Andrée Chedid

08:56 07/10/2022

Gia đình gốc người Liban, sinh tại Le Caire, Ai Cập (1920), học tiểu học tại quê nhà, trung học tại Paris, lại trở về Le Caire học Trường Đại học Mỹ ngành báo chí, cùng chồng chuyển sang sống tại Liban năm 1942, định cư tại Paris từ năm 1946, nhập quốc tịch Pháp và sống luôn ở đó cho đến khi qua đời (2011), Andrée Chedid đã bắc nhịp cầu nối liền hai nền văn hóa Pháp và Trung Đông bằng những tác phẩm của mình.

“Tôi cảm thấy hạnh phúc được thuộc về thế giới vùng Trung Đông. Tôi thấy nó rung động trong tôi và tôi muốn vinh danh nó khi viết. Về tình cảm, tôi thấy rất gắn bó với Le Caire, thành phố tuổi thanh xuân của tôi. Mỗi lần đến đó, tôi cảm nhận một sự quyến luyến mãnh liệt. Tôi muốn chạm vào đất, đắm mình vào những mùi hương, những ánh sáng, những âm thanh. Điều này rất thực tế. Tuy nhiên, chính nơi đây, tại Paris này, tôi mới cảm thấy thoải mái, tự do. Chẳng làm được gì tử tế nếu cứ bám vào quá khứ. Nhắc đi nhắc lại mãi những căm ghét, thù hận, hoặc thậm chí hạnh phúc đi nữa chỉ khiến ta khó mà yêu thương trong hiện tại. Mẹ tôi là một phụ nữ tuyệt vời. Bà mất năm 97 tuổi. Tôi chưa bao giờ nghe bà nói, vào thời của mẹ người ta làm thế này, vào thời của mẹ chuyện xảy ra thế kia. Chính bà đã gợi cho tôi yêu tự do, yêu cuộc sống.”

Trong những trang viết của mình, Andrée Chedid mô tả con người thành thị và thôn quê của quê hương Ai Cập, với những mối quan hệ của họ, nhắc đến sự tự do mà họ khao khát, những bất công mà họ thường gánh chịu, nói về thân phận của người phụ nữ ở phương Đông, về tình yêu, cuộc sống và cái chết.

Được hỏi về sự khác biệt giữa công việc viết truyện và làm thơ, Andrée Chedid nói rằng tiểu thuyết đòi hỏi nhiều kỷ luật. Cần phải dụng công mỗi ngày, có khi mất đến một, hai năm, phải cố gắng liên tục, không để lạc mất sợi chỉ xuyên suốt cốt truyện. Còn khi làm thơ thì chất liệu xuất hiện nguyên khối, và trong một mối bòng bong như thế, ta có thể đào xới, nhào nặn, gạch bỏ, thật thú vị hơn nhiều. Quả như vậy, Andrée Chedid viết nhiều thể loại, nhưng trước hết bà vẫn là một nhà thơ. Bà đã từng viết tiểu thuyết, truyện ngắn, kịch, nhưng tất cả chỉ là những biến tấu của thơ.

“Thơ ca vẫn mãi là phương cách duy nhất để đối diện với sự mong manh của phận người, với sự bí mật khôn lường của cái chết, là chiếc chìa khóa giải thích một vũ trụ mà bề mặt hiển thị luôn che giấu một thực thể kín đáo khác mà thơ ca có nhiệm vụ giải mã.”

Bắt đầu sáng tác từ năm 18 tuổi, Andrée Chedid đã để lại 17 tiểu thuyết, 7 vở kịch, nhiều truyện ngắn và sách truyện dành cho trẻ em. Riêng về thơ, tác phẩm đầu tiên được xuất bản năm 1949, sau đó cứ hai, ba năm bà lại in một cuốn thơ mới, phần lớn nay đã tuyệt bản. Năm 1987, Nhà xuất bản Flammarion tập hợp tất cả thơ bà viết từ năm 1949 đến 1970 in chung một cuốn lấy tên là Textes pour un poème. Năm 1991 lại in tiếp cuốn Poèmes pour un texte, gồm những bài thơ đã viết trong các năm 1970 đến 1991. Tác phẩm của Andrée Chedid (chủ yếu viết bằng tiếng Pháp tuy bà thông thạo cả tiếng Anh và tiếng Á Rập) đã được dịch ra 15 ngôn ngữ.

