Điểm tương đồng, giao hội giữa Hồ Chí Minh & Phan Đăng Lưu

10:06 28/04/2009
PHAN TÂMQuê hương Phan Đăng Lưu, xã Hoa Thành, huyện Yên Thành, cách Kim Liên, Nam Đàn, quê hương Hồ Chí Minh khoảng 60 km.Hai nhân cách lớn của đất Nghệ An. Không hẹn mà gặp, xuất phát từ lương tri dân tộc, chủ nghĩa yêu nước Việt Nam, đến chủ nghĩa Mac - Lê nin, thành hai chiến sĩ cộng sản Việt Nam nổi tiếng.

Năm 1928, Phan Đăng Lưu đến Quảng Châu, Trung Quốc, thì Nguyễn Ái Quốc đã sang Liên Xô.
Năm 1941, Hồ Chí Minh về nước thì Phan Đăng Lưu đã hy sinh.
Tuy chưa gặp lãnh tụ, nhưng Phan Đăng Lưu là người sớm có phong cách Hồ Chí Minh.

1, Tiếp thụ văn hoá Phương Đông:
Phương Đông, chủ yếu là Trung Hoa. Đối với nước ta, nói học văn hoá phương Đông là học chữ Hán, học đạo Nho, học Bách gia và Bắc sử. Hồ Chí Minh và Phan Đăng Lưu ra đời vào lúc chữ Hán còn thịnh, được học chữ Hán ít ra là 9, 10 năm rồi sau đó là tự học.
Chữ Hán của Hồ Chí Minh đạt đến nhuần nhị uyên bác, làm thơ bằng chữ Hán đạt đến phong vị thơ Đường, thơ Tống.
Phan Đăng Lưu học chữ Hán viết được hàng 8, từng lều chõng đi dự khoa thi hương cuối cùng năm 17 tuổi (1919).
Rồi, vốn Hán học cùng với tinh hoa văn hoá Phương Đông là cơ sở cho hai con người xứ Nghệ thành những người Phương Đông có bản lĩnh, đậm đà bản sắc dân tộc với tinh thần yêu nước Việt Nam sâu sắc nhất.

2, Học tập văn hoá Phương Tây:
Cuối thế kỷ 19, chủ nghĩa tư bản phương Tây phát triển, đưa văn hoá cùng kỹ thuật công nghiệp và súng đạn ra toàn thế giới. Gió Tây ào ào mạnh mẽ, tưởng chừng thổi bạt cả gió Đông.
Các phạm trù kinh điển Nho giáo truyền từ đời này sang đời khác đã thành những cái khung cứng nhắc bó chặt lấy mọi tầm nhìn.
Phương Đông thích nghi không kịp.
Trung Quốc là nước đầu tiên chạm trán với chủ nghĩa tư bản Phương Tây và bị xâu xé.
Rồi đến Việt Nam. Vua chúa nhà Nguyễn như mê ngủ.
"Sự mê ngủ của một lực lượng được gọi là tiên tri tiên giác, bao giờ cũng là nhân tố hàng đầu của mọi bi kịch lịch sử". (Cao Xuân Huy, Chủ thuyết canh tân của Nguyễn Trường Tộ, tr 356).

Hậu quả là Việt Nam mất chủ quyền quốc gia, mất nước vào tay chủ nghĩa tư bản Pháp.
Hồ Chí Minh (bấy giờ là Nguyễn Tất Thành) chuyển sang học chữ quốc ngữ, học chữ Pháp, đến đầu thế kỉ 20 thì sang hẳn nước Pháp để học tập, tiếp thụ văn hoá Pháp, văn hoá phương Tây, mong hoàn thiện, nâng cao bản lĩnh văn hoá và tầm nhìn cho mình, quá trình đó cũng gọi là "đi tìm con đường cứu nước".
Rõ ràng là với tấm lòng yêu nước không thôi, không thể đương đầu với chủ nghĩa thực dân Pháp.

