Hồn nhạc Huế

10:48 14/05/2008
Bạn tôi nhà văn H.P.N.T có lần đã nói về một nỗi riêng của cỏi lòng gửi tới ai tri âm trên đời rằng: “Có nhiều lúc cát bụi mệt nhoài, tôi thèm ngồi yên một mình để nghe lại những bài hát Huế xưa...... Tất cả những gì đã mở được cánh cửa của tâm hồn để đi vào bên trong đều kết tinh thành những hạt long lanh gọi là kỷ niệm”...

Sự nhạy cảm đã giúp người nghệ sĩ bắt gặp được hồn nhạc Huế.
Vâng, đúng là trong các ngành nghệ thuật, âm nhạc là bộ môn có hiệu quả rung cảm mãnh liệt và sống động nhất. Một khúc nhạc, một bản tình ca đi vào hồn người một cách thầm lặng, vô thức và vô ngôn...
Khám phá vùng sâu thẳm, kín nhiệm của âm nhạc là thâm nhập vào cõi huyền mộng của nghệ thuật. Thế mà cõi huyền hư ấy lại rất gần gũi với con người, tính bí ẩn của âm nhạc lại rất đơn sơ: nhạc đi vào và dễ dàng xuyên thấu tâm tư, vì nhạc là ngôn ngữ ưu đãi của cảm xúc... Cứu cánh của âm nhạc là diễn đạt tình tự, biểu lộ những rung động của con tim nói lên những tâm tình sâu kín âm ỉ và nóng bỏng, những đam mê vĩ đại từng lay động tâm hồn nhân loại qua các thời đại, vượt mọi không gian.
Trong viễn tượng đó các nhạc sĩ đã gửi về, đã trao lại cho Huế những nỗi niềm tha thiết, những nhớ nhung sâu lắng, âm ỉ, những ước mơ bay bổng cùng những hẹn ước đơn phương nhưng thắm đượm... Bởi thiệt khó mà hiểu hết “Sông Hương lững lờ chi rứa?” hay vì răng mà chỉ có mấy nhịp cầu chưa đầy 500m mà đến nỗi “Thương nhau rồi không kịp về mô!”, cái chi đã gây ra tâm sự không nguôi nầy: “Một lần với Huế ân tình sông Hương gây nhớ, Ngự Bình gợi thương”.  Cái nón Huế ư? Nơi nào mà chẳng có nón? Tà áo dài tha thướt ư? Hà Nội, Sài Gòn cũng có, còn diễm lệ xa hoa hơn! Một nơi là “ngàn năm văn vật”, một chốn là “hòn ngọc Viễn Đông!” Chao ôi! Huế làm răng mà bì kịp? Thế mà cái quê hương “tứ thời giai hạ nhất vũ thành đông” nhỏ bé này lại có một sức lôi cuốn tâm tư da diết...
            “Người đi xa Huế còn vương
            Nhớ màu trắng tím bên đường thướt tha
            Nhớ ai chung thuỷ mặn mà...”
Chắc có lẽ trên những dấu xưa của thành quách, cung điện một thuở vàng son ấy, chiếc nón bài thơ, tà áo dài tha thướt, mớ tóc thề xoã kín bờ vai e ấp, qua những nhịp cầu mây trắng nối đôi bờ ôm lõng dòng sông trong xanh, lơ lửng, nên thơ... Huế đã đáp lại ước mơ của người viễn xứ tha phương về một không gian hồn nhiên, đôn hậu, gần gũi, đơn sơ mà thân tình, dịu dàng e lệ mà không khép kín tâm tư... Ai đã một lần qua Huế, ai đã từ Huế ra đi, đố mà quên được những buỏi chiều qua cầu Trường Tiền, nhìn ngược dòng Hương lên hướng Bạch Hổ, Linh Mụ ngắm cảnh hoàng hôn có con đò khoan thai, có những mái tóc tung bay với gió chiều... như một lời mời gọi kín đáo, tinh khiết và diệu vợi... Đố mà quên được những đêm trăng sáng, đứng ở bờ Nam nhìn sang nhà Thuỷ Tạ in bóng lung linh đáy nước, nghe trong sâu thẳm hồn mình đồng vọng câu hò mái đẩy “Chiều chiều trước bến Văn Lâu, ai ngồi, ai câu ai sầu ai thảm...” để rồi rưng rưng cảm xúc niềm đau của dân tộc một thuở nào đây! Ôi! “Biết ai tâm sự như mình?” Cuộc sống thực tế càng máy móc, cầu kỳ, nhịp đời càng rộn rịp, xô lệch, hối hả thì khi có dịp dừng nghỉ, bỗng thấy thèm cái giản dị hồn nhiên, trầm lắng. Cho nên thích nón bài thơ, yêu mái tóc dài buông thả, thương tà áo thướt tha, tưởng mơ về xứ Huế... chỉ là một khát vọng bù trừ những mất mát đã phải chấp nhận trong nhịp sống hằng ngày muôn mặt.
Qua bao nhiêu cuộc chuyển vần, Huế đã từng tiếp xúc với các làn sóng mới nhưng Huế đã dè dặt, giữ gìn bản sắc, nhờ vậy Huế có thể trở thành một tiêu bản mang nhiều nét của truyền thống dân tộc hơn hết. Thế nên trong mức độ đáp ứng lại khát vọng một niềm vui giản dị, một hạnh phúc đơn sơ, một không gian thơ mộng trữ tình thì Huế là nơi được nhiều người thi vị hoá, được quyến luyến âm thầm và được ngợi ca qua văn, thơ, nhất là nhạc.