Andrée Chedid đã được tặng Giải thưởng Mallarmé (về thơ) năm 1976, Giải Goncourt về truyện ngắn năm 1979 (với tác phẩm Les corps et le temps), giải Goncourt về thơ năm 2002 (về toàn bộ tác phẩm). Năm 2009, bà vinh dự được trao Huân chương Bắc đẩu Bội tinh.

Việt Phương dịch và giới thiệu

ANDRÉE CHEDID

Nhìn tuổi thơ

Đến tận bến bờ cuộc sống
Bạn sẽ mang mãi tuổi thơ
Với ngụ ngôn và nước mắt
Run rẩy, sợ hãi thẫn thờ.

Lần theo dòng đời năm tháng
Tuổi thơ vượt trước bạn luôn
Cản ngăn bước chân bạn tới
Hoặc là vạch lối chỉ đường.

Rất lạ lùng và thần diệu
Con mắt tuổi thơ thần tiên
Từ cội nguồn luôn giam giữ
Vũ trụ của những tia nhìn.

Tình yêu II

Mới mẻ hơn mọi lời nói
Tự do hơn mọi ngôn ngữ
Trần trụi hơn sự lặng thinh
Tình yêu mãi hoài tái sinh.

Bị bắt chước         nó tự chỉnh sửa
Bị giả mạo             nó tự đứng lên
Bị qua mặt             nó nhanh đuổi kịp
Thật diệu kỳ          nó tái tạo luôn.

Vào mọi thời đại
Qua mọi biên cương
Tình yêu thuộc về chúng ta
Mãi mãi!

Cuộc đời dịch chuyển

Không một lộ trình
Không một hải hành
Sánh bằng những dịch chuyển của cuộc đời

Chuyển động trong các mạch máu
Tập trung vào hòn đảo trái tim
Di chuyển qua từng lứa tuổi.

Không một cuộc thám hiểm nào
Không một lần khai khoáng nào
Có thể đem ra đọ với sự tuần hoàn của máu
Với những đắp bồi của thân thể
Với những phun trào của linh hồn

Không một độ cao
Không một đỉnh chóp
Có thể chế ngự cái khoảnh khắc
Lúc mà ban phát cho ngươi hình hài
Cuộc đời đã gán cho ngươi sự sống.

Cuộc du hành lạ lùng
Của đời sống
Đã trở thành
Chính ngươi!

Quê tôi ở khắp chốn

Quê tôi ở khắp chốn
Trên mọi miền thế giới
Nó nằm ở phía kia
Nó nằm ở nơi khác.
Quê tôi ở khắp chốn
Giáp ranh vùng phụ cận
Ở nơi chỗ dừng chân
Ở trong từng khoảnh khắc
Ở trong vùng sinh sống
Ở tại chốn ngụ cư
Ở cõi nào xa lắc
Và ngay tại nơi đây.

Sự lẩn trốn của các mùa

Tôi từng yêu em
Trong cơn giông của nhựa
Tôi đang yêu em
Trong bóng tối của năm
Tôi từng yêu em
Trong khu vườn bình minh
Tôi đang yêu em
Lúc tháng ngày tàn tạ
Tôi từng yêu em
Trong vầng dương hối hả
Tôi đang yêu em
Trong bóng chiều bao dung
Tôi từng yêu em
Trong ánh chớp lời nói
Tôi đang yêu em
Trong cửa ngõ ngôn từ
Tôi từng yêu em
Trong cơn bốc đồng mùa xuân
Tôi đang yêu em
Trong sự lẩn trốn của các mùa
Tôi từng yêu em
Ngay trong lòng cuộc sống
Tôi đang yêu em
Tại nơi cổng thời gian.

