Câu đối tết và giải thưởng con gà mất nửa thế kỷ mới tìm được chủ vế đối
CHÂU PHÙ
Thảo Am Nguyễn Khoa Vy (1881 - 1968) sinh ra trong một gia đình danh gia vọng tộc ở Huế, tinh thông Nho học và chữ Pháp. Cụ cùng Ưng Bình Thúc Giạ Thị thành lập Hương Bình thi xã và giữ vai trò phó soái của thi xã này.
Cụ Thảo Am Nguyễn Khoa Vy - Ảnh: tư liệu
Những năm 1940, cụ ra một vế đối đầy thách đố trong một dịp tết Nguyên Đán rằng:
“Tết tới túng tiền tiêu, tính toán toan tìm tay tử tế”
Ai đối đặng thì thưởng một con gà trống. Vế đối thật hóc hiểm, khó để tìm ra câu đối chỉnh. Bạn bè trong Hương Bình thi xã chưa có câu nào ưng ý. Câu đối hấp dẫn và thú vị được mở rộng ra khắp cả nước. Nhiều người trong Nam, ngoài Bắc hưởng ứng để đối lại. Từ chuyện này, nhiều câu đối xuất hiện trên báo chí văn chương như Ngày nay, Phong Hóa nhưng đa phần đều là chưa ổn, gượng ép và chưa ai nhận được giải thưởng đầy mời gọi của Thảo Am Nguyễn Khoa Vy cả. Chơi chữ trong câu đối là cả một nghệ thuật, đòi hỏi tác giả ra đối phải có kiến văn sâu rộng và tài năng ngôn ngữ bậc thầy. Ngược lại, người đối lại phải có tài ứng đối mẫn tiệp, thông minh, tinh ý nắm bắt ý đồ của người ra vế. Chỉ một vế đối có 12 chữ, Thảo Am Nguyễn Khoa Vy đã thách thức dư luận gần nửa thế kỷ.
Non nửa thế kỷ sau, Tạp chí Sông Hương có tổ chức cuộc thi đối câu đối của cụ Nguyễn Khoa Vy bắt đầu từ số 25 (năm 1987) và giải thưởng vẫn là một con gà trống. Quả nhiên, đề cũ vẫn rất thu hút bạn đọc, cả những cây bút chuyên và không chuyên trong ngoài nước tham gia đông đảo. Tòa soạn đã nhận được tất cả 352 câu được gửi từ khắp các địa phương trong cả nước, từ Thủ đô Hà Nội đến miền sông nước Cửu Long xa xôi và cả tận bên Paris hoa lệ. Ban Biên tập phải thốt lên: “Thực tình đã có lúc Người Sông Hương tính đến nước liều, đề nghị tòa soạn thôi thì... lờ đi cho đỡ nặng gánh, có nghe phê bình thì đành chấp nhận thương đau vậy. Tất nhiên là không ai dám công khai cái chước mười mươi gian lận này, thế nhưng xét chọn câu hay xứng đáng nổi bật trong số câu hay thì người nào cũng... líu lưỡi”. Đáp án thì nhiều nhưng không có câu đối nào thỏa mãn được vế đối cao tay của cụ Nguyễn Khoa Vy. Và có lẽ “số phận” con gà trống chắc vẫn phải quẩn quanh trong vườn nhà cô Bội Lan, con gái của nhà thơ.
Bỗng nhiên, gần 1 năm sau, câu chuyện này đã hấp dẫn giáo sư ngôn ngữ học Nguyễn Tài Cẩn khi ông cho biết:
- Tôi thấy hứng thú, cũng muốn bắt đầu “nhảy vào cuộc”, thử gợi lên một hướng đi, gọi là để góp vui.
Dưới góc nhìn và tư duy của nhà ngôn ngữ học, ông đã phân tích các yêu cầu ở vế ra, rồi sau đó là để làm việc với các bộ từ điển tra theo từng phụ âm: lập danh sách danh từ, động từ, tính từ: từ đơn tiết từ đa tiết; cố gắng xếp theo khả năng này, ghép theo khả năng nọ… và dĩ nhiên cũng đi vào “ma trận” ngôn ngữ. Nhưng cuối cùng, với tư duy khoa học, giáo sư Nguyễn Tài Cẩn đã cho ra đời gần 30 câu đối “chuẩn không cần chỉnh” với vế thách đối của cụ Thảo Am. Dưới đây là một số câu tiêu biểu:
- Đám đưa, đông đoàn điếu, đảm đương đừng để đứa đuềnh đoàng - Tiệc tan, tàn tối tiễn, tỉ tê tìm tỏ tí tâm tư
- Lụt lên, lo lúa lút, lăm le liễu lội lối làm lầy
- Xuân xong, xoay xắc xách, xáo xông xin xuống xứ xa xôi - Kỵ qua, còn cỗ cúng, quây quần quấy cợt cánh cầm ca
- Quyền cao, có của cất, quanh co còn quịt kẻ cùng cơ
Vậy là vế đối “Tết tới túng tiền tiêu, tính toán toan tìm tay tử tế” đã tìm được những người bạn song hành trên vế đối lại.
