Có Tàu chen lấn là vui

09:07 19/05/2026

NGUYỄN ĐỖ

Nói theo cách nói của Đỗ Khiêm, tác giả Kí sự đi Tây, đại ý là phải tranh thủ mọi cơ hội để quảng cáo văn thơ mình, vậy thì cái đầu đề bài viết này chính là một câu thơ của tôi, tôi ké vào.

Ảnh: tư liệu

Tôi ké nhưng không là tầm gửi, bởi câu thơ trên gần như là một niềm vui không khác chi dải Trường Sơn chạy xuyên suốt đời tôi mà tôi tìm thấy nó ở Đỗ Khiêm, ở Kí sự đi Tây (và sau này cả tập Cây gậy làm mưa và một số tập khác của anh).

Tôi không thích kí Nguyễn Tuân. Mặc dù nói đến kí, đến giang hồ ở văn chương Việt Nam người ta hay bíu vào Nguyễn Tuân. Tôi không thích bởi tôi thấy ông tính toán câu chữ chi li quá. Và quan trọng hơn, tôi là một đứa trẻ ranh (trong làng văn chương và cả ngoài đời) thấy người lớn hình như không thật thà lắm trong việc chơi chữ. Đó là chưa nói đến việc ông Nguyễn thích làm chính trị trong cả văn mình. Một bài kí của ông là có một chủ đề chính trị và cả bài là sự quanh co tô vẽ cho định đề ấy.

Đỗ Khiêm thì khác. Khác đến phủ định những gì với Nguyễn Tuân (mà tôi mạo muội, tựa lưng thật vững vào ghế, khi thốt ra như trên). Đỗ Khiêm có gì đó, dẫu không phải trùng lắp, cái hơi của Erich Maria Remarque. Ở đây tôi không nói thể loại, không nói đề tài v.v... mà tôi muốn nói đến cái hơi văn. Cái hơi này tạo ra một bản thể lang thang, một cá tính lang thang và đủ sức giang hồ bất tận. Không chủ đích, không chuẩn bị tư thế đứng trước đèn flash và nhất là không để cả viết văn và viết hồi kí.

Ở Kí sự đi Tây, 17 chương (hay 17 khúc đoạn) cứ như là mười bảy cái ga xép mà đường ray định mệnh xô đến. Tình cờ, khoan thai được chăng hay chớ. Kể. Tôi thấy, tôi nghe và tôi kể. Anh thích nghe thì nghe không thì thôi, đây không ép. Chính vì thái độ người viết như vậy cho nên không khí của kí vừa thực vừa trực thể nhưng vừa lãng mạn và khái quát. Ngôn ngữ của Đỗ Khiêm hoàn toàn là ngôn ngữ của khách bộ hành, của kẻ đợi tàu gặp nhau líu lít dăm câu ba sợi, gặp nhau cái hòn tim đa cảm thình thịch vụt lên, miệng chỉ kịp quệt lướt, tay chỉ kịp quờ quạng... rồi "bye", rồi ngay lập tức như một thước phim quay ngược về bất tận quá khứ.

Đỗ Khiêm có một cái hay mà những người viết kí hiện nay tôi thấy không có đó là anh đứng về một góc hẹp nhất của con người từ những cái ít nhạy cảm nhất của đồng loại để tạo ra thế đứng văn hóa, cách nhìn văn hóa (tôi không dám dùng từ nhân bản vì sợ người ta suy diễn sang địa hạt đạo đức học). Ví dụ Khiêm đứng ở chỗ mà cái khăn vuông lụa Hermès thòi ra, ló ra trong một cái bao ủ chân của một bà bác xa xứ. Ví dụ Khiêm đứng ở cái bánh mì baguette nơi mà sót lại cánh tay lẳn tròn hồng hào đung đưa mỗi ban mai. Ví dụ Khiêm đứng ở cái micromet khoảng cách tối thiểu giữa mình (mắt môi và...) với bộ phận thú tính nam nữ, chỉ tới một tẹo nữa là tục, nhưng chỉ lùi lại một tẹo nữa thì chúng ta giả dối (vì bản năng). Cái thế đứng của Khiêm bao quát hầu khắp chuyện nhưng là một thế đứng khiêm nhường bé nhỏ, không nhằm rút ra bài học về yêu tổ quốc, yêu đồng bào thường thấy... mà lóe lên một tư thế văn hóa. Và có lẽ đó là hiệu năng tự thức chứ bản thân Đỗ Khiêm cũng không dám định thế. Có lẽ vậy nên ngôn ngữ anh dùng hoàn toàn bản năng, tự nhiên, buột miệng, không một chút dụng công, rất phù hợp với kẻ lan man gặp chăng hay chớ, gặp ga nào có người con gái quyến rũ thì xuống, gặp tàu nào sắp đến giờ hú còi lăn bánh thì lên. Lúc đầu tôi tưởng cha này viết văn như nói văn (vì tôi chưa đọc các tác phẩm tiếp theo của anh) nhưng sau khi đọc tiếp Cây gậy làm mưa tôi mới "À, té ra ông để cho mình chảy một ngôn ngữ thích hợp với từng tạng văn, Cây gậy làm mưa, tiếp tục cái giang hồ, kề rề cà rà của KSĐT, nhưng là truyện ngắn, là hư cấu bác học, nên câu chữ trở lại văn viết chỉn chu, ngay hàng thẳng lối”.