Nguyễn Đình Chiểu (1822 - 1888) "thà đui mà giữ đạo nhà", ghét Tây đến độ đường Tây làm không chịu đi, vải Tây bán không thèm mặc, nổi tiếng với tấm lòng trong sáng "Chở bao nhiêu đạo thuyền không khẳm/ Đâm mấy thằng gian bút chẳng tà", nhưng rồi cụ Đồ chỉ ca ngợi được người nông dân Cần Giuộc, hăng hái chiến đấu chống xâm lược không quản hy sinh tính mạng, "liều mình như chẳng có", còn "mấy thằng gian" là tập đoàn cướp nước Tây dương, thì bút cụ Đồ không đâm nổi, trước hết là vì cụ mù loà, không thấy được mặt mũi quân thù, thứ nữa, quan trọng hơn là cụ không đọc, không viết được chữ quốc ngữ và chữ Pháp.
Việc "đâm mấy thằng gian" ấy rồi sẽ phải nhờ đến Nguyễn Ái Quốc, đến "bút chẳng tà" của Nguyễn Ái Quốc với những bài viết bằng tiếng Pháp, sắc như dao, đăng trên báo Pháp, như "Lời than vãn của bà Trưng Trắc", "Vi hành", "Va - ren và Phan Bội Châu" đến tác phẩm tiêu biểu là "Bản án chế độ thực dân Pháp" xuất bản ngay trên đất Pháp.

Rõ ràng, có học văn hoá Phương Tây, đọc được luận văn của Lê - Nin về vấn đề dân tộc và thuộc địa, Nguyễn Ái Quốc mới thấy ra "cái cần thiết cho chúng ta", mới nhìn ra "con đường giải phóng chúng ta",
Và càng rõ ràng, cách mạng là khoa học, nhà cách mạng phải không ngừng học tập, phải là người có kiến thức, có văn hoá.
Phan Đăng Lưu học chữ Hán đến 17 tuổi, chuyển sang tân học, sau hai năm đã đậu bằng tiểu học ở Vinh, rồi vào Huế học trung học, được mấy năm lại xin vào trường Canh nông Tuyên Quang học hai năm. Ra làm ở Sở thí nghiệm nuôi tằm Đông ba Vĩnh Phú, rồi xin đổi về Diễn Châu rồi vào Vinh.

Gặp phong trào yêu nước đòi thả Phan Bội Châu và truy điệu Phan Chu Trinh, Phan Đăng Lưu hăng hái tham gia, bị mật thám theo dõi, bị đổi từ Vinh đi Linh Cảm, Hà Tĩnh, rồi Phú Phong, Bình Định, đến Đà Lạt, Di Linh, Lâm Đồng, ở đâu Phan Đăng Lưu cũng tỏ thái độ chống Pháp, cuối cùng bị cách chức.
Phan Đăng Lưu về quê một thời gian, rồi vào Huế, bước vào con đường hoạt động cách mạng chuyên nghiệp. Bấy giờ là vào năm 1927, Phan Đăng Lưu 25 tuổi, Đảng Cộng sản Việt Nam chưa ra đời.

Nhờ giỏi tiếng Pháp, Phan Đăng Lưu đọc được các báo chí gửi từ nước ngoài về, đọc Bản án chế độ thực dân Pháp (bằng tiếng Pháp) của Nguyễn Ái Quốc, lại học theo lối gửi thư hàm thụ qua Pháp, nghiên cứu cả lịch sử, chính trị, kinh tế và từ một đảng viên Tân Việt chuyển hẳn sang lập trường đảng Cộng sản.
Không hẹn mà nên, quĩ đạo Phan Đăng Lưu đã trùng với quĩ đạo Nguyễn Ái Quốc. Phan Đăng Lưu còn đọc Tư bản của Mác bằng tiếng Pháp và là một trong những người cộng sản Việt Nam đầu tiên nghiên cứu kinh tế chính trị và học thuyết giá trị thặng dư của Mác.

