NGUYỄN ĐỖ
Nói theo cách nói của Đỗ Khiêm, tác giả Kí sự đi Tây, đại ý là phải tranh thủ mọi cơ hội để quảng cáo văn thơ mình, vậy thì cái đầu đề bài viết này chính là một câu thơ của tôi, tôi ké vào.
Ảnh: tư liệu
Tôi ké nhưng không là tầm gửi, bởi câu thơ trên gần như là một niềm vui không khác chi dải Trường Sơn chạy xuyên suốt đời tôi mà tôi tìm thấy nó ở Đỗ Khiêm, ở Kí sự đi Tây (và sau này cả tập Cây gậy làm mưa và một số tập khác của anh).
Tôi không thích kí Nguyễn Tuân. Mặc dù nói đến kí, đến giang hồ ở văn chương Việt Nam người ta hay bíu vào Nguyễn Tuân. Tôi không thích bởi tôi thấy ông tính toán câu chữ chi li quá. Và quan trọng hơn, tôi là một đứa trẻ ranh (trong làng văn chương và cả ngoài đời) thấy người lớn hình như không thật thà lắm trong việc chơi chữ. Đó là chưa nói đến việc ông Nguyễn thích làm chính trị trong cả văn mình. Một bài kí của ông là có một chủ đề chính trị và cả bài là sự quanh co tô vẽ cho định đề ấy.
Đỗ Khiêm thì khác. Khác đến phủ định những gì với Nguyễn Tuân (mà tôi mạo muội, tựa lưng thật vững vào ghế, khi thốt ra như trên). Đỗ Khiêm có gì đó, dẫu không phải trùng lắp, cái hơi của Erich Maria Remarque. Ở đây tôi không nói thể loại, không nói đề tài v.v... mà tôi muốn nói đến cái hơi văn. Cái hơi này tạo ra một bản thể lang thang, một cá tính lang thang và đủ sức giang hồ bất tận. Không chủ đích, không chuẩn bị tư thế đứng trước đèn flash và nhất là không để cả viết văn và viết hồi kí.
Ở Kí sự đi Tây, 17 chương (hay 17 khúc đoạn) cứ như là mười bảy cái ga xép mà đường ray định mệnh xô đến. Tình cờ, khoan thai được chăng hay chớ. Kể. Tôi thấy, tôi nghe và tôi kể. Anh thích nghe thì nghe không thì thôi, đây không ép. Chính vì thái độ người viết như vậy cho nên không khí của kí vừa thực vừa trực thể nhưng vừa lãng mạn và khái quát. Ngôn ngữ của Đỗ Khiêm hoàn toàn là ngôn ngữ của khách bộ hành, của kẻ đợi tàu gặp nhau líu lít dăm câu ba sợi, gặp nhau cái hòn tim đa cảm thình thịch vụt lên, miệng chỉ kịp quệt lướt, tay chỉ kịp quờ quạng... rồi "bye", rồi ngay lập tức như một thước phim quay ngược về bất tận quá khứ.
Đỗ Khiêm có một cái hay mà những người viết kí hiện nay tôi thấy không có đó là anh đứng về một góc hẹp nhất của con người từ những cái ít nhạy cảm nhất của đồng loại để tạo ra thế đứng văn hóa, cách nhìn văn hóa (tôi không dám dùng từ nhân bản vì sợ người ta suy diễn sang địa hạt đạo đức học). Ví dụ Khiêm đứng ở chỗ mà cái khăn vuông lụa Hermès thòi ra, ló ra trong một cái bao ủ chân của một bà bác xa xứ. Ví dụ Khiêm đứng ở cái bánh mì baguette nơi mà sót lại cánh tay lẳn tròn hồng hào đung đưa mỗi ban mai. Ví dụ Khiêm đứng ở cái micromet khoảng cách tối thiểu giữa mình (mắt môi và...) với bộ phận thú tính nam nữ, chỉ tới một tẹo nữa là tục, nhưng chỉ lùi lại một tẹo nữa thì chúng ta giả dối (vì bản năng). Cái thế đứng của Khiêm bao quát hầu khắp chuyện nhưng là một thế đứng khiêm nhường bé nhỏ, không nhằm rút ra bài học về yêu tổ quốc, yêu đồng bào thường thấy... mà lóe lên một tư thế văn hóa. Và có lẽ đó là hiệu năng tự thức chứ bản thân Đỗ Khiêm cũng không dám định thế. Có lẽ vậy nên ngôn ngữ anh dùng hoàn toàn bản năng, tự nhiên, buột miệng, không một chút dụng công, rất phù hợp với kẻ lan man gặp chăng hay chớ, gặp ga nào có người con gái quyến rũ thì xuống, gặp tàu nào sắp đến giờ hú còi lăn bánh thì lên. Lúc đầu tôi tưởng cha này viết văn như nói văn (vì tôi chưa đọc các tác phẩm tiếp theo của anh) nhưng sau khi đọc tiếp Cây gậy làm mưa tôi mới "À, té ra ông để cho mình chảy một ngôn ngữ thích hợp với từng tạng văn, Cây gậy làm mưa, tiếp tục cái giang hồ, kề rề cà rà của KSĐT, nhưng là truyện ngắn, là hư cấu bác học, nên câu chữ trở lại văn viết chỉn chu, ngay hàng thẳng lối”.