Không kể các tác giả lừng danh về truyện và kí giang hồ của trái đất (mà cũng cực ít) thì từ khi chui khỏi bụng mẹ đến giờ tôi mới được đọc một cách khoái trá, thoải mái, đọc đi đọc lại nhiều lần mà không la vợ chửi con như vậy. Đêm nay tôi mới ngâm một hũ rượu thuốc, tôi chuyển rượu ra cái bầu của người Cadong - Tây Nguyên, tợp một ngụm và thong thả dạo quanh Con đường tối cổ chọc dăm cô gái bán hoa rồi bước vào cái Văn minh quầy quán để khen chê, bàn ra tán vào ông nhà văn nọ, bà nhà thơ kia..., bằng những Trạm tàu điện lẻ của Đỗ Khiêm. Và tôi lẩm bẩm: "Mẹ nó, Đỗ Khờ thì sao sướng thế". Đó là một câu thơ của tôi, xin lỗi vụ lợi. Và vì sao tôi và các bạn tôi gọi Đỗ Khờ là vì: sinh ở Hải Phòng, năm 68 sang Pháp, 75 sang Hoa Kì viết văn anh lấy bút danh là Đỗ KH. Bây giờ về lại quê hương anh lăm le lấy tên cúng cơm để bà con hay: À, té ra là thằng Khiêm con ông nọ bà kia đấy à...

S.G Mậu Tuất 1994
N.Đ
(TCSH62/04-1994)

 

 

Đánh giá của bạn về bài viết:
0 đã tặng
0
0
0
Bình luận (0)
Tin nổi bật
  • NGÔ MINH

    Nhà thơ Mai Văn Hoan vừa cho ra mắt tập thơ mới Quân vương &Thiếp (Nxb. Thuận Hóa, 6/2015). Đây là tập “thơ đối đáp” giữa hai người đồng tác giả Mai Văn Hoan - Lãng Du.

  • DƯƠNG HOÀNG HẠNH NGUYÊN

    Nhà văn Khương Nhung tên thật là Lu Jiamin. Cùng với sự ra đời của Tôtem sói, tên tuổi ông đã được cả văn đàn thế giới chú ý.

  • NGUYỄN HIỆP

    Thường tôi đọc một quyển sách không để ý đến lời giới thiệu, nhưng thú thật, lời dẫn trên trang đầu quyển tiểu thuyết Đường vắng(1) này giúp tôi quyết định đọc nó trước những quyển sách khác trong ngăn sách mới của mình.

  • Hà Nội lầm than của Trọng Lang đương nhiên khác với Hà Nội băm sáu phố phường của Thạch Lam. Sự khác biệt ấy không mang lại một vị trí văn học sử đáng kể cho Trọng Lang trong hệ thống sách giáo khoa, giáo trình văn chương khi đề cập đến các cây bút phóng sự có thành tựu giai đoạn 1930 – 1945. Dường như người ta đã phớt lờ Trọng Lang và vì thế, trong trí nhớ và sự tìm đọc của công chúng hiện nay, Trọng Lang khá mờ nhạt.

  • PHẠM PHÚ PHONG

    Trước khi đưa in, tôi có được đọc bản thảo tiểu thuyết Phía ấy là chân trời (1), và trong bài viết Đóng góp của văn xuôi Tô Nhuận Vỹ (tạp chí Văn Học số 2.1988) tôi có nói khá kỹ về tiểu thuyết nầy - coi đây là một thành công mới, một bước tiến trên chặng đường sáng tác của nhà văn, cần được khẳng định.

  • NGUYỄN THỊ NGỌC ÁNH

    Đọc truyện ngắn Hồng Nhu, tôi có cảm tưởng như mình đang lạc vào trong một thế giới huyền thoại, thế giới của những lễ hội, phong tục, tập quán xưa huyền bí mà có thật của người dân đầm phá Tam Giang.