3, Sự nghiệp báo chí :
Viết báo, làm báo là việc quan tâm của Bác Hồ. Ở Pháp, ở Thái Lan, ở Quảng Châu, ở Cao Bằng, ở đâu Hồ Chí Minh cũng làm báo, ra báo, là tác giả hàng ngàn bài báo, bằng tiếng Pháp, tiếng Hán, tiếng Việt, coi công tác tuyên truyền, công tác tư tưởng là nhiệm vụ quan trọng thường xuyên của Đảng cách mạng. Phan Đăng Lưu cũng thế.
Năm 1930, bị giam ở Buôn Ma thuột, Phan Đăng Lưu vừa viết nhật ký, vừa học tiếng Ê đê, ra tờ Doãn đê tù báo.(Doãn tiếng Êđê nghĩa là Việt) để tuyên truyền lính người Thượng.
Khi tù chính trị Buôn Ma Thuột đấu tranh tuyệt thực, địch định để cho chết không ai biết, Phan Đăng Lưu đã bí mật viết tin cho một tờ báo của người Pháp ở Sài Gòn, đưa vụ việc ra công luận, khiến kẻ địch phải nhượng bộ.

Năm 1933, Phan Đăng Lưu viết báo nhờ gửi sang Pháp, việc bại lộ, bị tăng thêm 5 năm tù.
Năm 1936, Chính phủ Bình dân lên cầm quyền bên Pháp, ra lệnh ân xá, Phan Đăng Lưu được thả, đưa về quản thúc ở Huế.
Thời kỳ 1936 -  39, lịch sử cách mạng gọi là thời kỳ Đông Dương đại hội, báo chí công khai của Đảng tuyên truyền đòi dân sinh dân chủ, huy động nhân dân đưa yêu sách đến Gô - Đa, phái viên của Chính phủ Bình dân Pháp.
Đây là thời kì hoạt động báo chí sôi nổi nhất của Phan Đăng Lưu với hàng trăm bài báo, đăng trên các báo Dân, Dân tiến, Dân muốn, Sông Hương tục bản... với các bút danh Đông Tùng, Phi Bằng, Bằng Phi, Sông Hương... (xem Nguyễn Thành, Phan Đăng Lưu, tiểu sử, tác phẩm, NXB Thuận hoá 1998).

Kiến thức rộng, ngòi bút sắc sảo, Phan Đăng Lưu xứng đáng với câu "Đâm mấy thằng gian bút chẳng tà" Nguyễn Đình Chiểu viết năm 1860, thành một nhà báo cánh tả tiên phong của Cách mạng Việt Nam.
Chẳng hẹn mà nên, quĩ đạo Phan Đăng Lưu lại một lần nữa trùng với quĩ đạo Nguyễn Ái Quốc - Hồ Chí Minh.

4, Bút pháp:
Về bút pháp Hồ Chí Minh thì đã có rất nhiều tác giả, uyên bác và đủ thẩm quyền, với hàng trăm bài viết, tham luận này không nói lại, chỉ xin tóm tắt: Bác Hồ viết ngắn gọn và hài hước.
Hài là sức mạnh của văn học, nhờ bút pháp hài, những bài báo như: Vi hành, Va - ren và Phan Bội Châu đã thành tác phẩm văn học.
Trong sáng tác của mình (xem sách đã dẫn) Phan Đăng Lưu đã sử dụng nhiều thủ pháp hài, trong đó có cách "chiếu radio", ngày nay ta gọi là chiếu điện, chiếu X quang để vạch trần tâm địa đối phương.
Phạm X. lăm le tranh chức Viện trưởng Dân biểu Trung kỳ với Huỳnh Thúc Kháng, là một người nghiện, mồm nói thì hay ho, mà "chiếu radio", trong bụng lại thấy toàn bàn đen và thuốc phiện.

