Có Tàu chen lấn là vui

09:07 19/05/2026

NGUYỄN ĐỖ

Nói theo cách nói của Đỗ Khiêm, tác giả Kí sự đi Tây, đại ý là phải tranh thủ mọi cơ hội để quảng cáo văn thơ mình, vậy thì cái đầu đề bài viết này chính là một câu thơ của tôi, tôi ké vào.

Ảnh: tư liệu

Tôi ké nhưng không là tầm gửi, bởi câu thơ trên gần như là một niềm vui không khác chi dải Trường Sơn chạy xuyên suốt đời tôi mà tôi tìm thấy nó ở Đỗ Khiêm, ở Kí sự đi Tây (và sau này cả tập Cây gậy làm mưa và một số tập khác của anh).

Tôi không thích kí Nguyễn Tuân. Mặc dù nói đến kí, đến giang hồ ở văn chương Việt Nam người ta hay bíu vào Nguyễn Tuân. Tôi không thích bởi tôi thấy ông tính toán câu chữ chi li quá. Và quan trọng hơn, tôi là một đứa trẻ ranh (trong làng văn chương và cả ngoài đời) thấy người lớn hình như không thật thà lắm trong việc chơi chữ. Đó là chưa nói đến việc ông Nguyễn thích làm chính trị trong cả văn mình. Một bài kí của ông là có một chủ đề chính trị và cả bài là sự quanh co tô vẽ cho định đề ấy.

Đỗ Khiêm thì khác. Khác đến phủ định những gì với Nguyễn Tuân (mà tôi mạo muội, tựa lưng thật vững vào ghế, khi thốt ra như trên). Đỗ Khiêm có gì đó, dẫu không phải trùng lắp, cái hơi của Erich Maria Remarque. Ở đây tôi không nói thể loại, không nói đề tài v.v... mà tôi muốn nói đến cái hơi văn. Cái hơi này tạo ra một bản thể lang thang, một cá tính lang thang và đủ sức giang hồ bất tận. Không chủ đích, không chuẩn bị tư thế đứng trước đèn flash và nhất là không để cả viết văn và viết hồi kí.

Ở Kí sự đi Tây, 17 chương (hay 17 khúc đoạn) cứ như là mười bảy cái ga xép mà đường ray định mệnh xô đến. Tình cờ, khoan thai được chăng hay chớ. Kể. Tôi thấy, tôi nghe và tôi kể. Anh thích nghe thì nghe không thì thôi, đây không ép. Chính vì thái độ người viết như vậy cho nên không khí của kí vừa thực vừa trực thể nhưng vừa lãng mạn và khái quát. Ngôn ngữ của Đỗ Khiêm hoàn toàn là ngôn ngữ của khách bộ hành, của kẻ đợi tàu gặp nhau líu lít dăm câu ba sợi, gặp nhau cái hòn tim đa cảm thình thịch vụt lên, miệng chỉ kịp quệt lướt, tay chỉ kịp quờ quạng... rồi "bye", rồi ngay lập tức như một thước phim quay ngược về bất tận quá khứ.

Đỗ Khiêm có một cái hay mà những người viết kí hiện nay tôi thấy không có đó là anh đứng về một góc hẹp nhất của con người từ những cái ít nhạy cảm nhất của đồng loại để tạo ra thế đứng văn hóa, cách nhìn văn hóa (tôi không dám dùng từ nhân bản vì sợ người ta suy diễn sang địa hạt đạo đức học). Ví dụ Khiêm đứng ở chỗ mà cái khăn vuông lụa Hermès thòi ra, ló ra trong một cái bao ủ chân của một bà bác xa xứ. Ví dụ Khiêm đứng ở cái bánh mì baguette nơi mà sót lại cánh tay lẳn tròn hồng hào đung đưa mỗi ban mai. Ví dụ Khiêm đứng ở cái micromet khoảng cách tối thiểu giữa mình (mắt môi và...) với bộ phận thú tính nam nữ, chỉ tới một tẹo nữa là tục, nhưng chỉ lùi lại một tẹo nữa thì chúng ta giả dối (vì bản năng). Cái thế đứng của Khiêm bao quát hầu khắp chuyện nhưng là một thế đứng khiêm nhường bé nhỏ, không nhằm rút ra bài học về yêu tổ quốc, yêu đồng bào thường thấy... mà lóe lên một tư thế văn hóa. Và có lẽ đó là hiệu năng tự thức chứ bản thân Đỗ Khiêm cũng không dám định thế. Có lẽ vậy nên ngôn ngữ anh dùng hoàn toàn bản năng, tự nhiên, buột miệng, không một chút dụng công, rất phù hợp với kẻ lan man gặp chăng hay chớ, gặp ga nào có người con gái quyến rũ thì xuống, gặp tàu nào sắp đến giờ hú còi lăn bánh thì lên. Lúc đầu tôi tưởng cha này viết văn như nói văn (vì tôi chưa đọc các tác phẩm tiếp theo của anh) nhưng sau khi đọc tiếp Cây gậy làm mưa tôi mới "À, té ra ông để cho mình chảy một ngôn ngữ thích hợp với từng tạng văn, Cây gậy làm mưa, tiếp tục cái giang hồ, kề rề cà rà của KSĐT, nhưng là truyện ngắn, là hư cấu bác học, nên câu chữ trở lại văn viết chỉn chu, ngay hàng thẳng lối”.

