NGUYỄN ĐỖ
Nói theo cách nói của Đỗ Khiêm, tác giả Kí sự đi Tây, đại ý là phải tranh thủ mọi cơ hội để quảng cáo văn thơ mình, vậy thì cái đầu đề bài viết này chính là một câu thơ của tôi, tôi ké vào.
Ảnh: tư liệu
Tôi ké nhưng không là tầm gửi, bởi câu thơ trên gần như là một niềm vui không khác chi dải Trường Sơn chạy xuyên suốt đời tôi mà tôi tìm thấy nó ở Đỗ Khiêm, ở Kí sự đi Tây (và sau này cả tập Cây gậy làm mưa và một số tập khác của anh).
Tôi không thích kí Nguyễn Tuân. Mặc dù nói đến kí, đến giang hồ ở văn chương Việt Nam người ta hay bíu vào Nguyễn Tuân. Tôi không thích bởi tôi thấy ông tính toán câu chữ chi li quá. Và quan trọng hơn, tôi là một đứa trẻ ranh (trong làng văn chương và cả ngoài đời) thấy người lớn hình như không thật thà lắm trong việc chơi chữ. Đó là chưa nói đến việc ông Nguyễn thích làm chính trị trong cả văn mình. Một bài kí của ông là có một chủ đề chính trị và cả bài là sự quanh co tô vẽ cho định đề ấy.
Đỗ Khiêm thì khác. Khác đến phủ định những gì với Nguyễn Tuân (mà tôi mạo muội, tựa lưng thật vững vào ghế, khi thốt ra như trên). Đỗ Khiêm có gì đó, dẫu không phải trùng lắp, cái hơi của Erich Maria Remarque. Ở đây tôi không nói thể loại, không nói đề tài v.v... mà tôi muốn nói đến cái hơi văn. Cái hơi này tạo ra một bản thể lang thang, một cá tính lang thang và đủ sức giang hồ bất tận. Không chủ đích, không chuẩn bị tư thế đứng trước đèn flash và nhất là không để cả viết văn và viết hồi kí.
Ở Kí sự đi Tây, 17 chương (hay 17 khúc đoạn) cứ như là mười bảy cái ga xép mà đường ray định mệnh xô đến. Tình cờ, khoan thai được chăng hay chớ. Kể. Tôi thấy, tôi nghe và tôi kể. Anh thích nghe thì nghe không thì thôi, đây không ép. Chính vì thái độ người viết như vậy cho nên không khí của kí vừa thực vừa trực thể nhưng vừa lãng mạn và khái quát. Ngôn ngữ của Đỗ Khiêm hoàn toàn là ngôn ngữ của khách bộ hành, của kẻ đợi tàu gặp nhau líu lít dăm câu ba sợi, gặp nhau cái hòn tim đa cảm thình thịch vụt lên, miệng chỉ kịp quệt lướt, tay chỉ kịp quờ quạng... rồi "bye", rồi ngay lập tức như một thước phim quay ngược về bất tận quá khứ.
Đỗ Khiêm có một cái hay mà những người viết kí hiện nay tôi thấy không có đó là anh đứng về một góc hẹp nhất của con người từ những cái ít nhạy cảm nhất của đồng loại để tạo ra thế đứng văn hóa, cách nhìn văn hóa (tôi không dám dùng từ nhân bản vì sợ người ta suy diễn sang địa hạt đạo đức học). Ví dụ Khiêm đứng ở chỗ mà cái khăn vuông lụa Hermès thòi ra, ló ra trong một cái bao ủ chân của một bà bác xa xứ. Ví dụ Khiêm đứng ở cái bánh mì baguette nơi mà sót lại cánh tay lẳn tròn hồng hào đung đưa mỗi ban mai. Ví dụ Khiêm đứng ở cái micromet khoảng cách tối thiểu giữa mình (mắt môi và...) với bộ phận thú tính nam nữ, chỉ tới một tẹo nữa là tục, nhưng chỉ lùi lại một tẹo nữa thì chúng ta giả dối (vì bản năng). Cái thế đứng của Khiêm bao quát hầu khắp chuyện nhưng là một thế đứng khiêm nhường bé nhỏ, không nhằm rút ra bài học về yêu tổ quốc, yêu đồng bào thường thấy... mà lóe lên một tư thế văn hóa. Và có lẽ đó là hiệu năng tự thức chứ bản thân Đỗ Khiêm cũng không dám định thế. Có lẽ vậy nên ngôn ngữ anh dùng hoàn toàn bản năng, tự nhiên, buột miệng, không một chút dụng công, rất phù hợp với kẻ lan man gặp chăng hay chớ, gặp ga nào có người con gái quyến rũ thì xuống, gặp tàu nào sắp đến giờ hú còi lăn bánh thì lên. Lúc đầu tôi tưởng cha này viết văn như nói văn (vì tôi chưa đọc các tác phẩm tiếp theo của anh) nhưng sau khi đọc tiếp Cây gậy làm mưa tôi mới "À, té ra ông để cho mình chảy một ngôn ngữ thích hợp với từng tạng văn, Cây gậy làm mưa, tiếp tục cái giang hồ, kề rề cà rà của KSĐT, nhưng là truyện ngắn, là hư cấu bác học, nên câu chữ trở lại văn viết chỉn chu, ngay hàng thẳng lối”.