Ông Nghị Y., nhà cầm quyền giới thiệu ra tranh cử, chiếu điện, thấy trong đầu chỉ cái khoang đếm tiền là còn sáng, còn các khoang khác thì chứa toàn bã đậu v.v...
Thủ pháp này về sau Tự lực văn đoàn cũng thường vận dụng trên các báo Ngày nay, Phong hoá.

5, Học và sử dụng tiếng Pháp:
Tiếng Pháp, ngôn ngữ sang trọng nhất Tây phương thế kỷ 19, nhiều người cho là khó.
Thời còn thuộc Pháp, ở ta, là ngôn ngữ chính thức, học sinh học tiếng Pháp từ lớp 2, ở một tỉnh ham học như Nghệ An, số người giỏi tiếng Pháp cũng chỉ đếm trên đầu ngón tay.
Ai cũng biết thấm nhuần được một ngoại ngữ không đơn giản, đó là chuyện "học đổi mạng" (chữ của Phan Ngọc).

Nguyễn Ái Quốc sống giữa lòng nước Pháp, tự mình học tập, nhờ bền gan bền chí, đến chỗ làm chủ được ngôn ngữ Pháp, để dùng nó như một công cụ, một phương tiện hoạt động cách mạng.
Phan Đăng Lưu ở trong nước, miệt mài tự học là chính.
Huỳnh Thúc Kháng viết : Ông Lưu là người rất chăm học.
Ngay ở trong tù, thấy mẩu giấy, tờ báo, đều nhặt lên, có chữ thì đọc, không có chữ thì cất làm giấy viết.
Ông học thuộc cả từ điển Pháp.
Căn cứ vào các bài viết còn để lại, có thể nói Hồ Chí Minh và Phan Đăng Lưu là hai nhà cách mạng giỏi tiếng Pháp ở Việt Nam và đó cũng là điểm tương đồng, giao hội giữa Hồ Chí Minh và Phan Đăng Lưu.

6, Phong cách:
Tố Hữu viết: Anh Lưu tập nhu thuật, ăn uống đạm bạc mà vẫn mạnh khoẻ, nằm xuống là ngủ được.
Phan Đăng Tài viết: Phan Đăng Lưu sống lạc quan, giản dị, ăn uống đạm bạc, quần áo sơ sài, không nhằm lợi ích riêng mà hướng về một mục tiêu duy nhất: phục vụ cách mạng, phục vụ nhân dân.
Lê Duẩn viết: Phan Đăng Lưu là một trí thức cách mạng tiêu biểu, là tấm gương về phẩm chất, đạo đức cách mạng.

7, Bức thư cuối cùng:
Khi bác Lưu còn ở nhà, tôi chưa ra đời. Nay vào nhà lưu niệm, xem ảnh, thấy thật giống anh Tề, con trai bác.
Đến khi đọc đến Bức thư cuối cùng thì thật ngỡ ngàng.
Thư viết trong khám tử hình, gần một tháng trước ngày hy sinh, vừa biện hộ cho mình, vừa tố cáo chế độ, vừa an ủi gia đình, nghĩa lớn, tình riêng, được diễn đạt bằng một thứ Pháp văn điêu luyện, xao xuyến lòng người.
Xem thư, tôi như "thấy" được bác Lưu rõ hơn là xem ảnh: một trí thức cách mạng, một chiến sĩ anh hùng chịu hy sinh vì độc lập dân tộc ở tuổi đời 39.

Bức thư chỉ hơn 400 chữ, hiện được lưu giữ ở Bảo tàng cách mạng ở Hà Nội, là tư liệu có giá trị như một tác phẩm văn học, là anh linh còn lại của Phan Đăng Lưu.
Hiện đã có bản dịch ra tiếng Việt mà xem ra chưa xứng với nguyên tác.
Như một sự trùng hợp:
Trong nhà tù Tưởng Giới Thạch, Hồ Chí Minh viết Ngục trung nhật kí bằng chữ Hán. Trong khám tử hình Sài Gòn, Phan Đăng Lưu viết bức thư cuối cùng bằng Pháp văn. Hai nhân vật, một cách làm, bác học mà không ai cho là phi dân tộc.