LÊ GIA PHÀM
(nguồn: TCSH số 146 - 04 - 2001)

Đánh giá của bạn về bài viết:
0 đã tặng
0
0
0
Bình luận (0)
  • Nhạc: ĐỨC TÙNG
    Thơ:   HẠO NHIÊN

  • Với mục đích bảo tồn những vốn quí mà cha ông để lại và đặc biệt là sau khi Nhã nhạc được UNESCO công nhận là kiệt tác di sản phi vật thể và truyền khẩu của nhân loại thì Nhã nhạc đã được chú ý hơn, nhưng cái đáng quan tâm hơn hết là vấn đề đi tìm lại những ‘mảnh vỡ” của một số bài bản Nhã nhạc đang lưu lạc ngoài dân gian nhằm mục đích khôi phục để trả nó về với môi trường diễn xướng nguyên thủy là chốn cung đình xưa. Tác phẩm Nhã nhạc “Thái Bình Cổ Nhạc” cũng là một trong những “mảnh vỡ” vừa được lập hồ sơ khoa học và báo cáo. 

  • LÊ MAI PHƯƠNG  

    Tuồng, loại hình nghệ thuật truyền thống đặc sắc của dân tộc manh nha hình thành từ thế kỷ XIII dưới thời Trần. Tuồng phát triển mạnh vào thế kỷ XVII -XVIII. Sang triều Nguyễn (thế kỷ XIX) Tuồng vẫn giữ vị trí xứng đáng trong đời sống văn hóa ở cung đình cũng như trong dân gian. Sau khi nhà Nguyễn cáo chung, Tuồng cũng mất đi môi trường diễn xướng, hiện nay đang có nguy cơ mai một dần.

  • HOÀNG TRỌNG CƯƠNG 

    Trong một số tài liệu về âm nhạc cung đình của những tác giả tiền bối, cây đàn bầu Việt Nam đã được dự đoán về niên đại ra đời của nó, về sự thăng trầm song hành cùng với chiều dài lịch sử dân tộc.

  • TRẦN VĂN KHÊ

    Từ 10 năm nay Nhã nhạc cung đình Huế được Unesco tôn vinh là một kiệt tác di sản truyền khẩu và phi vật thể của nhân loại, là một danh hiệu rất lớn so với những danh hiệu sau này (Unesco đã bỏ chữ “kiệt tác” và thay thế chữ “của” bằng chữ “đại diện”), vì những lẽ đó mà việc bảo tồn và phát triển nhã nhạc Huế có phần khó khăn.

  • HÀN NHÃ LẠC

    Có lẽ hiện giờ ở Huế, không có ai cảm chơi ca Huế được như nhà văn Bửu Ý. Ông thường nói cái hay của ca Huế, nghe hay đến nhức xương. Và ngay từ khi vợ ông, cô Lợi còn sống, mỗi thứ bảy, gia đình ông lại tổ chức nghe ca Huế nhức xương một buổi.

  • Sau khi triều đình nhà Nguyễn cáo chung, âm nhạc cung đình cũng mất đi môi trường diễn xướng nguyên thủy, do đó loại hình nghệ thuật này đã theo chân các nghệ nhân cung đình lan tỏa về với dân gian, tác động vào nghệ thuật dân gian trên nhiều vùng văn hóa trong cả nước. 