Không kể các tác giả lừng danh về truyện và kí giang hồ của trái đất (mà cũng cực ít) thì từ khi chui khỏi bụng mẹ đến giờ tôi mới được đọc một cách khoái trá, thoải mái, đọc đi đọc lại nhiều lần mà không la vợ chửi con như vậy. Đêm nay tôi mới ngâm một hũ rượu thuốc, tôi chuyển rượu ra cái bầu của người Cadong - Tây Nguyên, tợp một ngụm và thong thả dạo quanh Con đường tối cổ chọc dăm cô gái bán hoa rồi bước vào cái Văn minh quầy quán để khen chê, bàn ra tán vào ông nhà văn nọ, bà nhà thơ kia..., bằng những Trạm tàu điện lẻ của Đỗ Khiêm. Và tôi lẩm bẩm: "Mẹ nó, Đỗ Khờ thì sao sướng thế". Đó là một câu thơ của tôi, xin lỗi vụ lợi. Và vì sao tôi và các bạn tôi gọi Đỗ Khờ là vì: sinh ở Hải Phòng, năm 68 sang Pháp, 75 sang Hoa Kì viết văn anh lấy bút danh là Đỗ KH. Bây giờ về lại quê hương anh lăm le lấy tên cúng cơm để bà con hay: À, té ra là thằng Khiêm con ông nọ bà kia đấy à...
S.G Mậu Tuất 1994
N.Đ
(TCSH62/04-1994)
Tải mã QRCode
HUỲNH NHƯ PHƯƠNG
Một ngày giáp Tết Canh Tý, Từ Hoài Tấn* mời bạn bè đến quán cà phê nhìn sang Vương Cung Thánh Đường dự ra mắt tập thơ tuyển của ông (Thơ Từ Hoài Tấn, Nxb. Tổng Hợp thành phố Hồ Chí Minh, 2020).
NGỌC BÍCH
(Đọc "Thơ Ngô Kha"*)
Bây giờ là năm 1992. Anh hy sinh đã gần 20 năm. Tập thơ của anh đã xuất bản được một năm nhờ những bạn bè thân quen và những người yêu mến thơ anh. Tôi là người đến muộn. Nhưng như người ta vẫn nói "dẫu muộn còn hơn không". Nhất là ở đây lại đến với MỘT CON NGƯỜI.
PHẠM XUÂN DŨNG
(Nhân đọc tập tản văn Ngoại ô thương nhớ của Phi Tân, Nxb. Trẻ, 2020)
HỒ THẾ HÀ
Lê Văn Ngăn, sinh ngày 15 tháng 01 năm 1944, tại Quảng Thọ, Quảng Điền, Thừa Thiên Huế. Học, trưởng thành và tham gia phong trào học sinh, sinh viên yêu nước ở Huế (1965 - 1975). Là phóng viên Đài Phát thanh Huế (1975 - 1978).
PHẠM TRƯỜNG THI
Trong số các nhà thơ thời tiền chiến người quê gốc Nam Định, có ba nhà thơ mặc dù khác nhau là không được sinh ra cùng ngày, cùng tháng, cùng năm, cùng một miền đất nhưng họ lại rất giống nhau là đều khóc tiếng khóc chào đời nơi vùng đồng chiêm trũng, nghĩa là nơi được xem là những cái rốn nước của tỉnh Nam Định.
HỒ HUY SƠN
Năm 2019, văn đàn Việt chứng kiến một cuộc chuyển giao trong đời sống văn học trẻ nước nhà. Thế hệ 8X vẫn cần mẫn viết nhưng có xu hướng trở nên lặng lẽ hơn; trong khi đó, thế hệ 9X lại đang có một sức bật không kém phần táo bạo, bất ngờ. Bài viết dưới đây nằm trong sự quan sát mang tính cá nhân, với mong muốn đưa đến người đọc những nét nổi bật trong năm qua của văn chương trẻ.