Tòa soạn Tạp chí Sông Hương thở phào nhẹ nhõm và ngay lập tức viết lời đề từ đầy hoan hỉ trên số 29, tháng 2 năm 1988: “Thế là tai qua nạn khỏi! Và dù giáo sư Nguyễn Tài Cẩn không muốn, Người Sông Hương cũng xin được thông báo với toàn thể bạn đọc tin vui: Con gà trống của nhà thơ Nguyễn Khoa Vy đã lên tàu Thống Nhất ra Thủ đô Hà Nội ăn tết…”.
Cái chất thơ văn của ông rất khẩu khí, tinh nghịch và rất sâu cay, nhiều lúc bình dị, dân dã nhưng gửi gắm những lẽ đời phải - trái, thịnh - suy. Người ta ngạc nhiên bởi sức sống lâu bền những tác phẩm của ông trong đời sống. Cái tài ấy trong việc ra vế đối mà không ai đối đặng dù vắt óc vò đầu, dù nhạy bén, mẫn tiệp. Phải đến khi nhà ngôn ngữ học như giáo sư Nguyễn Tài Cẩn ngỏ ý bước vào trả lời, mọi chuyện mới được giãi bày. Đây là một câu chuyện rất đáng để nhớ trong văn học sử, trong văn học xứ Huế. Tiếc là, chuyện vui mừng như thế, cụ Nguyễn Khoa Vy không được chứng kiến vì là cụ mất từ 20 năm trước khi tìm ra “quán quân” giành giải thưởng con gà trống của mình. Nhưng cụ vẫn còn đó trong khẩu khí qua hai câu đối trên ngôi mộ của cụ ở núi Ngự Bình khiến người ta phải suy ngẫm:
“Chẳng có danh thơm mà để lại Làm chi xác thối phải chôn đi”.
C.P
(TCSH408/02-2023)
>> Con gà trống đã ra thủ đô ăn Tết
Tải mã QRCode
.png "Địa danh học và việc nghiên cứu địa danh các tỉnh Trung Trung Bộ")
-
Sáng ngày 27-11-2015 tôi đến nghĩa trang Père Lachaise để tiễn anh đến nơi yên nghỉ cuối cùng, sau khi hỏa táng, anh sẽ nằm trong ngôi mộ gia đình, đây cũng là nơi nhạc sĩ Chopin yên giấc ngàn thu nhưng trái tim thì trở về quê hương Ba Lan. Nguyễn Thiên Đạo cũng thế anh nằm ở Paris nhưng trái tim và tâm hồn anh từ lúc sống đến lúc chết luôn luôn hướng về Việt Nam.
-
HOÀI MỤC
Vừa giải phóng xong ba tôi đưa cả gia đình từ thành phố về quê. Cuộc sống vất vả nhưng quá nhiều cái mới lạ nên đầu óc con nít của tôi khi mô cũng thấy háo hức. -
NGUYỄN KHẮC VIỆN
Trích hồi ký
- 75 rồi đấy, ông ơi! Viết hồi ký đi. Chuối chín cây rụng lúc nào không biết đấy! -
Chiều 15-4-89, 14 giờ. Phòng họp của Hội VHNT Bình Trị Thiên đã chật hết chỗ, nhiều người ngồi lên bậc cửa sổ.
-
HỒ VĨNH
Nhà báo Nguyễn Cửu Thạnh sinh ngày 15/6/1905 tại Phú Hội, thành phố Huế. Thuở thiếu thời ông là người ngay thẳng, vui tính, thích văn chương nghệ thuật; ông bước vào nghề báo từ năm 1929 và tham gia hoạt động tích cực trong phong trào Mặt trận Dân chủ tại Huế và hoạt động báo chí do Xứ ủy Trung kỳ chỉ đạo. -
NGUYỄN KHẮC PHÊ
Trong lịch sử xây dựng tổ chức văn nghệ trên đất Cố đô Huế 70 năm qua, nơi ghi dấu nhiều sự kiện, nhiều kỷ niệm nhất hẳn là ngôi nhà 26 Lê Lợi, bên bờ nam sông Hương. -
Đó là đánh giá của Chủ tịch Hồ Chí Minh trong điếu văn linh mục Phạm Bá Trực.
-
Từ Thượng thư Bộ Hình triều Nguyễn, cụ Bùi Bằng Đoàn đã vượt qua những định kiến của thời cuộc, của chế độ cũ - mới để tham gia chính quyền cách mạng.