Không kể các tác giả lừng danh về truyện và kí giang hồ của trái đất (mà cũng cực ít) thì từ khi chui khỏi bụng mẹ đến giờ tôi mới được đọc một cách khoái trá, thoải mái, đọc đi đọc lại nhiều lần mà không la vợ chửi con như vậy. Đêm nay tôi mới ngâm một hũ rượu thuốc, tôi chuyển rượu ra cái bầu của người Cadong - Tây Nguyên, tợp một ngụm và thong thả dạo quanh Con đường tối cổ chọc dăm cô gái bán hoa rồi bước vào cái Văn minh quầy quán để khen chê, bàn ra tán vào ông nhà văn nọ, bà nhà thơ kia..., bằng những Trạm tàu điện lẻ của Đỗ Khiêm. Và tôi lẩm bẩm: "Mẹ nó, Đỗ Khờ thì sao sướng thế". Đó là một câu thơ của tôi, xin lỗi vụ lợi. Và vì sao tôi và các bạn tôi gọi Đỗ Khờ là vì: sinh ở Hải Phòng, năm 68 sang Pháp, 75 sang Hoa Kì viết văn anh lấy bút danh là Đỗ KH. Bây giờ về lại quê hương anh lăm le lấy tên cúng cơm để bà con hay: À, té ra là thằng Khiêm con ông nọ bà kia đấy à...

S.G Mậu Tuất 1994
N.Đ
(TCSH62/04-1994)

 

 

Đánh giá của bạn về bài viết:
0 đã tặng
0
0
0
Bình luận (0)
Tin nổi bật
  • ĐOÀN TRỌNG HUY  

    Trong nhiều tư cách, lãnh tụ Hồ Chí Minh còn được vinh danh là một triết gia. Hơn thế nữa, là “triết gia vĩ đại” như đánh giá của một học giả nước ngoài qua Hội thảo Di sản Hồ Chí Minh trong thời đại ngày nay vào tháng 5/2010.

  • TRÀNG DƯƠNG

    (Ðọc Phù Hoa, truyện thơ Văn Cát Tiên - Nxb Văn Học, 2011)

  • NGUYÊN SA(*)

    Từ những ngày còn theo học triết lý tại đại học Sorbonne tôi đã mơ hồ nghĩ mỗi dân tộc bao giờ cũng có một nền triết học riêng. Bởi vì, triết học, trên mọi bình diện nào đó, rút lại, chính là ý thức được hệ thống hóa và thuần túy hóa, là một tổng hợp nhân sinh quan và vũ trụ quan.

  • Có lẽ nếu không có bài thơ "Đây thôn Vỹ Giạ" thì vùng đất xinh xắn kia cũng không nhiều tao nhân mặc khách ghé thăm đến vậy. Nhắc đến bài thơ này người ta sẽ nhớ ngay đến một mối tình điển hình cho sự nuối tiếc bâng khuâng và dường như nó là phông nền của cái đẹp. Bây giờ người thiếu nữ áo trắng xưa vẫn được sương khói của thôn Vỹ giăng phủ khiến bài thơ bản mệnh của Hàn thi sĩ vẫn miên man trong tâm thức của nhiều thế hệ yêu thơ.

  • LÊ THÍ

    Trong một bài trả lời phỏng vấn, Đặng Tiến cho biết: “Tôi sinh 1940 tại xã Hòa Tiến, thành phố Đà Nẵng. Năm 1960, vào Sài Gòn học Đại học Văn Khoa, 1963 ra trường, đi dạy tại trường cấp 3 A.Yersin. Từ 1968, tôi về Pháp, học thêm ở Đại học Paris và bắt đầu công việc dạy Pháp văn cho một trường cấp 3 ở Orléans (cách Paris 100km). Cùng với Giáo sư Tạ Trọng Hiệp, tôi lập ra Ban Việt học tại ĐH Paris 7, giảng dạy ở đây từ 1969 - 2005”.

