa thấy ai hay ở xứ nào làm các tác phẩm mỹ thuật từ cây với dây... Nếu gọi là tranh thì là một loại tranh ngoài trời, lấy tạo hoá, thiên nhiên làm cốt, không giới hạn, dãi nắng, dầm mưa, đu đưa theo chiều gió, màu sắc cũng thay đổi từng giờ, từng phút, tuỳ theo ánh sáng mặt trời hay mặt trăng. Cho nên, tác phẩm rất linh động…
LÊ VĨNH THÁI Ghi chép Sau chặng đường dài gần 20 km vượt qua các con dốc cao ngoằn ngoèo, hiểm trở, tôi đã đến “hành lang” công trình hồ Tả Trạch, nằm giữa vùng rừng núi bạt ngàn thuộc xã Dương Hoà, huyện Hương Thuỷ. Công trình hồ Tả Trạch được khởi công xây dựng ngày 26/11/2005, là công trình trọng điểm của Thừa Thiên Huế và của cả nước, được Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn quản lý đầu tư từ nguồn vốn trái phiếu của Chính phủ, với tổng mức đầu tư khổng lồ 2659 tỷ đồng. Đây là một trong những công trình lớn của vùng Đông Nam Á.
TRƯƠNG ĐÌNH MINH Ký Đợt này trở lại Trường Sơn, tìm hiểu thêm các tấm bê tông xi măng vắt qua đỉnh Trường Sơn, lượn quanh các đèo U Bò, Cù Đăng, A Dớt - A Tép mưa mù phủ trắng... Có đỉnh như đỉnh Sa Mù cao trên 1400m mà đợt tháng 3/2003 vừa rồi chúng tôi đã có mặt. Song do mưa liên miên, xe vận chuyển vật liệu, vật tư đi lại co kéo quá nhiều, đường lầy lội. Các đơn vị thi công chưa hoàn thiện phần nền...
DƯƠNG PHƯỚC THU Bút kýNhiều năm rồi tôi vẫn nghe, đồng chí đồng đội, nhân dân Dương Hoà và những người từng ở hoặc đã qua lại nơi đây trước chiến tranh, khẳng định rằng: Sau khi hy sinh, thi hài liệt sĩ Ngô Hà được đơn vị tổ chức an táng tại sườn tây núi Kệ, nơi có khe suối Ngân Hàng chảy qua thuộc vùng chiến khu Dương Hoà. Trước ngày giải phóng miền Nam, mỗi lần ngang qua chỗ ông nằm mọi người lại tự ý đắp thêm một viên đá nhỏ, để cho ngôi mộ ấy sớm trở thành hòn núi như mới mọc lên từ đất, ghi dấu chỗ ông yên nghỉ ... Chờ ngày chiến thắng.
ĐỖ KIM CUÔNGNăm cuối cùng của bậc học phổ thông, tôi được học 2 tiết văn giới thiệu về "Dòng văn học lãng mạn Việt Nam 1930 - 1945". Cũng không có tác phẩm thơ hoặc văn xuôi được tuyển chọn để phân tích, bình giảng như bây giờ. Ngày ấy - những năm chống Mỹ cứu nước, thơ văn lãng mạn được xem là điều cấm kỵ.
TRƯỜNG ANChúng ta đang sống giữa những ngày rực lửa truyền thống hào hùng của Tháng Năm trong lịch sử cách mạng Việt và thế giới. Trước hết, hãy nhắc đến một sự kiện lớn của giai cấp công nhân quốc tế. Ngày 1.5.1886, do yêu cầu không được đáp ứng một cách đầy đủ, công nhân trên toàn nước Mỹ đã tham gia bãi công nhằm gây áp lực buộc giới chủ thực hiện yêu sách của mình. Đầu tiên là cuộc bãi công tại thành phố Chicago với biểu ngữ “Từ hôm nay không người thợ nào làm việc quá 8 giờ một ngày! Phải thực hiện 8 giờ làm việc, 8 giờ nghỉ ngơi, 8 giờ vui chơi!”.