-
HOÀNG VŨ THUẬT
Bút ký
Hồi ấy tôi cũng là ông giáo làng, sáng đi tối về. Chiến tranh như cái máy ủi đã san phẳng bất cứ thứ gì dựng lên trên mặt đất. -
Văn Cao là một trong những nhạc sĩ thuộc lớp tiền bối của nền tân nhạc Việt Nam. Cuộc đời và sự nghiệp của ông luôn gắn chặt và hoà trộn với dòng chảy lịch sử của dân tộc. Nhiều tác phẩm của ông đã trở thành di sản âm nhạc quý báu của nước nhà. Trong đó, có tác phẩm Tiến quân ca - Quốc ca Việt Nam – mà ông là tác giả.
-
PHAN QUANG
Hồi ký
Vua Hàm Nghi ghé làng tôi. Vua nghỉ lại ở nhà tôi. Điều đó xảy ra một trăm năm về trước. Và nhà ấy là nhà của ông nội tôi. -
Trong sự nghiệp sáng tác của mình, Ngân Giang viết như một dòng sông tuôn chảy điều hòa. Bà là một hiện tượng trên thi đàn Việt Nam: người làm thơ liên tục dài năm nhất (từ 1922 tới khi bà qua đời- 2002), có số lượng thơ thuộc loại nhiều nhất (hơn 5.000 bài) có nhiều bài được truyền tụng (như Trưng nữ vương, Xuân chiến địa...)
-
KỶ NIỆM 68 NĂM NGÀY THƯƠNG BINH LIỆT SĨ (27/7/1949 - 2015)
PHẠM HỮU THU
Trước khi ông Lê Sáu, nguyên Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy Thừa Thiên Huế qua đời, tôi may mắn được ông kể cho nghe nhiều chuyện, phần lớn là những ân tình mà đồng bào, đồng chí đã dành cho cách mạng trong những năm ác liệt của chiến tranh, nhất là những tấm gương lặng lẽ hy sinh vì sự nghiệp giải phóng dân tộc.
-
PHAN NAM SINH
Thầy tôi mất trưa hôm 16/1/1959 tại số nhà 73 phố Thuốc Bắc - Hà Nội. Sau khi cùng các anh chị tôi lo xong đám tang cho ông, mẹ tôi thu dọn tất cả số sách báo, sổ tay ghi chép, di cảo... của ông để lại vào trong hai chiếc va li loại lớn được ông mang về từ lần đi Trung Quốc dự lễ tưởng niệm 20 năm ngày mất của Lỗ Tấn. -
Nhiều người Huế ngày trước thuờng ngâm nga câu hát: “ Cô gái nữ sinh Đồng Khánh kia ơi/ Cô đi về đâu tan buổi học rồi?/ Cô xuôi Đập Đá hay về Nam Giao/ Cô về Bến Ngự hay về Đông Ba / Cô về Vĩ Dạ hay ngược Kim Luông/… Tôi mơ một bóng khi về đơn côi/ Áo dài dáng đẹp tóc còn buông lơi/ Ghi một kỷ niệm cuộc đời trong tôi”.
-
BÙI KIM CHI
Vào Thành nội, hai con đường nhỏ hai bên hông trường trung học Hàm Nghi có lá phượng bay, có vòm nhãn che đường làm nền cho ngôi trường uy nghi, bề thế nằm ở giữa. Trước cổng trường có con đường nhỏ chạy ngang qua với hai hàng mù u lấp lánh nắng vàng tươi chụm đầu vào nhau nghe và thủ thỉ chuyện học trò. -
THÁI KIM LAN
Từ xa nhận được hung tin Thầy nhập viện trong tình trạng nguy cập, tôi nôn nóng muốn về, hi vọng được gặp lại Thầy. -
HƯỚNG ĐẾN KỶ NIỆM 70 NĂM HỘI VHNT THỪA THIÊN HUẾ
LÊ TRỌNG SÂM -
90 NĂM BÁO CHÍ CÁCH MẠNG VIỆT NAM(21/6/1925 - 2015)
THANH NGỌC
Sự hình thành và phát triển của Hội Văn học Nghệ thuật (VHNT) Thừa Thiên Huế kể từ khi ra đời đến nay đã gắn bó rất chặt với đời sống báo chí. Điều đó cũng dễ hiểu, bởi những mầm xanh của VHNT rất cần được gieo trồng trên cánh đồng báo chí. Điều khác nữa, Huế - vùng đất từng là “thủ đô văn hóa” của cả nước, nơi báo chí phát triển cực thịnh mấy chục năm từ trước 1945 đến 1975, các nhà văn hoạt động mạnh mẽ trên lĩnh vực báo chí là lẽ đương nhiên.
-
.png)
.png)