  • TRỌNG BÌNH

    Nghệ thuật Múa Cung đình Huế mang đậm tính triết lý và thẩm mỹ phương Đông. Trong múa cung đình, sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa các động tác múa, sự di chuyển đội hình theo các tuyến, ngang, dọc, xéo cộng với việc tạo hình tượng theo hình khối làm nên nét đặc trưng riêng biệt, điển hình là các điệu: lục cúng hoa đăng, trình tường tập khánh, phụng vũ, tứ linh, vũ phiến, Lục triệt hoa mã đăng...

  • VÕ QUÊ

    Dân tộc Việt Nam do hoàn cảnh địa lý và các điều kiện khách quan khác đã có một nền văn hóa đa dạng, trong đó bộ môn Ca Huế đã tiếp thu, kế thừa và ảnh hưởng nhiều sắc thái, tinh hoa của nhiều vùng đất khác nhau.

  • (SHO) Ca sĩ Hà Thanh vừa mất lúc 7g27 đêm 1-1 (giờ địa phương, tức sáng 2-1 giờ VN) tại TP Boston, tiểu bang Massachusetts (Mỹ) sau thời gian mắc bệnh ung thư máu.

  • LÊ VŨ TRƯỜNG GIANG

    Văn Giảng, con người của những nốt nhạc mơ mộng chân nhiên nơi miền non nước Hương Bình đã dấn thân trong miền giao cảm của nước, của sông, của tiếng chuông chùa ngân vọng để viết nên những ca khúc bất hủ Ai về sông Tương, Đôi mắt huyền, Từ Đàm quê hương tôi... tô vẻ thêm cho tiếng lòng vùng đất Cố đô.

  • NGUYỄN VĂN DŨNG

    Ở Huế có câu hò nổi tiếng tới mức không người Huế nào không được nghe, không du khách nào không từng một lần thưởng thức:

  • NGUYỄN TẤN TÔN NỮ Ý NHI

    Theo dòng chảy của lịch sử, Ca Huế giờ đây không còn là sản phẩm phục vụ riêng cho một tầng lớp nhất định trong xã hội: giới quý tộc. Cùng với xu hướng xã hội hóa, hiện nay loại hình nghệ thuật này nghiễm nhiên gần gũi hơn với công chúng Huế nói riêng và du khách thập phương nói chung.

  • TRỌNG BÌNH - QUÝ CÁT  

    Nền âm nhạc cổ truyền nói chung và Âm nhạc cung đình Việt Nam nói riêng từ xa xưa đã có một kiểu chữ nhạc riêng dùng để ký âm, ghi chép thành văn bản tất cả các bài bản để lưu truyền qua nhiều thế hệ...

  • HỒ THẾ HÀ

    Năm con rồng Nhâm Thìn (2012), Mai Xuân Hòa tròn 82 tuổi đời và nếu tính từ ngày anh tham gia học lớp âm nhạc ngắn hạn đầu tiên năm 1956, trước khi chính thức học ở trường Âm nhạc Việt Nam (1958 - 1962) thì anh đã có 56 tuổi nghề âm nhạc.

  • DƯƠNG BÍCH HÀ

    Huế - theo dòng chảy của thời gian, đã trải qua bao biến cố, thăng trầm của lịch sử; âm nhạc Huế cũng không nằm ngoài “luồng” của dòng chảy đó.

  • MAI XUÂN HÒA (Thơ: Nguyễn Tất Thịnh)

    Phải chăng em là gió/ phải chăng em là mây/ Gió nghiêng chao nhè nhẹ/ mây bồng bềnh bay bay…

  • Hưởng ứng cuộc vận động sáng tác Văn học Nghệ thuật hướng về thiên tai với chủ đề “Nguyện cầu cho nạn nhân động đất tại Nhật Bản”.

  • Hưởng ứng cuộc vận động sáng tác Văn học Nghệ thuật hướng về thiên tai với chủ đề “Nguyện cầu cho nạn nhân động đất tại Nhật Bản” do Liên hiệp các Hội Văn học Nghệ thuật Thừa Thiên Huế tổ chức.

  • Hưởng ứng cuộc vận động sáng tác Văn học Nghệ thuật hướng về thiên tai với chủ đề “Nguyện cầu cho nạn nhân động đất tại Nhật Bản” do Liên hiệp các Hội Văn học Nghệ thuật Thừa Thiên Huế tổ chức.