PHẠM THỊ ANH NGA Gởi hương hồn bạn cũTôi qua đến Pháp ngày hôm trước thì hôm sau ba tôi mất. Cái tin khủng khiếp đó đối với tôi vẫn không đột ngột chút nào, bởi từ những ngày hè về thăm nhà, tôi đã biết trước ba tôi sẽ sớm ra đi.
TÔ VĨNH HÀEm hẹn gặp tôi ở quán cà phê Trung Nguyên. Đó là địa điểm em tự chọn. Cái tên ấy cho tôi biết rõ là giữa hai chúng tôi không có gì nhiều hơn một cuộc trao đổi bình thường. Tuy nhiên, sự mách bảo từ nơi nào đó của linh cảm và cả ước muốn, cứ làm cho tôi tin rằng đó là điểm khởi đầu. Đêm cuối xuân, Huế gần như ít buồn hơn bởi cái se lạnh của đất trời. Huế bao giờ cũng giống như một cô gái đang yêu, đẹp đến bồn chồn. Nếu được phép có một lời khuyên thì chắc hẳn tôi đã nói với tất cả những người sẽ được gần nhau rằng, họ hãy cố chờ đến một đêm như thế này để đến bên nhau. Bầu trời mà Thượng đế đã tạo ra sẽ cho mỗi con người biết cách đến gần hơn với những lứa đôi.
CAO SƠNChuyện xưa: Vua Hùng kén tìm phò mã cho công chúa Ngọc Hoa, đồ lễ vật phải có gà chín cựa ngựa chín hồng mao? Thôi thúc Lạc dân xưa kia, đánh thức tiềm năng người dân phải tìm hiểu, lặn lội từ đời này sang đời kia chưa thấy. May sao với thú đi để biết, anh Trần Đăng Lâu, cựu chiến binh, hiện Giám đốc vườn quốc gia Xuân Sơn tỉnh Phú Thọ cho hay: Vườn quốc gia nguyên sinh anh Lâu đang quản lý, mới phát hiện giống gà lạ ấy. Con vật đặc biệt chưa có ai biết tới, chưa được phổ biến rộng rãi, thương trường chưa có cuộc trao bán...
NGUYỄN HỮU THÔNG Bút ký"Buổi mai ăn một bụng cơm cho noChạy ra bến đòMua chín cái tráchBắc quách lên lò
TRẦN NGUYỄN KHÁNH PHONG Bút kýTrong hồi ức của một số cán bộ lão thành cách mạng ở A Lưới kể lại rằng: “Hồi đó có một số người ở đồng bằng tản cư lên sống cùng đồng bào; qua họ, đồng bào nghe đến tên Cụ Hồ, nhưng đồng bào chỉ biết đầy đủ về Bác cũng như thấu hiểu được những điều Bác dạy qua các cán bộ người Kinh lên hoạt động ở đây vào khoảng những năm 1945-1946. Cán bộ bảo: Cụ Hồ muốn nhân dân mình học lấy cái chữ để biết bình đẳng. Muốn bình đẳng còn phải đánh Pháp. Nếu đoàn kết đánh Pháp thì ai ai cũng đánh Pháp và khi đó đồng bào ta nhất định thắng lợi” (1)
PHAN TÂM (Kỷ niệm 240 năm sinh thi hào Nguyễn Du 1765-2005)Tháng Hai 1994:Từ Vinh qua cầu Bến Thủy, rẽ trái độ mười cây nữa, đến xã Xuân Tiên (Tiên Điền), huyện Nghi Xuân, tỉnh Hà Tĩnh.Khu đất cao ráo ở ngay đầu xã, bên bờ sông Lam, cạnh bến Giang Đình, là khu nhà cũ, khu lưu niệm Nguyễn Du.