  • LẠI NGUYÊN ÂN

    Bạn đọc ngày nay đều biết bài thơ Huế tháng Tám nổi tiếng của nhà thơ Tố Hữu, bài thơ được in trong tập Từ ấy và cho đến nay đã có mặt ở hầu hết các tuyển tập thơ Tố Hữu, đã đi vào sách giáo khoa của nhà trường phổ thông.

  • NGÔ THẢO
    (Từ kỷ niệm của một nhà văn)

    Trong đời mỗi người, thường vẫn có một nhà văn, mà ta thường tìm tới đọc lại vào những lúc cuộc sống chung hoặc riêng gặp những chuyện cần suy nghĩ.
     

  • PHẠM PHÚ PHONG

    Mỗi tác phẩm đều là một sự thể nghiệm của nhà văn. Tất cả những tư tưởng, tình cảm và con người đều in dấu vào trang sách, hắt sáng lên những trang đời mới mẻ.

  • NGUYỄN ĐỨC TÙNG

  • MAI VĂN HOAN

    Tháng 6 năm 1995, khi gửi tập “Thơ Phùng Quán” vào Huế tặng nữ nhà văn Hà Khánh Linh, chị Bội Trâm - vợ nhà thơ Phùng Quán, ghi: “Thân tặng Hà Khánh Linh, người đã một thời khơi nguồn cảm hứng cho anh Quán làm thơ”.

  • Trong khi một số người viết mới xuất hiện hoặc không thuộc dòng “chủ lưu” cần được có những diễn đàn để có thể công bố tác phẩm, đối thoại, trao đổi một cách bình đẳng những vấn đề trực diện về nội dung và sáng tạo, thì điều này gần như là chuyện quá xa vời. Những gì được phổ cập trên mặt báo, sách xuất bản hiện thời quá thiếu tinh thần cống hiến, thiếu những tìm tòi nghiêm túc về nghề nghiệp và tri thức.

  • TRƯƠNG THỊ CÚC - NGUYỄN XUÂN HOA Năm 1885 được đánh dấu bằng một sự kiện lịch sử quan trọng: đêm mồng 4, rạng ngày mồng 5-7-1885 Tôn Thất Thuyết và nhóm chủ chiến trong triều đình nhà Nguyễn đã tiến công vào sào huyệt của thực dân Pháp tại kinh thành Huế, dẫn đến sự bùng nổ của phong trào Cần Vương, một giai đoạn quan trọng trong lịch sử chống thực dân Pháp.

  • TRẦN THỊ NGỌC LAN Nhà xuất bản Văn học(Đọc tập truyện ngắn Chưa đủ để gọi là khoảnh khắc của Lê Minh Phong - NXB Văn học, 12 - 2011)

  • LGT: Lần đầu tiên khi tiếp cận với thể thơ Hài cú (Haiku) của Nhật Bản, R. M. Rilke (1875 - 1926) đã lập tức bị lôi cuốn vì vẻ đẹp dung dị và thuần khiết của thể thơ nhỏ bé, ngắn ngủi, ít lời nhất trên trường văn chương quốc tế.

  • BÙI VĂN KHA (Đọc Máy bay đang bay và những bài thơ khác - Thơ Nguyễn Hoa - Nxb Hội Nhà văn, 2011)

  • NGUYỄN KHẮC PHÊ (Đọc Rễ bèo chân sóng, hồi ký của Vũ Bão, Nxb Hà Nội, 2011)

  • Nhân 100 năm ngày sinh nhà văn Thanh Tịnh (12/12/1911-2011) và 70 năm ra đời “tôi đi học”

  • TÔN THẤT BÌNH "Biến động" là tập đầu trong bốn tập kể lại "một giai đoạn đấu tranh của nhân dân ta trước biến động của lịch sử khi giặc Pháp sang xâm lược nước ta, khi vua quan nhà Nguyễn đầu hàng giặc Pháp, chăm lo cuộc sống riêng mình" (Lời Nhà xuất bản. tr.5).

  • BỬU NAM Tên nhà thơ không còn xa lạ gì với bạn đọc Sông Hương. Có thể nói hình như Tạp chí Sông Hương là mảnh đất thích hợp gieo trồng những tìm tòi nghệ thuật mới của anh.

  • NGUYỄN ĐÔNG NHẬT Trong Lời giới thiệu tác phẩm mới xuất bản của Phan Trung Thành, nhà thơ Nguyễn Quang Thiều đã nhận xét rằng, tác giả của Ăn xà bông(*) đã rẽ ra được một lối đi cho riêng mình như kết quả của nỗ lực lao động nghệ thuật.