            (Nguồn: www.recoursaupoem.fr - www. toutelapoesie.com)

(TCSH46SDB/09-2022)

Đánh giá của bạn về bài viết:

0 đã tặng

Bày tỏ cảm xúc Mã QRCode

Bình luận (0)

Xem thêm

Hồi ức một người bán sách

Đoản văn này được George Orwell viết năm 1936 kể về khoảng thời gian ông làm việc như một nhân viên bán sách bán thời gian tại tiệm sách cũ Booklover’s Corner tọa lạc ngay góc phố Pond Street và South End Green, thành phố London, nước Anh. Hiện nay tiệm sách cũ Booklover’s Corner không còn nữa, thay vào đó là một nhà hàng pizza, tuy nhiên ở đó còn gắn một tấm biển ghi rằng “George Orwell, nhà văn (1903 - 1950) từng sống và làm việc trong một tiệm sách ngay vị trí này”.
'Thư gửi đứa trẻ chưa từng sinh ra' nhìn thẳng vào nạn phá thai

Tác giả Oriana Fallaci lột tả cảm xúc của người phụ nữ từ lúc mang thai, dằn vặt nội tâm giữa việc giữ hay từ bỏ đứa con trong bụng, đến khi đau đớn mất con.
Tác phẩm thất lạc của F. Scott Fitzgerald ra mắt bạn đọc

Sau gần một thế kỷ bị chìm trong quên lãng, "Temperature" - tác phẩm của nhà văn F. Scott Fitzgerald - đã được xuất bản trên một tạp chí.
Tòa án

Chúng tôi giới thiệu với bạn đọc một tư liệu văn học khá đặc biệt mới được công bố lần đầu trên tuần báo Ngọn lửa nhỏ (số 49 tháng 12-1988) Liên Xô, có liên quan số phận cuộc đời của nhà thơ Nga mà hiện nay tên tuổi ông đã trở nên nổi tiếng thế giới - Iôxíp Brôđxki (giải thưởng Nô ben).
Tình yêu cuối cùng của Dostoievsky

SERGEI BELOV
Tiểu truyện

(Tiếp theo SH số 316, tháng 6/2015)
Triển lãm thuộc địa Pháp: Hoang phế một thời hoàng kim

Một khu triển lãm thuộc địa nhằm ca tụng quá trình chinh phạt của thực dân Pháp, trong đó có nhiều di tích đến từ Việt Nam, hiện đang hoang phế điêu tàn.
Nghệ thuật kể chuyện - tấu nói Rakugo trong quá trình hiện đại hóa Nhật Bản thời Minh Trị (1868 - 1912)

Năm 1854, Nhật Bản chính thức “mở cửa” sau khoảng 250 năm thực thi chính sách Sakoku (Tỏa quốc) dưới thời Edo (1600-1868) và không lâu sau, gấp gáp bước vào công cuộc Duy tân thời Minh Trị (1868-1912) với hàng loạt đổi thay mạnh mẽ.
Đi xa về nhà… ngẫm nghĩ

NGUYỄN DƯ

Tôi vốn không thích đi đến những nơi xa lạ. Ngại những cái phiền toái.
Những cuốn lịch sử thơ Mỹ, phục hưng Harlem và hip hop như là Tân hình thức

WILLIAM B NOSEWORTHY

"Những cuốn Lịch Sử Thơ Mỹ” chỉ có bốn ấn bản chính đáng kể, được viết theo chủ đề trên.
Tình yêu cuối cùng của Dostoievsky

SERGEI BELOV
Tiểu truyện

Trên góc đường Malaya-Meschanskaya và Stolyrany có một chung cư trông thật khiêm tốn, đó là nơi nhà văn Dostoievsky với đứa cháu của người vợ đã mất cùng bà nhũ mẫu trung thành đang ở.
Tóc của thiên tài âm nhạc giá bao nhiêu?