8, Kết luận:
Tôi là kẻ hậu sinh, hậu học, đến với đề tài Phan Đăng Lưu, không chừng bị đàm tiếu: Thấy người sang bắt quàng làm họ.
Thật ra, Phan Đăng Lưu họ Mạc, dòng dõi Mạc Đĩnh Chi, chi họ này mới đến Hoa Thành từ thế kỷ 17.
Còn họ chúng tôi, dòng dõi tiến sĩ Phan Tất Thông đã ở Nghệ An hơn 600 năm nay.
Tuy vậy, cũng có liên quan: Cụ Phán, thân sinh ông Lưu, với cha tôi là con o con cậu, nhà ở liền xóm. Cụ Phán là người "giao chỉ" (hai ngón chân cái khuỳnh ra, giao vào nhau), người thông minh khoáng đạt, đến quan huyện quan phủ cụ cũng xem thường. Cụ bà là người cực kỳ hiền lành, cả đời không làm hại ai. Có vậy mới sinh được ông Lưu, ông Tài.

Cha tôi kể: Khi còn ở nhà, bác Lưu hay sang nhà tôi chơi, ngồi chõng tre, ăn khoai luộc, uống nước chè xanh. Bác đậm người, rất hiền, hay cười, đọc sách cả ngày.
Cha tôi kể: Trên chuyến xe lửa Hà Nội - Sài Gòn năm ấy, bác mặc áo dài tàu, đội mũ tàu, nói tiếng Quảng Đông.
Mật thám tưởng người Hoa, đã bỏ đi, sau vì có chỉ điểm nó mới quay lại và bắt bác.
Đó là ngày 22 - 11 - 1940.
Hôm sau thì nổ ra khởi nghĩa Nam Kỳ.
Khởi nghĩa không thành, bị đàn áp, máu xương tràn vào tận Ngọc Hiển, Cà Mau.
Phan Đăng Lưu bị chính phủ Pê - tanh xử tử hình tại Hóc Môn ngày 25 - 5 -1941 tức là ngày 29 tháng tư năm Kỉ Dậu.
Gia đình lấy ngày 29 tháng tư năm âm lịch hàng năm làm ngày giỗ.

Bằng phẩm chất con người xứ Nghệ và ý chí cách mạng, Phan Đăng Lưu đã tự đi vào con đường Hồ Chí Minh, như cành cây vươn về phía ánh sáng và đã có những cống hiến nhất định, nêu tấm gương toàn tâm toàn ý phục vụ cách mạng, phục vụ nhân dân, chịu sự hy sinh cao nhất, thành một liệt sĩ cách mạng tiền bối, một tia sáng đẹp bên cạnh hào quang Hồ Chí Minh.
Hồ Chí Minh (1890 - 1969) hơn Phan Đăng Lưu (1902 - 1941) một giáp.
Trong lịch sử, từng xuất hiện một cặp Nghệ - Tĩnh cũng hơn kém nhau một giáp: Nguyễn Huệ (1753 - 1792) và Nguyễn Du (1765 - 1820), dẫu bất tương đồng mà đều đạt đến những giá trị vĩnh cửu, đỉnh cao dân tộc.

P.T
(
168/02-03)

Đánh giá của bạn về bài viết:
0 đã tặng
0
0
0
Bình luận (0)
Tin nổi bật
  • MAI KHẮC ỨNGCó thể sau khi dẹp được loạn 12 sứ quân, Đinh Tiên Hoàng (968- 979) thống nhất lãnh thổ và lên ngôi hoàng đế, đã đặt được cơ sở ban đầu và xác định chủ quyền Đại Cồ Việt lên tận miền biên cương Tây Bắc vốn là địa bàn chịu ảnh hưởng Kiểu Công Hãn. Trên cơ sở 10 đạo thời Đinh nhà vua Lý Thái Tổ (1010- 1028) mới đổi thành 24 phủ, lộ. Nguyễn Trãi viết Dư địa chí (thế kỷ XV) vẫn giữ nguyên tên gọi đạo Lâm Tây. Tức vùng Tây- Bắc ngày nay.