  • Bằng sự tinh tế và thâm trầm của người từng trải, Nguyễn Đình Tú đưa tới góc nhìn đa dạng về người trẻ trong tập truyện ngắn "Thế gian màu gì".

  • Qua đi, với những hoa tàn tạ
    Hoa trong hồn ta, ai hái được bao giờ
                                         Victor Hugo*

  • Nhà báo Phan Quang nghiên cứu, phân tích truyện dân gian để mang tới bức tranh văn hóa xứ Trung Đông trong cuốn "Nghìn lẻ một đêm và văn minh A Rập".

  • Những độc giả từng yêu thích Nắng và hoa, Thấy Phật, Khi tựa gối khi cúi đầu, Chuyện trò... - những tập sách đã có một góc riêng sang trọng trên kệ sách tản văn Việt bởi góc nhìn uyên thâm, giọng văn ảo diệu của GS Cao Huy Thuần - nay vừa có thêm một tặng phẩm mới: Sợi tơ nhện.

  • Y PHƯƠNG

    Trong một lần đoàn nhà văn Việt Nam đi thực tế sáng tác ở Bình Liêu, Móng Cái (Quảng Ninh), tôi nghe mấy nữ nhà văn lao xao hỏi tiến sĩ - nhà văn Lê Thị Bích Hồng: “Đêm qua em viết à?” Bích Hồng ngạc nhiên: “Không đâu. Hôm qua đi đường mệt, em ngủ sớm đấy chứ”.

  • HOÀNG THỤY ANH

    Mùa hè treo rũ
    Trong cái hộp hai mươi mét vuông
    Ngổn ngang màu
    Ký tự chen chúc như bầy ngỗng mùa đông
    Ngày lên dây hết cỡ
                                Chật
    Dâng đầy lên ngực
    Chuông nhà thờ chặt khúc thời gian

     

  • NGUYỄN TRỌNG TẠO

    Lâu nay, đọc thơ của trẻ em, tôi thường có cảm giác, hình như các em làm thơ dưới ngọn roi giáo huấn mà người lớn thường giơ lên đe nẹt trẻ con. Cho nên khi cầm trong tay tập thơ Cái chuông vú của bé Hoàng Dạ Thi “làm” từ 3 đến 5 tuổi, tôi không khỏi ngạc nhiên.

  • NGHIÊM LƯƠNG THÀNH

    Đọc xong Những đứa con rải rác trên đường, cuốn tiểu thuyết mới của nhà văn Hồ Anh Thái (Nxb. Trẻ 2014), thoạt đầu tôi có cảm giác trống vắng.

  • NGUYỄN ĐỨC TÙNG

    Anh Cao Việt Dũng hỏi: anh có biết Lưu Quang Vũ không? Anh nghĩ gì về thơ Lưu Quang Vũ?

  • CHÂU THU HÀ

    Chủ tịch Hồ Chí Minh là biểu tượng văn hóa của dân tộc Việt Nam. Tinh hoa và cốt cách của Người là nguồn cảm hứng vô tận cho văn nghệ sĩ, nhà báo.

  • DÃ LAN - NGUYỄN ĐỨC DỤ

    Cách đây mấy năm, Nhà xuất bản Khoa học xã hội Hà Nội có cho phát hành cuốn TỪ ĐIỂN VĂN HỌC (1983 - 1984). Sách gồm hai tập: tập I và tập II đầy cả ngàn trang, với sự cộng tác của nhiều tác giả.

  • MAI VĂN HOAN

    "Dư âm của biển" - theo tôi là cách gọi hợp nhất cho tập thơ mới này của Hải Bằng. Đặt "Trăng đợi trước thềm" chắc tác giả gửi gắm một điều gì đó mà tôi chưa hiểu được. Song với tôi "Trăng đợi trước thềm" có vẻ mơ mộng quá, tên gọi ấy chưa thể hiện được giai điệu cuộc đời của thơ anh.

  • PHẠM PHÚ PHONG

    Nguyễn Hiến Lê (1912 - 1984), hiệu là Lộc Đình, người làng Phương Khê, phủ Quảng Oai, thị xã Sơn Tây, tỉnh Sơn Tây, nay thuộc thủ đô Hà Nội, là nhà văn, nhà nghiên cứu, biên soạn, khảo cứu, về nhiều lĩnh vực như văn học, triết học, sử học, ngôn ngữ học, đạo đức học, chính trị học, kinh tế học, giáo dục học, gương danh nhân…