Ở các nước phương Tây trước đây, tóc thường được lấy từ di hài người vừa nhắm mắt xuôi tay và giữ làm vật lưu niệm trong gia đình. Các món tóc từng ở trên đầu hai nhà soạn nhạc bậc thầy Wolfgang Amadeus Mozart và Ludwig van Beethoven đã được đem ra bán đấu giá trong cùng một phiên tại nhà Sotheby London vào ngày 28/5 mới đây, sau một đợt triển lãm cho công chúng thưởng ngoạn.
Hai mặt LHP Cannes

Mặc dù năm nay khép lại với kết quả gây đầy tranh cãi, LHP Cannes vẫn là nơi đáng mơ ước cho mọi nhà làm phim trẻ, mong tìm được bệ phóng tốt cho giấc mơ điện ảnh của mình.
Chữa lành đất đai cũng là chữa lành tâm hồn

(Đọc “Cuộc cách mạng một-cọng-rơm”)*

Từ một chuyên viên trong văn phòng của một viện nghiên cứu, chàng trai tuổi đôi mươi Masanobu Fukuoka bỏ ngang xương để trở thành một nhà nông nuôi dưỡng tín điều duy nhất: làm nông theo hình thái tự nhiên.
Năm đau thương nhất và hạnh phúc nhất của đời tôi

Vlađimia Maiakôvski (1893 - 1930) là nhà thơ đầu tiên ở thế kỷ XX đã cống hiến tài năng lớn lao của mình cho cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa. Cái vốn thơ dấn thân, say mê và dữ dội của ông, ông đưa nó ra đường phố, hướng về phía quần chúng và biến nó thành "chỉ huy sức mạnh con người".
Mười ba cách nghĩ về dòng thơ

LTS: Dana Gioia là một nhà thơ, nhà phê bình, và thầy giáo hiện ở Mỹ. Ông sinh năm 1950 tại Los Angeles. Ông học đại học Standford và tốt nghiệp M.A về Văn chương Đối chiếu từ Đại học Harvard trước khi làm việc trong ngành kinh doanh. Sau 15 năm làm quản trị thương mại ở New York, ông bỏ chức phó chủ tịch công ty để toàn tâm viết sách và dạy học.
Điều bí ẩn về "Chim Phượng hoàng" của Shakespeare

Hẳn là đã có rất nhiều người nghe nói đến cuộc tranh luận uyên bác kéo dài hơn 200 năm đề cập đến những bài Xô-nêt của Shakespeare và những cố gắng chưa có kết quả nhằm nhận ra những nhân vật chính trong các tác phẩm, đó là "Người đàn bà sầu thảm" và "Cậu bé dễ yêu".
Vĩnh biệt Gunter Grass!

TRẦN PHƯƠNG LINH

Gunter Grass, tiểu thuyết gia nổi tiếng người Đức, từng đoạt giải Nobel văn học năm 1999, vừa qua đời ngày 13/4/2015 tại bệnh viện ở thành phố Lubeck-Đức, hưởng thọ 87 tuổi.
Thuyết hiện sinh: "Tiến lên để sống"

Triết hiện sinh chia tay với triết học "trừu tượng". Nó quan tâm đến tính chủ thể cụ thể của con người, chứ không phải khái niệm trừu tượng về "chủ thể". Đó là lý do nhiều triết gia hiện sinh (như Sartre, Camus...) chọn hình thức văn nghệ (tiểu thuyết, kịch...) để đến gần hơn với đời sống thực, nói lên những băn khoăn, thao thức, đau khổ và lựa chọn trong "thân phận" làm người.
"Không phải là chuyện một lúc"(1)

(Vài suy nghĩ nhân đọc thư của các bạn Việt Nam nghe đài Matxcơva)

IRINA ZISMAN MÔSCƠVINA (Nhà báo Liên Xô)
Hòa nhạc tương tác thu hút trẻ nhỏ đến với nhạc cổ điển

Series hòa nhạc tương tác dành cho trẻ nhỏ dưới tám tuổi Bach Before Bedtime đang nỗ lực xóa bỏ khoảng cách cố hữu giữa nghệ sĩ và khán giả, làm cho môi trường âm nhạc cổ điển trở nên thân mật nhất trong khả năng có thể.