  • TRẦN ANH VINHÂm vang của những sự kiện xẩy ra năm Ất Dậu (1885) không những vẫn còn đọng trong tâm trí người dân núi Ngự mà còn được ghi lại trong một số tác phẩm. Bài vè “Thất thủ Kinh đô” do cụ Mới đi kể rong hàng mấy chục năm ròng là một tác phẩm văn học dân gian, được nhiều người biết và ngưỡng mộ. Riêng Phan Bội Châu có viết hai bài:+ Kỷ niệm ngày 23 tháng Năm ở Huế (Thơ)+ Văn tế cô hồn ngày 23 tháng Năm ở Kinh thành Huế.

  • HOÀNG CÔNG KHANHCó một thực tế: số các nhà văn cổ kim đông tây viết tiểu thuyết lịch sử không nhiều. Ở Việt Nam càng ít. Theo ý riêng tôi nguyên nhân thì nhiều, nhưng cơ bản là nhà văn viết loại này phải đồng thời là nhà sử học, chí ít là có kiến thức sâu rộng về lịch sử. Cũng nhiều trường hợp người viết có đủ vốn liếng cả hai mặt ấy, nhưng hoặc ngại mất nhiều công sức để đọc hàng chục bộ chính sử, phải sưu tầm, dã ngoại, nghiên cứu, đối chiếu, chọn lọc hoặc đơn giản là chưa, thậm chí không quan tâm đến lịch sử.

  • TRƯƠNG ĐĂNG DUNG                 Tặng Đỗ Lai ThuýChủ nghĩa hiện đại là kết quả của những nỗ lực hiện đại hoá đời sống và tư duy xẩy ra từ những năm cuối của thế kỷ XIX, ở Châu Âu. Những thành tựu nổi bật của khoa học tự nhiên, của triết học, xã hội học và tâm lí học đã tác động đến cách nghĩ của con người hiện đại trước các vấn đề về tồn tại, đạo đức, tâm lí. Tư tưởng của Nietzsche, Husserl, hay Freud không chỉ ảnh hưởng đến tư duy hiện đại mà tiếp tục được nhắc đến nhiều ở thời hậu hiện đại.

  • ĐẶNG TIẾNTân Hình Thức là một trường phái thi ca hiện đại được phổ biến từ năm bảy năm nay, phát khởi do Tạp Chí Thơ, ấn hành tại Mỹ, chủ yếu từ số 18, xuân 2000 “chuyển đổi thế kỷ”, và được nhiều nhà văn, nhà thơ trong và ngoài nước hưởng ứng. Tên Tân Hình Thức dịch từ tiếng Anh New Formalism, một trường phái thơ Mỹ, thịnh hành những năm1980 - 1990.

  • NGUYỄN ĐĂNG ĐIỆP Một ngày kia, cát bụi vùng Hoan Diễn đã sinh tạo một “kẻ ham chơi”. Y cứ lãng đãng trong đời như một khách giang hồ mang trái tim nhạy cảm, một trái tim đầy nhạc với những đốm lửa buồn. Để rồi sau những cuộc say tràn cung mây, khi dòng cảm hứng chợt bùng lên từ những vùng u ẩn nằm sâu trong cõi nhớ, những giai âm ùa về như những luồng điện làm vỡ òa bí mật: có thương có nhớ có khóc có cười- có cái chớp mắt đã ngàn năm trôi. Đây là những câu thơ khép lại một trong những bài thơ hay nhất của Nguyễn Trọng Tạo: Đồng dao cho người lớn(1).