Không kể các tác giả lừng danh về truyện và kí giang hồ của trái đất (mà cũng cực ít) thì từ khi chui khỏi bụng mẹ đến giờ tôi mới được đọc một cách khoái trá, thoải mái, đọc đi đọc lại nhiều lần mà không la vợ chửi con như vậy. Đêm nay tôi mới ngâm một hũ rượu thuốc, tôi chuyển rượu ra cái bầu của người Cadong - Tây Nguyên, tợp một ngụm và thong thả dạo quanh Con đường tối cổ chọc dăm cô gái bán hoa rồi bước vào cái Văn minh quầy quán để khen chê, bàn ra tán vào ông nhà văn nọ, bà nhà thơ kia..., bằng những Trạm tàu điện lẻ của Đỗ Khiêm. Và tôi lẩm bẩm: "Mẹ nó, Đỗ Khờ thì sao sướng thế". Đó là một câu thơ của tôi, xin lỗi vụ lợi. Và vì sao tôi và các bạn tôi gọi Đỗ Khờ là vì: sinh ở Hải Phòng, năm 68 sang Pháp, 75 sang Hoa Kì viết văn anh lấy bút danh là Đỗ KH. Bây giờ về lại quê hương anh lăm le lấy tên cúng cơm để bà con hay: À, té ra là thằng Khiêm con ông nọ bà kia đấy à...
S.G Mậu Tuất 1994
N.Đ
(TCSH62/04-1994)
Tải mã QRCode
INRASARA (Đọc Mang, tập thơ của Phan Trung Thành, Nxb, Trẻ TP.Hồ Chí Minh, 2004.)Dòng Seine và cầu Mirabeau, cuộc tình với người tình. Sông đi và cầu ở lại, cuộc tình tan nhưng người tình thì ở lại. Mãi mãi ở lại, cùng nỗi buồn ở lại. Con sông nào đã xa nguồn Thì con sông đó sẽ buồn với tôi (Thơ Hoài Khanh)
THANH THIỆNBốn mùa yêu là tập thơ tình mang ý nghĩa "vật chứng" cho một biệt lập tâm hồn có tên là Lưu Ly. Người thơ này dường như luôn đắm mình trong giai điệu tình yêu muôn thuở giữa ba ngôi Trao - Nhận - Trả và đã chọn cách trả sòng phẳng nhất cho sự nhận của mình là trả vào thơ.
NGUYỄN VĂN HOA(Nhân đọc Tuyển tập Hoàng Phủ Ngọc Tường)Tôi đã đọc nhiều tác phẩm của Hoàng Phủ Ngọc Tường và tôi cũng đã gặp ông trực tiếp đôi ba lần ở Huế và Hà Nội. Nhưng ấn tượng nhất là buổi hội ngộ của gia đình tôi với ông ở nhà nhà thơ Ngô Minh ở dốc Bến Ngự Huế.
HOÀNG VŨ THUẬT (Thơ Chất trụ của Nguyễn Hữu Hồng Minh- Nxb Thuận Hoá 2002)Nguyễn Hữu Hồng Minh không làm cái phép phù thuỷ đưa độc giả tới một không gian rắc rối. Quan niệm về thơ của anh được trình bày rất nghiêm túc qua bài “Chất trụ”, lấy tên cho tập thơ. Tôi rất đồng tình quan niệm này, không mới, nhưng không dễ làm người ta chấp nhận.
HOÀNG NGỌC HIẾN(Đọc Dòng sông Mía của Đào Thắng)
TRẦN THIÊN ĐẠOCứ suy theo nhan đề, thì chúng ta có thể xếp các trang Viết về bè bạn - Tập chân dung văn nghệ sĩ (NXB Hải Phòng, 2003) của Bùi Ngọc Tấn cùng một loại với mấy tập sách đã ra mắt bạn đọc vài ba năm nay.