LTS: Phát hành tới hàng trăm ngàn bản, Nhật ký Đặng Thuỳ Trâm là cuốn sách duy nhất (có thể nói như vậy) gây được xúc động cho các thế hệ độc giả trong và sau chiến tranh, cho cả hai phía xâm lược và chống xâm lược nhờ tính chân thực của nó.Sông Hương trân trọng giới thiệu cùng bạn đọc một số trang trong cuốn Nhật ký Đặng Thuỳ Trâm và hai bài viết liên quan đến cuốn sách
NGUYỄN QUANG HÀ Truyện kýHoà thượng Thích Đôn Hậu gọi đại đức Thích Trí Diệm lên phòng riêng:- Ta đang mắc công chuyện không thể xa Huế được trong thời gian này, nên ta cử thầy vào chùa Hải Đức, Nha Trang tham gia cuộc thuyết pháp quan trọng tại đó. Thầy đi được chớ?Đại đức Thích Trí Diệm cúi đầu thưa:- Dạ, được ạ.
VĨNH NGUYÊN Truyện kýSau “vụ” gặp em, tôi băn khoăn lắm lắm. Là bởi trước đó - trước quả rốc-két mà chiếc F4H phóng xuống và em bị thương dưới đùi, em đang chờ tháo dây thuyền ở hốc đá, còn tôi thì giữ lấy ống ti-dô cho nước vào hai cái thùng phuy trên thuyền cho em. Hai chiếc thùng phuy 400 lít nước sắp tràn đầy. Như vậy là quá đủ thời gian cho chúng ta có thể hiểu biết về nhau, tên tuổi, quê hương bản quán.
ĐẶNG VĂN SỞ Ghi chépKhông hiểu sao tôi lại đi tìm anh - anh Nguyễn Đức Thuận - người anh chú bác ruột cùng chung sống dưới một mái nhà với tôi. Tôi chỉ nhớ là hồi đó chồng của cô tôi nằm mơ thấy anh, và bác vào tận Nha Trang để đi tìm anh Mậu, người đồng đội và là người chứng kiến lúc chôn cất anh.
NGUYỄN QUANG HÀMột buổi sáng vợ chồng anh Thảo, chị Ái đang đèo nhau, phóng xe Honda trên đường Nguyễn Trãi, một con đường lớn của thành phố Huế, bỗng có một người lao thẳng vào xe anh Thảo. Nhờ tay lái thiện nghệ, nên anh Thảo đã phanh xe kịp. Hai vợ chồng dựng xe, ra đỡ nạn nhân dậy.
HOÀNG PHỦ NGỌC TƯỜNGBút kýAnh đã xứng đáng với danh hiệu "Nghệ sĩ Nhân dân" của nhà nước ta phong tặng. Riêng Hội Nghệ sĩ điện ảnh Nhật Bản đã tặng cho anh giải thưởng vẻ vang dành cho người nghệ sĩ thuật lại sự tích dân tộc mình bằng điện ảnh...
ĐÀO XUÂN QUÝĐã lâu lắm, có đến hơn hai năm, kể từ khi bị tai nạn ở chân tôi chưa đi vào các hiệu sách, kể cả các hiệu sách ở Nha Trang. Đi tới các hiệu sách thì xa quá, đi bộ thì không đi nổi, mệt và nóng lắm, mà đi xe thuê thì cũng khó, vì họ không phải chỉ đưa mình tới nơi mà còn phải đợi hàng giờ khi mình phải tìm chọn sách nơi này nơi nọ, quầy này quầy khác v.v...
NGUYỄN THANH CHÍHai mươi tám tuổi, nó không biết chữ và không quen đi dép, mặc áo quần dài; lầm lũi, ít nói nhưng rất khoẻ mạnh... Với nó rừng là nhà, các lối mòn trong rừng thì thuộc như lòng bàn tay... Đó là Trương Ngọc Hoàng, sinh năm 1977.