  • NGUYỄN KHẮC PHÊTừ lâu, ở Huế, nhiều người đã biết tiếng ba công chúa, ba nữ sĩ (Tam Khanh) con vua Minh Mạng, em gái nhà thơ nổi tiếng Tùng Thiện Vương Miên Thẩm, trong đó MAI AM là người được nhắc đến nhiều nhất. Mai Am nổi tiếng trước hết vì tài thơ và cùng vì cuộc đời riêng không được may mắn của bà, tuy bà là người sống thọ nhất trong “Tam Khanh”.

  • LÊ DỤC TÚCùng với nghệ thuật tiếp cận và phản ánh hiện thực, nghệ thuật miêu tả và khắc họa chân dung nhân vật, nghệ thuật châm biếm và sử dụng ngôn ngữ cũng là một trong những nét nghệ thuật đặc sắc ta thường gặp trong các phóng sự Việt Nam 1932 - 1945.

  • NGUYỄN VĂN DÂNTrong thế kỷ XX vừa qua, thế giới, đặc biệt là thế giới phương Tây, đã sản sinh ra biết bao phương pháp phục vụ cho nghiên cứu văn học, trong đó phương pháp cấu trúc là một trong những phương pháp được quan tâm nhiều nhất.

  • AN KHÁNHHai mươi tám năm kể từ ngày chấm dứt chiến tranh ở Việt Nam, đủ để một thế hệ trưởng thành, một dòng thơ định vị. Tháng 3 vừa qua, Hội Văn nghệ Hà Nội và nhóm nhà thơ - nhà văn - cựu binh Mỹ có cuộc giao lưu thú vị, nhằm tìm ra tiếng nói "tương đồng", sự thân ái giữa các thế hệ Mỹ - Việt thông qua những thông điệp của văn chương.

  • TRẦN ĐÌNH SỬ Bạn đọc Việt Nam vốn không xa lạ với phê bình phân tâm học hơn nửa thế kỷ nay, bởi nó đã bắt đầu được giới thiệu vào nước ta từ những năm ba mươi, bốn mươi thế kỷ trước. Nhưng đáng tiếc nó đã bị kỳ thị rất nặng nề từ nhiều phía. Giống như nhân loại có thời phản ứng với Darwin vì không chấp nhận lý thuyết xem con người là một loài cao quý lại có thể tiến hóa từ một loài tầm thường như loài khỉ, người ta cũng không thể chấp nhận lý thuyết phân tâm học xem con người - một sinh vật có lý trí cao quý lại có thể bị sai khiến bởi bản năng tầm thường như các loài vật hạ đẳng!

  • PHẠM ĐÌNH ÂN(Nhân kỷ niệm lần thứ 20 ngày mất của Thế Lữ 3-6-1989 – 3-6-2009)Nói đến Thế Lữ, trước tiên là nói đến một nhà thơ tài danh, người góp phần lớn mở đầu phong trào Thơ Mới (1932-1945), cũng là nhà thơ tiêu biểu nhất của Thơ Mới buổi đầu. Ông còn là cây bút văn xuôi nghệ thuật tài hoa, là nhà báo, dịch giả và nổi bật là nhà hoạt động sân khấu xuất sắc, cụ thể là đưa nghệ thuật biểu diễn kịch nói nước nhà trở thành chuyên nghiệp theo hướng hiện đại hóa.

  • THÁI DOÃN HIỂUPhàm trần chưa rõ vàng thauChân tâm chẳng biết ở đâu mà tìm.                                VẠN HẠNH Thiền sư

  • HỒ THẾ HÀ  Thi ca là một loại hình nghệ thuật ngôn từ đặc biệt. Nó là điển hình của cảm xúc và tâm trạng được chứa đựng bởi một hình thức - “hình thức mang tính quan niệm” cũng rất đặc biệt. Sự “quái đản” trong sử dụng ngôn từ; sự chuyển nghĩa, tạo sinh nghĩa trong việc sử dụng các biện pháp tu từ; sự trừu tượng hoá, khái quát hoá các trạng thái tình cảm, hiện thực và khát vọng sống của con người; sự hữu hình hoá hoặc vô hình hoá các cảm xúc, đối tượng; sự âm thanh hoá theo quy luật của khoa phát âm thực nghiệm học (phonétique  expérimentale)...đã làm cho thi ca có sức quyến rũ bội phần (multiple) so với các thể loại nghệ thuật ngôn từ khác.