NGÔ MINHDi chúc của Chủ tịch Hồ Chí Minh do BCH TW Đảng công bố trong ngày tang lễ Bác tại Quảng trường Ba Đình ngày 3-9-1969 (năm Kỷ Dậu) là một tác phẩm văn hóa lớn, thể hiện tình yêu Tổ Quốc, yêu nhân dân và nhân cách vĩ đại của Bác Hồ.
HÀ VĂN THỊNHTrong lịch sử của loài người, những vĩ nhân có tầm vóc và sự nghiệp phi thường chỉ có khoảng vài chục phần tỷ. Nhưng có lẽ rất chắc chắn rằng sự bí ẩn của những nhân cách tuyệt vời ấy gấp nhiều lần hơn tất cả những con người đang sống trên trái đất này. Tôi đã rất nhiều lần đọc Hồ Chí Minh Toàn tập, nhưng mỗi lần đều trăn trở bởi những suy tư không thể hiểu hết về Người.
HOÀNG NGỌC VĨNHHồ Chí Minh, Chủ tịch nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, lãnh tụ xuất sắc của phong trào công nhân và cộng sản quốc tế, Chủ tịch Đảng Cộng sản Việt Nam, là người Việt Nam đầu tiên soạn thảo và ban bố các sắc lệnh tôn trọng tự do tín ngưỡng, tôn giáo của nhân dân Việt Nam.
BÙI ĐỨC VINH(Nhân đọc tập thơ “Đá vàng” của Đinh Khương - NXB Hội Nhà văn 2004)
NGÔ XUÂN HỘITính tình phóng khoáng, Trần Chấn Uy chắc không mặn mà lắm với những cuộc chơi mà luật chơi được giới hạn bởi những quy định nghiêm ngặt! Ý nghĩ trên của tôi chợt thay đổi khi mở tập thơ Chân trời khát của anh, ngẫu nhiên bắt gặp câu lục bát: “Dòng sông buồn bã trôi xuôi/ Đàn trâu xưa đã về trời ăn mây”...
TRẦN THUỲ MAI( “Thơ Trà My” của Nguyễn Xuân Hoa - NXB Thuận Hoá, 2005)
HỒ THẾ HÀ(Đọc tập thơ Lửa và Đất của Trần Việt Kỉnh - Hội Văn học Nghệ thuật Khánh Hoà, 2003)
NGUYỄN THỊ ANH ĐÀO(Đọc tập ký ''Trên dấu chim di thê'' của Văn Cầm Hải- NXB Phương - 2003)
NGUYỄN QUANG HÀ(Đọc Huế trong thơ Nguyệt Đình)
NGUYỄN VĂN HOA(Nhà xuất bản Lao Động phát hành 2004)
PHẠM NGỌC HIỀNChưa lúc nào trong lịch sử Việt , các nhà văn hoá ta lại sốt sắng ra sức kêu gọi bảo tồn nền văn hoá dân tộc như lúc này. Xu hướng toàn cầu hoá nền kinh tế công nghiệp cộng với xa lộ thông tin đã mang theo những ngọn gió xa lạ thổi đến từng luỹ tre, mái rạ làm cho "Hương đồng gió nội bay đi ít nhiều". Mà "Trách nhiệm của mỗi dân tộc là phải thể hiện rõ bản sắc của mình trước thế giới" (R. Tagor).
NGUYỄN THANH MỪNG Miền duyên hải Nam Trung bộ gần gũi với Tây Nguyên lắm lắm, Bình Định gần gũi với Gia Lai lắm lắm, ít nhất ở phương diện địa lý và nhân văn. Ừ mà không gần gũi sao được khi có thể chiều nghe gió biển Quy Nhơn, đêm đã thấm trên tóc những giọt mưa Pleiku. Giữa tiếng gió mưa từ nguồn tới bể ấy nhất thiết bao nhiêu nỗi lòng ẩn chứa trong tiếng thơ diệu vợi có thể chia sẻ, bù đắp được cho nhau điều gì đó.
NGUYỄN QUANG HÀSau ba tập: Thơ viết cho em - 1998, Lối nhớ - 2000, Khoảng trời - 2002, năm 2004 này Lê Viết Xuân cho xuất bản tập thơ thứ tư: Đi tìm.
NGÔ MINHThật may mắn và hạnh phúc là Hoàng Phủ NgọcTường đã vượt qua được cơn tai biến hiểm nghèo của số phận, để được tiếp tục đến với đọc giả cả nước trong suốt mười một năm nay. Đối với tôi, khi bên chiếu rượu ngồi nghe anh Tường nói, hay đọc bút ký, nhàn đàm, thơ của Hoàng Phủ là những lần tôi được nghe các “cua” ngoại khóa sâu sắc về nhân văn và nghề văn.