PHẠM PHÚ PHONG
Trong mấy thập niên gần đây, cái tên Nguyễn Thị Thanh Xuân không còn xa lạ với độc giả trong cả nước.
PHAN TRỌNG HOÀNG LINH
Trong một tiểu luận bàn về Ngoại biên hóa trong tiến trình văn học Việt Nam đương đại, học giả Trần Đình Sử xem “ngoại biên hóa chủ yếu là phương thức tồn tại thông thường của văn học”.
HỒ THẾ HÀ
Mấy mươi năm cầm bút đi kháng chiến, Hải Bằng chỉ vỏn vẹn có 1 tập thơ in chung Hát về ngọn lửa (1980) ra mắt bạn đọc.
LÝ HOÀI THU
Trong bộ tứ bình bốn mùa xuân, hạ, thu, đông, xuân là bức màn thứ nhất, là khúc dạo đầu của nhịp điệu thiên nhiên. Đó vừa là không gian, vừa là thời gian để vòng tuần hoàn của sự sống tồn tại và sinh sôi.
LÝ HOÀI THU
Trong bộ tứ bình bốn mùa xuân, hạ, thu, đông, xuân là bức màn thứ nhất, là khúc dạo đầu của nhịp điệu thiên nhiên. Đó vừa là không gian, vừa là thời gian để vòng tuần hoàn của sự sống tồn tại và sinh sôi.
PHAN TRỌNG HOÀNG LINH
Trong thế hệ những nhà văn tuổi Canh Tý đương thời (sinh năm 1960), Hồ Anh Thái chiếm lĩnh một vị trí nổi bật. Càng đặc biệt hơn khi hình ảnh con chuột từng trở thành biểu tượng trung tâm trong văn chương ông. Nhân dịp Tết Nguyên đán Canh Tý (2020), hãy cùng nhìn lại cuốn tiểu thuyết được ông viết cách đây gần một thập kỷ.
NGUYỄN TRỌNG TẠO
• Để chọn được những áng thơ hay, những người thơ có tài, người ta thường mở các cuộc thi, và cuối cùng là giải thưởng được trao.
PHẠM XUÂN DŨNG
Nhà thơ Tố Hữu là người xứ Huế nhưng lại có nhiều duyên nợ với Quảng Trị, nhất là đoạn đời trai trẻ, đặc biệt là với địa danh Lao Bảo.
TRẦN THÙY MAI
Đọc tập sách của Nguyễn Khoa Diệu Hà, với hơn 30 tản văn, tôi có cái cảm giác như đang ngồi trên tấm thảm thần Aladin bay về một miền mà không có xe tàu nào đưa ta đến được một miền thương nhớ đặc biệt “Ở xứ mưa không buồn”!
NGUYỄN QUANG THIỀU
Có không ít các nhà thơ lâu nay coi sứ mệnh của thơ ca không phải là viết trực diện về những gì đang xẩy ra trong đời sống con người.
VŨ VĂN
Một mùa xuân nữa lại về, mùa xuân của hòa bình, của ấm no và những đổi thay của đất nước. Nhưng đã có thời kỳ, những mùa xuân của dân tộc đến vào những lúc chiến tranh vô cùng gian khổ, trong lòng nhiều người từng sống qua những năm tháng ấy lại dâng lên niềm thương nhớ Bác, nhớ giọng nói của Người, nhớ những lời chúc Tết của Người vang lên trên loa phát thanh mỗi đêm Giao thừa.
ĐỖ QUYÊN
1.
Du Tử Lê thường được xem là một trong bảy nhà thơ hàng đầu của nền văn học miền Nam Việt Nam trước năm 1975, cùng với Bùi Giáng, Vũ Hoàng Chương, Tô Thùy Yên, Thanh Tâm Tuyền, Đinh Hùng, và Nguyên Sa. Cây thơ cuối cùng ấy đã hết còn lá xanh giữa mùa thu này.
NGUYỄN KHẮC PHÊ
(Nhân đọc các tập truyện của Trần Bảo Định vừa được xuất bản)
LƯU KHÁNH THƠ
Giai đoạn giao thời ba mươi năm đầu thế kỷ XX đã chứng kiến sự thay đổi vị trí xã hội của người phụ nữ. Từ “chốn phòng the”, một số người phụ nữ có tri thức và tư tưởng tiến bộ đã mạnh dạn vươn ra ngoài xã hội, bộc lộ suy nghĩ, chủ kiến riêng và thể hiện con người cá nhân của mình.