  • LÊ XUÂN LÍTHỏi: Mã Giám Sinh sau khi mua được Kiều, Mã phải đưa Kiều đi ròng rã một tháng tròn mới đến Lâm Tri, nơi Tú Bà đang chờ đợi. Trên đường, Mã đâm thèm muốn chuyện “nước trước bẻ hoa”. Hắn nghĩ ra đủ mưu mẹo, lí lẽ và hắn đâm liều, Nguyễn Du viết:              Đào tiên đã bén tay phàm              Thì vin cành quít, cho cam sự đờiĐào tiên ở đây là quả cây đào. Sao câu dưới lại vin cành quít? Nguyễn Du có lẩm cẩm không?

  • CHU ĐÌNH KIÊN1. Có những tác phẩm người đọc phải thực sự “vật lộn” trên từng trang giấy, mới có thể hiểu được nhà văn muốn nói điều gì. Đó là hiện tượng “Những kẻ thiện tâm” (Les Bienveillantes) của Jonathan Littell. Một “cas” được xem là quá khó đọc. Tác phẩm đã đạt hai giải thưởng danh giá của nước Pháp là: giải Goncourt và giải thưởng của Viện hàn lâm Pháp.

  • PHONG LÊSinh năm 1893, Ngô Tất Tố rõ ràng là bậc tiền bối của số rất lớn, nếu không nói là tất cả những người làm nên diện mạo hiện đại của văn học Việt Nam thời 1932-1945. Tất cả - gồm những gương mặt tiêu biểu trong phong trào Thơ mới, Tự Lực văn đoàn và trào lưu hiện thực đều ra đời sau ông từ 10 đến 20 năm, thậm chí ngót 30 năm.

  • HẢI TRUNGHiện tượng ngôn ngữ lai tạp hay gọi nôm na là tiếng bồi, tiếng lơ lớ (Pidgins và Creoles) được ngành ngôn ngữ học đề cập đến với những đặc trưng gắn liền với xã hội. Nguồn gốc ra đời của loại hình ngôn ngữ này có nhiều nét khác biệt so với ngôn ngữ nói chung. Đây không chỉ là một hiện tượng cá thể của một cộng đồng ngôn ngữ nào, mà nó có thể phát sinh gắn liền với những diễn biến, những thay đổi, sự phát triển của lịch sử, xã hội của nhiều dân tộc, nhiều quốc gia khác nhau.

  • BÙI NGỌC TẤN... Đã bao nhiêu cuộc hội thảo, bao nhiêu cuộc tổng kết, bao nhiêu cuộc thi cùng với bao nhiêu giải thưởng, văn chương của chúng ta, đặc biệt là tiểu thuyết vẫn chẳng tiến lên. Rất nhiều tiền của bỏ ra, rất nhiều trí tuệ công sức đã được đầu tư để rồi không đạt được điều mong muốn. Không có được những sáng tác hay, những tác phẩm chịu được thử thách của thời gian. Sự thất thu này đều đã được tiêu liệu.

  • NGUYỄN HUỆ CHICao Bá Quát là một tài thơ trác việt ở nửa đầu thế kỷ XIX. Thơ ông có những cách tân nghệ thuật táo bạo, không còn là loại thơ “kỷ sự” của thế kỷ XVIII mà đã chuyển sang một giọng điệu mới, kết hợp tự sự với độc thoại, cho nên lời thơ hàm súc, đa nghĩa, và mạch thơ hướng tới những đề tài có ý nghĩa xã hội sâu rộng.